Ευαγγελία Κοράκη (CORONIS Research): Το ανθρώπινο κεφάλαιο, κλειδί για την κλινική έρευνα
Σε έναν τομέα όπου η επιστημονική γνώση συναντά τη στρατηγική ανάπτυξη και τη διεθνή ανταγωνιστικότητα, η Ευαγγελία Κοράκη έχει χαράξει μια συνεπή και ουσιαστική ηγετική διαδρομή. Ως πρόεδρος του HACRO και επικεφαλής της CORONIS Research, βρίσκεται στον πυρήνα των εξελίξεων της κλινικής έρευνας στην Ελλάδα, συμβάλλοντας ενεργά στη διαμόρφωση ενός πιο ώριμου και εξωστρεφούς οικοσυστήματος.
Με πολυετή πείρα στη φαρμακευτική βιομηχανία και την κλινική έρευνα, καθώς και βαθιά γνώση των κανονιστικών και ερευνητικών διαδικασιών σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, εκπροσωπεί μια μορφή ηγεσίας που συνδέει την επιστημονική αριστεία με τη θεσμική πρόοδο και τη μακροπρόθεσμη αναπτυξιακή προοπτική της χώρας. Στο Fortune Greece τοποθετείται για τις εξελίξεις που διαμορφώνουν το οικοσύστημα της κλινικής έρευνας.
Κυρία Κοράκη, η κλινική έρευνα αναδεικνύεται ολοένα και περισσότερο ως σημαντικός αναπτυξιακός μοχλός για τις σύγχρονες οικονομίες. Πώς αποτυπώνεται στην πράξη η συμβολή της και πώς μεταφράζεται σε επενδύσεις, καινοτομία και ανθρώπινο κεφάλαιο;
Η κλινική έρευνα αποτελεί έναν από τους πιο δυναμικούς κρίκους στην αλυσίδα αξίας της φαρμακευτικής καινοτομίας. Η συμβολή της ως αναπτυξιακού μοχλού για τις χώρες που καταφέρνουν να τη στηρίξουν με στρατηγική και συνέπεια αποτυπώνεται σε πολλαπλά επίπεδα. Κατ’ αρχάς, η κλινική έρευνα προσελκύει επενδύσεις υψηλής προστιθέμενης αξίας. Φέρνει στη χώρα κεφάλαια, τεχνογνωσία, διεθνείς συνεργασίες και εξειδικευμένη απασχόληση, σε ένα πεδίο που απαιτεί επιστημονική επάρκεια, οργανωτικές δυνατότητες, ψηφιακές υποδομές, ποιοτική διαχείριση δεδομένων και αυστηρή συμμόρφωση με διεθνή πρότυπα.
Επιπλέον, η κλινική έρευνα αναβαθμίζει το ανθρώπινο κεφάλαιο. Επαγγελματίες υγείας και ερευνητές συμμετέχουν σε διεθνή πρωτόκολλα, αποκτούν εμπειρίες σε καινοτόμες θεραπευτικές προσεγγίσεις και εντάσσονται σε παγκόσμια δίκτυα γνώσης. Αυτή η διασύνδεση έχει μακροπρόθεσμη αξία για τη χώρα, καθώς ενισχύει τη δυνατότητα παραγωγής καινοτομίας. Η επίδραση αποτυπώνεται ξεκάθαρα και στο ίδιο το σύστημα υγείας. Τα νοσοκομεία που συμμετέχουν ενεργά σε κλινικές μελέτες αναπτύσσουν πιο αποτελεσματικές διαδικασίες, ενισχύουν τις ερευνητικές τους δομές και εξοικειώνονται με σύγχρονες θεραπευτικές πρακτικές.
Παράλληλα, δημιουργείται και άμεσο οικονομικό όφελος, καθώς οι κλινικές μελέτες φέρνουν πρόσθετους πόρους στα νοσοκομεία, καλύπτουν μέρος του κόστους φροντίδας των ασθενών και συμβάλλουν σε εξοικονομήσεις για το σύστημα. Με αυτό τον τρόπο, η κλινική έρευνα λειτουργεί ως καταλύτης συνολικής αναβάθμισης της ποιότητας της περίθαλψης, ενισχύοντας ταυτόχρονα τη βιωσιμότητα των δομών υγείας.
Αν κοιτάξουμε τη θέση της Ελλάδας σήμερα στον ευρωπαϊκό χάρτη των κλινικών μελετών, ποια εικόνα βλέπετε να διαμορφώνεται και πού έχουν καταγραφεί τα πιο ουσιαστικά βήματα προόδου τα τελευταία χρόνια;
Η εικόνα της Ελλάδας έχει βελτιωθεί αισθητά τα τελευταία χρόνια, ωστόσο σίγουρα υπάρχει σημαντικό περιθώριο βελτίωσης. Η χώρα φαίνεται να σταθεροποιείται κοντά στο μέσο της ευρωπαϊκής κατάταξης, όπως προκύπτει από τα στοιχεία του ενιαίου Ευρωπαϊκού Πληροφοριακού Συστήματος Κλινικών Δοκιμών CTIS, γεγονός που δείχνει ότι υπάρχει μια βάση πάνω στην οποία μπορεί να χτίσει πιο συστηματικά.
Η πρόοδος αποτυπώνεται κυρίως στο γεγονός ότι η κλινική έρευνα αναγνωρίζεται πλέον ως στρατηγικός τομέας για την υγεία και την οικονομία της χώρας. Γίνονται βήματα θεσμικής βελτίωσης με στόχο πιο ενιαίες, προβλέψιμες διαδικασίες και αύξηση στην ταχύτητα των διαδικασιών, που αποτελούν βασική προϋπόθεση για τη σταθεροποίηση αλλά και την περαιτέρω ανάπτυξη.
Ταυτόχρονα, το οικοσύστημα δείχνει σημάδια ωρίμανσης. Περισσότεροι φορείς, ερευνητικές ομάδες και νοσοκομεία εμπλέκονται ενεργά, ενώ ενισχύεται η αντίληψη ότι η κλινική έρευνα δεν αποτελεί περιφερειακή δραστηριότητα, αλλά πυρήνα καινοτομίας.
Ποια στοιχεία καθιστούν τη χώρα ελκυστική για την ανάπτυξη κλινικών μελετών και σε ποια πεδία μπορεί να «χτίσει» μια πιο διακριτή ταυτότητα στο ευρωπαϊκό περιβάλλον;
Η Ελλάδα διαθέτει σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα: υψηλού επιπέδου επιστημονικό δυναμικό, έμπειρους ερευνητές, νοσοκομεία με δυνατότητα συμμετοχής σε διεθνή πρωτόκολλα και ανταγωνιστικό κόστος. Τα στοιχεία αυτά δημιουργούν μια ισχυρή βάση για την ανάπτυξη της κλινικής έρευνας, τα οποία, αν τα αξιοποιήσουμε στρατηγικά, μπορούμε να διαμορφώσουμε για τη χώρα μια διακριτή ταυτότητα στον ευρωπαϊκό χάρτη της κλινικής έρευνας.
Το ανθρώπινο δυναμικό αποτελεί ισχυρό σημείο αναφοράς. Διαθέτουμε εξαιρετικούς επιστήμονες, κλινικούς ερευνητές με διεθνή εμπειρία και επαγγελματίες υγείας που μπορούν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις σύνθετων ερευνητικών πρωτοκόλλων. Αυτό είναι ένα asset που δεν δημιουργείται εύκολα και δεν μπορεί να αντιγραφεί γρήγορα. Η ποιότητα στη διεξαγωγή μελετών είναι επίσης ένα στοιχείο που μπορεί να ενισχύσει τη θέση της χώρας. Η Ελλάδα μπορεί να τοποθετηθεί ως χώρα που προσφέρει αξιόπιστη, ποιοτική, υψηλού επιπέδου κλινική έρευνα.
Η δυνατότητα συνδυασμού ποιότητας και ανταγωνιστικού κόστους προσθέτει μια ακόμη διάσταση, η οποία μπορεί να λειτουργήσει συμπληρωματικά σε μια πιο συνολική στρατηγική τοποθέτηση της χώρας. Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα πρέπει να τοποθετηθεί ως «φθηνός» προορισμός, αλλά να αναδείξουμε την καλή σχέση κόστους – ποιότητας που προσφέρουμε.
Η κλινική έρευνα είναι επιστημονική δραστηριότητα, αλλά και στρατηγική επένδυση στο μέλλον της υγείας, της οικονομίας και της καινοτομίας μιας χώρας
Τι θα μπορούσε να δώσει την επόμενη ώθηση, ώστε αυτή η δυναμική να αποκτήσει μεγαλύτερη κλίμακα και διάρκεια;
Η επόμενη φάση απαιτεί τη μετάβαση από μεμονωμένες βελτιώσεις σε μια μακροπρόθεσμη εθνική στρατηγική. Η κλινική έρευνα χρειάζεται σταθερότητα και συνέχεια, στοιχεία που επιτρέπουν τη δημιουργία εμπιστοσύνης και τη σταδιακή ενίσχυση όλου του συστήματος.
Η λειτουργία των διαδικασιών αποτελεί κρίσιμο σημείο. Η εναρμόνιση πρακτικών, η σαφήνεια στις αρμοδιότητες και η μείωση των καθυστερήσεων μπορούν να βελτιώσουν ουσιαστικά το περιβάλλον.
Παράλληλα, χρειάζεται επένδυση στις υποδομές των νοσοκομείων. Η κλινική έρευνα δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στην προσωπική προσπάθεια λίγων εξαιρετικών ερευνητών. Χρειάζονται οργανωμένα γραφεία, διοικητική υποστήριξη, ψηφιακά εργαλεία και συστηματική εκπαίδευση των ομάδων.
Ως πρόταση θα μπορούσε να εξεταστεί η δημιουργία ενός κεντρικού μηχανισμού συντονισμού για την κλινική έρευνα, υπό το υπουργείο Υγείας, ενδεχομένως σε επίπεδο Γενικής Γραμματείας. Ένα τέτοιο γραφείο δεν θα αντικαθιστούσε τους αρμόδιους φορείς, αλλά θα λειτουργούσε ως σημείο στρατηγικού συντονισμού, παρακολούθησης των δεικτών, υποστήριξης των ερευνητικών κέντρων, αλλά και ως ενιαία πλατφόρμα διεθνούς προβολής της χώρας. Η εξωστρέφεια, εξάλλου, φαίνεται πως μπορεί να βελτιώσει την ανταγωνιστικότητα: οι χώρες που προσελκύουν επενδύσεις επενδύουν συστηματικά στη διεθνή τους παρουσία, συμμετέχουν οργανωμένα σε συνέδρια και φόρα, προβάλλουν τα συγκριτικά τους πλεονεκτήματα και δημιουργούν σαφή, συνεκτικά σημεία επαφής για τους διεθνείς χορηγούς.
Πόσο καθοριστικό είναι το συνολικό περιβάλλον της φαρμακευτικής πολιτικής για τις αποφάσεις των διεθνών χορηγών και ποιοι όροι διαμορφώνουν σήμερα μια πραγματικά ελκυστική επενδυτική βάση για την κλινική έρευνα;
Είναι σίγουρα καθοριστικό. Οι κλινικές μελέτες αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης αλυσίδας που ξεκινά από την έρευνα, περνά στην ανάπτυξη και καταλήγει στην αξιολόγηση, την αποζημίωση και την πρόσβαση των ασθενών σε νέες θεραπείες.
Για έναν διεθνή χορηγό, η απόφαση να επενδύσει σε μια χώρα δεν εξαρτάται μόνον από το αν υπάρχουν καλοί ερευνητές ή καλά νοσοκομεία. Εξαρτάται και από το αν το συνολικό περιβάλλον είναι σταθερό, προβλέψιμο και φιλικό προς την καινοτομία. Η ταχύτητα εγκρίσεων, η σαφήνεια των διαδικασιών, η δυνατότητα ενεργοποίησης των κέντρων, η ποιότητα των δεδομένων, αλλά και το περιβάλλον τιμολόγησης και αποζημίωσης, όλα συνεκτιμώνται.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αυτός είναι και ο πυρήνας της συζήτησης για την ανταγωνιστικότητα της φαρμακευτικής πολιτικής. Η Ευρώπη έχει θέσει ως στόχο ένα πιο σύγχρονο και ανθεκτικό πλαίσιο που θα στηρίζει την έρευνα, την καινοτομία και την πρόσβαση των ασθενών, ενώ η βιομηχανία επισημαίνει ότι η Ευρώπη πρέπει να παραμείνει ελκυστική για επενδύσεις R&D.
Για την Ελλάδα, το ζήτημα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Η χώρα λειτουργεί σε ένα περιβάλλον όπου η φαρμακευτική δαπάνη παραμένει υπό πίεση και μηχανισμοί όπως το clawback δημιουργούν αβεβαιότητα. Αυτό πρέπει να αναγνωρίζεται ως μια πραγματική παράμετρος που επηρεάζει τις επενδυτικές αποφάσεις. Όταν μια εταιρεία εξετάζει πού θα επενδύσει, αξιολογεί και το αν η χώρα διαθέτει ένα συνεκτικό πλαίσιο από την έρευνα έως την πρόσβαση.
Σε αυτό το πλαίσιο, το κρίσιμο δεν είναι μόνον οι επιμέρους πολιτικές, αλλά και η συνολική κατεύθυνση που εκπέμπει μια χώρα προς τη διεθνή αγορά. Δηλαδή, αν δείχνει ότι η καινοτομία δεν αποτελεί συγκυριακή προτεραιότητα, αλλά εντάσσεται σε μια μακροπρόθεσμη εθνική αναπτυξιακή στρατηγική.
Πέρα από το αναπτυξιακό και επενδυτικό αποτύπωμα, τι σημαίνουν οι κλινικές μελέτες για τους ίδιους τους ασθενείς και για την πρόσβασή τους σε νέες θεραπευτικές επιλογές;
Οι κλινικές μελέτες έχουν βαθιά ανθρώπινη διάσταση. Πίσω από κάθε πρωτόκολλο, κάθε ερευνητικό σχεδιασμό και κάθε διαδικασία υπάρχει ένας ασθενής που αναζητά μια καλύτερη θεραπευτική προοπτική.
Οι κλινικές μελέτες δίνουν τη δυνατότητα πρόσβασης σε νέες θεραπευτικές επιλογές, συχνά σε περιπτώσεις όπου οι διαθέσιμες λύσεις είναι περιορισμένες. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε σοβαρές, χρόνιες ή σπάνιες παθήσεις, όπου η καινοτομία μπορεί να κάνει ουσιαστική διαφορά στην πορεία της νόσου και στην ποιότητα ζωής. Εξίσου σημαντικό είναι ότι η συμμετοχή σε μια κλινική μελέτη πραγματοποιείται μέσα σε ένα αυστηρά οργανωμένο πλαίσιο, με σαφές πρωτόκολλο, στενή παρακολούθηση και υψηλά πρότυπα ασφάλειας. Ο ασθενής δεν είναι απλώς αποδέκτης μιας θεραπείας, αλλά και μέρος μιας δομημένης διαδικασίας που διέπεται από επιστημονικούς, δεοντολογικούς και κανονιστικούς κανόνες.
Υπάρχει, όμως, και μια ευρύτερη διάσταση. Οι ασθενείς που συμμετέχουν σε κλινικές μελέτες συμβάλλουν στην πρόοδο της ιατρικής γνώσης. Κάθε νέα θεραπεία που σήμερα θεωρούμε δεδομένη πέρασε κάποτε από το στάδιο της κλινικής έρευνας. Με αυτή την έννοια, η συμμετοχή των ασθενών στις μελέτες δεν αφορά μόνο το σήμερα, αλλά και τις θεραπευτικές δυνατότητες του αύριο.
Γι’ αυτόν τον λόγο, η ενημέρωση και η εμπιστοσύνη είναι κρίσιμα στοιχεία. Ένα ώριμο οικοσύστημα κλινικής έρευνας διασφαλίζει ότι οι ασθενείς έχουν πρόσβαση σε αξιόπιστη πληροφόρηση και μπορούν να συμμετέχουν με ασφάλεια και γνώση των δικαιωμάτων τους.
*Η συνέντευξη δημοσιεύεται στο νέο τεύχος του Fortune Greece που κυκλοφορεί από την Παρασκευή 29/05 στα περίπτερα.
** Φωτογραφίες: Νίκος Μαλιάκος
H ON LINE ΕΚΔΟΣΗ TOY FORTUNE GREECE ΕΙΝΑΙ ΔΙΑΘΕΣΙΜΗ ME ENA ΜΟΝΟ KΛΙΚ ΣΤΟ Fortune Members
