Γιατί μετά τη Γροιλανδία ο Τραμπ θα θελήσει τη… Νορβηγία

Πίσω από το καθεστώς αποστρατιωτικοποίησης και τη «συμβολική» νορβηγική κυριαρχία, Κίνα και Ρωσία ενισχύουν σταδιακά την παρουσία τους, αξιοποιώντας τα νομικά κενά της Συνθήκης του 1920, σύμφωνα με τον γνωστό Αμερικανό αναλυτή Michael Rubin.

Το κρίσιμο ερώτημα που τίθεται πλέον είναι αν η Ευρώπη κινδυνεύει να απολέσει τον έλεγχο μιας κομβικής στρατηγικής πύλης της Αρκτικής, μετατρέποντας –συνειδητά ή μη– τη Νορβηγία σε έναν σύγχρονο «Δούρειο Ίππο».

Η στρατηγική σημασία της Γροιλανδίας

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Donald Trump έχει υποστηρίξει ότι η ασφάλεια των ΗΠΑ προϋποθέτει ακόμη και την προσάρτηση της Γροιλανδίας από τη Δανία.

Όπως επισημαίνει ο Rubin, η γεωστρατηγική αξία της Γροιλανδίας για τις Ηνωμένες Πολιτείες είναι τεράστια και δυσανάλογη του μεγέθους της. Το νησί βρίσκεται στην είσοδο του Βορειοδυτικού Περάσματος, μιας θαλάσσιας διαδρομής που αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία λόγω της κλιματικής αλλαγής και της τήξης των πάγων, καθιστώντας τη πλωτή τόσο για τη Ρωσία όσο και για την Κίνα.

Οι ΗΠΑ διατηρούν στρατιωτική παρουσία στη Γροιλανδία από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το 1951 ίδρυσαν τη Βάση Thule (Θούλη), τη σημερινή Pituffik Space Base, ως κρίσιμο κρίκο του συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης για πιθανές σοβιετικές πυραυλικές εκτοξεύσεις.

Η Συμφωνία Άμυνας ΗΠΑ–Δανίας του 1951 αποτέλεσε πρότυπο συνεργασίας στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ κατά τον Ψυχρό Πόλεμο.

Παράλληλα, η Γροιλανδία διαθέτει από τα μεγαλύτερα παγκόσμια αποθέματα σπάνιων γαιών, κρίσιμων για την τεχνολογία και την ενεργειακή μετάβαση. Όπως το πετρέλαιο καθόρισε την οικονομία του ύστερου 20ού αιώνα, έτσι και οι σπάνιες γαίες ενδέχεται να διαμορφώσουν τον 21ο.

Ό,τι ήταν παλαιότερα η Σαουδική Αραβία και το Ιράν για την ενέργεια, σήμερα αντίστοιχο ρόλο διαδραματίζουν η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και η Γροιλανδία για τα κρίσιμα ορυκτά.

Παραμένει ασαφές αν ο Trump μιλούσε σοβαρά για εξαγορά ή προσάρτηση της Γροιλανδίας ή αν επεδίωκε να ασκήσει πίεση στην Ευρώπη ώστε να ενισχύσει την άμυνα στην Αρκτική.

Svalbard: Το αδύναμο σημείο της Αρκτικής

Αν η πρόθεση της Ουάσιγκτον είναι να κινητοποιήσει τους Ευρωπαίους, τότε, σύμφωνα με τον Rubin, το Svalbard αποτελεί το πραγματικό κενό ασφάλειας.

Το νορβηγικό αρχιπέλαγος Svalbard, περίπου 800 μίλια βόρεια του Αρκτικού Κύκλου, φιλοξενεί το Longyearbyen, τη βορειότερη λειτουργική πόλη στον κόσμο. Εκεί ζουν περισσότερες πολικές αρκούδες από ανθρώπους.

Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν είναι η γεωγραφία αλλά το νομικό καθεστώς. Η Συνθήκη του Svalbard (1920) αναγνώρισε τη νορβηγική κυριαρχία, επιβάλλοντας όμως αποστρατιωτικοποίηση και επιτρέποντας σε όλα τα συμβαλλόμενα κράτη να ασκούν αλιεία, κυνήγι και εκμετάλλευση ορυκτών πόρων.

Στην πράξη, η νορβηγική κυριαρχία θεωρείται περιορισμένη. Η Νορβηγική Ακτοφυλακή δυσκολεύεται ακόμη και να απομακρύνει ξένα αλιευτικά, πόσο μάλλον να αντιμετωπίσει κρατικούς δρώντες όπως η Ρωσία.

Ιδιαίτερα αμφιλεγόμενο είναι το «παράθυρο» που αφορά τη μη στρατιωτική επιστημονική έρευνα. Η συνθήκη επιτρέπει σε οποιαδήποτε χώρα να εγκαθιστά ερευνητικούς σταθμούς.

Η Κίνα έχει δημιουργήσει ερευνητική βάση στο Svalbard, η οποία, σύμφωνα με αναλυτές, ενδέχεται να λειτουργεί ως εργαλείο επιτήρησης και στρατηγικής συλλογής δεδομένων, ακολουθώντας μοντέλο που έχει εφαρμόσει και στη Νότια Σινική Θάλασσα.

Παράλληλα, η Ρωσία διατηρεί ισχυρή παρουσία. Θεωρητικά, ακόμη και χώρες όπως η Βόρεια Κορέα θα μπορούσαν να εγκαταστήσουν υποδομές στο αρχιπέλαγος, εφόσον το επιθυμούσαν.

Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, ρωσικό αλιευτικό φέρεται να έκοψε υποθαλάσσια καλώδια επικοινωνίας μεταξύ Svalbard και Νορβηγίας, εντείνοντας τις ανησυχίες για υβριδικές απειλές στην Αρκτική.

Αρκτική ασφάλεια και γεωπολιτικός ανταγωνισμός

Οι Ευρωπαίοι διπλωμάτες υποστηρίζουν ότι δεσμεύονται από τη Συνθήκη του 1920. Ωστόσο, οι συστηματικές κινήσεις «γκρίζας ζώνης» από Κίνα και Ρωσία συνιστούν, κατά τον Rubin, ακριβώς το είδος της πρόκλησης που ωθεί τις ΗΠΑ σε πιο επιθετική στρατηγική.

Ο Trump έχει δηλώσει ανοιχτά ότι επιδιώκει τον έλεγχο της Γροιλανδίας για να αποτρέψει κινεζική και ρωσική διείσδυση. Όμως, το σενάριο αυτό φαίνεται ήδη να εξελίσσεται στο Svalbard, ενώ η Κίνα ενισχύει σταδιακά τη θέση της και στην Ισλανδία.

Αν οι Ευρωπαίοι θέλουν να πείσουν την Ουάσιγκτον ότι λαμβάνουν σοβαρά υπόψη την ασφάλεια της Αρκτικής και της Γηραιάς Ηπείρου, οφείλουν να δράσουν άμεσα στο Svalbard.

Διαφορετικά, καταλήγει ο Rubin, δεν αποκλείεται ο Trump να αρχίσει να αμφισβητεί ακόμη και την ήδη εύθραυστη νορβηγική κυριαρχία σε αυτή τη στρατηγικής σημασίας περιοχή.