Για «ιστορική» ενεργειακή κρίση κάνει λόγο ο IEA – Τι πρέπει να περιμένει η Ευρώπη
- Ο Φατίχ Μπιρόλ προειδοποιεί για πρωτοφανή διαταραχή στην αγορά πετρελαίου
- Το κλείσιμο των Στενά του Ορμούζ περιορίζει δραστικά τις ενεργειακές ροές
- Απώλειες άνω των 12 εκατ. βαρελιών και διπλασιασμός τον Απρίλιο
- Αυξήσεις σε πληθωρισμό και πιέσεις στην ανάπτυξη – έρχεται κύμα ελλείψεων στην Ευρώπη
Σοβαρές αναταράξεις στην παγκόσμια αγορά ενέργειας προβλέπει ο Φατίχ Μπιρόλ, επικεφαλής του Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας, προειδοποιώντας ότι η κρίση που εκτυλίσσεται λόγω του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ θα ενταθεί σημαντικά μέσα στον Απρίλιο.
Οι διαταραχές, που προκύπτουν από τη σύγκρουση μεταξύ Ηνωμένες Πολιτείες, Ισραήλ και Ιράν, έχουν ήδη οδηγήσει σε απώλειες άνω των 12 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου, λόγω επιθέσεων σε ενεργειακές υποδομές και περιορισμών στη ναυσιπλοΐα.
Διπλασιασμός απωλειών και καθυστερημένη επίδραση
Ο Μπιρόλ εκτιμά ότι οι απώλειες θα διπλασιαστούν τον Απρίλιο σε σχέση με τον Μάρτιο, καθώς τα φορτία που παραδόθηκαν τον προηγούμενο μήνα είχαν συμφωνηθεί πριν από την έναρξη της κρίσης.
Αυτό σημαίνει ότι οι πραγματικές επιπτώσεις αρχίζουν τώρα να αποτυπώνονται πλήρως στην αγορά.
Ελλείψεις καυσίμων και πίεση στην Ευρώπη
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι ελλείψεις σε κρίσιμα καύσιμα, όπως αεροπορικά καύσιμα (jet fuel) και ντίζελ.
Οι ελλείψεις αυτές έχουν ήδη αρχίσει να επηρεάζουν ασιατικές οικονομίες και αναμένεται να επεκταθούν στην Ευρώπη τις επόμενες εβδομάδες, εντείνοντας τις πιέσεις στις τιμές και την οικονομική δραστηριότητα.
Πληθωρισμός και ανάπτυξη υπό πίεση
Η ενεργειακή κρίση μετακυλίεται άμεσα στις οικονομίες, με τον επικεφαλής του IEA να προειδοποιεί για αύξηση του πληθωρισμού και επιβράδυνση της ανάπτυξης.
Η Ευρώπη, λόγω της ενεργειακής της εξάρτησης, αναμένεται να δεχθεί τις ισχυρότερες πιέσεις.
Σενάρια παρέμβασης και στρατηγικά αποθέματα
Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας εξετάζει το ενδεχόμενο νέας αποδέσμευσης στρατηγικών αποθεμάτων, μετά την προηγούμενη ιστορική απόφαση για απελευθέρωση 400 εκατομμυρίων βαρελιών.
Ωστόσο, η έκταση της κρίσης δημιουργεί αμφιβολίες για το κατά πόσο τέτοια μέτρα μπορούν να αντισταθμίσουν πλήρως τις απώλειες.
«Μεγαλύτερη κρίση στην ιστορία»
Σύμφωνα με τον Μπιρόλ, η τρέχουσα διαταραχή στην προσφορά πετρελαίου και LNG είναι πιο σοβαρή από τις πετρελαϊκές κρίσεις του 1973 και 1979 και από τις επιπτώσεις της μείωσης των ρωσικών ροών φυσικού αερίου το 2022
Περίπου 40 ενεργειακές υποδομές στη Μέση Ανατολή έχουν υποστεί ζημιές, καθιστώντας χρονοβόρα την αποκατάσταση της παραγωγής.
«Οδεύουμε προς μια μεγάλη, πρωτοφανή διαταραχή – τη μεγαλύτερη στην ιστορία έως σήμερα», προειδοποίησε χαρακτηριστικά.
Bruegel: Η νέα ενεργειακή κρίση ως ευκαιρία για «άλμα» στις ΑΠΕ
Η ενεργειακή κρίση που πυροδοτείται από τη γεωπολιτική ένταση στη Μέση Ανατολή και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ επαναφέρει στο προσκήνιο τις αδυναμίες του ευρωπαϊκού ενεργειακού μοντέλου, αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί και μια κρίσιμη ευκαιρία επιτάχυνσης της μετάβασης.
Σύμφωνα με ανάλυση του Bruegel, η εμπειρία της κρίσης του 2022 απέδειξε ότι οι υψηλές τιμές φυσικού αερίου λειτουργούν ως ισχυρό κίνητρο για επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ), οδηγώντας σε εκρηκτική ανάπτυξη – κυρίως στην ηλιακή ενέργεια.
Σχετική ανθεκτικότητα, αλλά αυξανόμενο κόστος
Η Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίζεται σε κάποιο βαθμό προστατευμένη από τις άμεσες διαταραχές, καθώς μόλις το 8% των εισαγωγών LNG προέρχεται από το Κατάρ, παρά το γεγονός ότι περίπου το 20% του παγκόσμιου LNG διέρχεται από το Ορμούζ.
Ωστόσο, η έμμεση επίδραση μέσω των τιμών είναι σημαντική. Ένας πιθανός διπλασιασμός των τιμών φυσικού αερίου θα μπορούσε να αυξήσει το κόστος εισαγωγών κατά περίπου 100 δισ. ευρώ σε έναν χρόνο.
Παγκόσμιος ανταγωνισμός για LNG
Η εξάρτηση της Ευρώπης από εισαγωγές την καθιστά ευάλωτη στον διεθνή ανταγωνισμό για διαθέσιμες ποσότητες LNG.
Οι αγοραστές από την Ασία — που εξαρτώνται περισσότερο από τον Περσικό Κόλπο — ανταγωνίζονται πλέον την Ευρώπη για ευέλικτα φορτία, με αποτέλεσμα:
- ανακατεύθυνση φορτίων LNG προς ασιακές αγορές
- αυξημένες τιμές στην ευρωπαϊκή αγορά
- περιορισμένα περιθώρια διαφοροποίησης προμηθευτών
Η εξάρτηση από το LNG των Ηνωμένες Πολιτείες ενισχύεται, καλύπτοντας πλέον περίπου τα δύο τρίτα των εισαγωγών LNG της ΕΕ.
Επιπτώσεις στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας
Η αύξηση του κόστους φυσικού αερίου μεταφέρεται άμεσα στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας μέσω του μηχανισμού οριακής τιμολόγησης.
Οι επιπτώσεις διαφέρουν ανά χώρα:
- χώρες με υψηλή εξάρτηση από φυσικό αέριο (π.χ. Ιταλία) πλήττονται περισσότερο
- χώρες με υψηλό μερίδιο ΑΠΕ εμφανίζουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα
Η εμπειρία της Ισπανίας δείχνει ότι η ενίσχυση των ΑΠΕ μπορεί να μειώσει δραστικά την έκθεση σε ενεργειακά σοκ.
Τι δεν πρέπει να κάνει η Ευρώπη
Το Bruegel προειδοποιεί ότι πολιτικές όπως:
- πλαφόν τιμών
- γενικευμένες επιδοτήσεις
- αποδυνάμωση του συστήματος εμπορίας εκπομπών
θα υπονομεύσουν τα κίνητρα για επενδύσεις και θα αυξήσουν την εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα.
Εξίσου αρνητικό σενάριο θεωρείται η επιστροφή στο ρωσικό φυσικό αέριο, καθώς θα επανέφερε γεωπολιτικούς κινδύνους.
Τι πρέπει να γίνει
Η ανάλυση προτείνει μια συνδυαστική στρατηγική:
- ενίσχυση αποθεμάτων ενόψει χειμώνα
- προώθηση ηλεκτροποίησης και ενεργειακής αποδοτικότητας
- επιτάχυνση ανάπτυξης ΑΠΕ
- συντονισμός αγορών LNG σε ευρωπαϊκό επίπεδο
- στοχευμένη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων
Το επικείμενο σχέδιο ηλεκτροποίησης της Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να αποτελέσει βασικό εργαλείο σε αυτή τη μετάβαση.
Από την κρίση στη στρατηγική αυτονομία
Το βασικό συμπέρασμα είναι σαφές: η Ευρώπη πρέπει να μειώσει τη ζήτηση φυσικού αερίου, όχι μόνο για να περιορίσει το κόστος, αλλά και για να ενισχύσει την ενεργειακή της ανεξαρτησία.
Η τρέχουσα κρίση λειτουργεί ως «stress test» για το ενεργειακό σύστημα της ΕΕ — αλλά και ως ευκαιρία για επιτάχυνση της μετάβασης σε ένα πιο ανθεκτικό και βιώσιμο μοντέλο.
