Κομισιόν: Δημοσιονομική ευελιξία για άμυνα και πράσινη ενέργεια στην ΕΕ

• Η Κομισιόν επιτρέπει σε κυβερνήσεις της ΕΕ να κατευθύνουν περιορισμένο μέρος της ήδη εγκεκριμένης δημοσιονομικής ευελιξίας για άμυνα σε επενδύσεις πράσινης ενέργειας.
• Το πλαίσιο δεν καλύπτει επιδοτήσεις σε ορυκτά καύσιμα, αλλά παρεμβάσεις όπως ηλεκτρικά οχήματα, αντλίες θερμότητας, φωτοβολταϊκά και μπαταρίες.
• Η ρύθμιση αντανακλά τις πιέσεις χωρών όπως η Ιταλία, που ζητούν μεγαλύτερο περιθώριο στήριξης απέναντι στο αυξημένο ενεργειακό κόστος.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί να δώσει μια πιο ευέλικτη απάντηση στο διπλό σοκ που αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρώπη: από τη μία την ανάγκη ενίσχυσης των αμυντικών δαπανών και από την άλλη την πίεση που προκαλεί το υψηλό ενεργειακό κόστος σε οικονομίες, επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Σε αυτό το πλαίσιο, οι Βρυξέλλες ξεκαθαρίζουν ότι ένα μέρος του πρόσθετου δημοσιονομικού χώρου που έχει ήδη δοθεί στα κράτη-μέλη για την άμυνα μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για μέτρα που επιταχύνουν την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.

Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει εγκλωβισμένη σε ένα σύνθετο περιβάλλον γεωπολιτικού ρίσκου και ενεργειακής αβεβαιότητας. Οι δημοσιονομικοί κανόνες της ΕΕ προβλέπουν, κανονικά, ότι τα δημόσια ελλείμματα πρέπει να διατηρούνται κάτω από το 3% του ΑΕΠ. Ωστόσο, μετά την επιδείνωση του περιβάλλοντος ασφαλείας στην Ευρώπη και την ανάγκη ταχύτερης στρατιωτικής ενίσχυσης, η Επιτροπή είχε ήδη αποφασίσει να επιτρέψει στα κράτη-μέλη πρόσθετο περιθώριο δαπανών για άμυνα, χωρίς αυτό να ενεργοποιεί άμεσα κυρώσεις στο πλαίσιο των δημοσιονομικών κανόνων.

Τώρα, η λογική αυτής της εξαίρεσης διευρύνεται με προσεκτικό τρόπο. Σύμφωνα με τη νέα κατεύθυνση της Κομισιόν, ένα μικρό αλλά ουσιαστικό μέρος αυτής της ευελιξίας θα μπορεί να κατευθυνθεί σε επενδύσεις που στηρίζουν την πράσινη ενεργειακή μετάβαση. Ο στόχος δεν είναι να χρηματοδοτηθούν οριζόντια μέτρα ανακούφισης ή επιδοτήσεις κατανάλωσης, αλλά να επιταχυνθούν παρεμβάσεις με μόνιμο αποτύπωμα στην ενεργειακή αυτάρκεια και στο κόστος ενέργειας μεσοπρόθεσμα.

Αυτό σημαίνει ότι οι κυβερνήσεις θα μπορούν να χρηματοδοτούν δράσεις όπως η προώθηση των ηλεκτρικών οχημάτων, η αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης πετρελαίου ή φυσικού αερίου με αντλίες θερμότητας, η εγκατάσταση φωτοβολταϊκών και η ανάπτυξη λύσεων αποθήκευσης ενέργειας, όπως οι μπαταρίες. Με άλλα λόγια, η Επιτροπή επιλέγει να στηρίξει επενδύσεις που μειώνουν δομικά την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, αντί να επιδοτεί απλώς το υψηλό τους κόστος.

Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη. Οι Βρυξέλλες θέλουν να στείλουν σαφές μήνυμα ότι η ενεργειακή κρίση δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με επιστροφή σε πολιτικές που κρατούν τεχνητά χαμηλές τις τιμές των ορυκτών καυσίμων. Για τον λόγο αυτό, η δημοσιονομική ευελιξία δεν θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για μέτρα όπως φορολογικές ελαφρύνσεις στη βενζίνη ή άλλες μορφές στήριξης που ουσιαστικά επιδοτούν τα ορυκτά καύσιμα. Η Επιτροπή θεωρεί ότι τέτοιες παρεμβάσεις αλλοιώνουν το σήμα τιμών της αγοράς και καθυστερούν την ενεργειακή μετάβαση.

Πίσω από αυτή την απόφαση βρίσκεται και η έντονη πολιτική πίεση που άσκησε η Ιταλία. Η Ρώμη ζητούσε μεγαλύτερη ευελιξία στους δημοσιονομικούς κανόνες, ώστε να μπορέσει να απορροφήσει μέρος του κόστους που προκαλεί η άνοδος των τιμών ενέργειας. Σε μια περίοδο όπου το πολιτικό κόστος της ακρίβειας παραμένει υψηλό, η ιταλική κυβέρνηση επιδίωκε ένα πιο χαλαρό ευρωπαϊκό πλαίσιο που θα της επέτρεπε να στηρίξει νοικοκυριά και επιχειρήσεις χωρίς να επιβαρυνθεί άμεσα σε όρους συμμόρφωσης με τους δημοσιονομικούς κανόνες.

Η λύση που επελέγη αποτελεί, ουσιαστικά, έναν συμβιβασμό. Από τη μία πλευρά, η Επιτροπή δεν αποδέχεται μια γενικευμένη χαλάρωση των κανόνων για ενεργειακές επιδοτήσεις. Από την άλλη, αναγνωρίζει ότι η πράσινη μετάβαση απαιτεί κεφάλαια και ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, η ταχύτερη μετάβαση σε καθαρότερες τεχνολογίες μπορεί να λειτουργήσει και ως ασπίδα απέναντι στις διακυμάνσεις των διεθνών αγορών πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και το γεγονός ότι το νέο πλαίσιο αφήνει περιθώριο ακόμη και σε χώρες που έχουν ήδη εξαντλήσει το μεγαλύτερο μέρος του πρόσθετου δημοσιονομικού χώρου για αμυντικές δαπάνες. Σε αυτές τις περιπτώσεις, θα μπορεί να εξεταστεί πρόσθετο αίτημα, υπό την προϋπόθεση ότι θα προηγηθεί αξιολόγηση της βιωσιμότητας του δημόσιου χρέους. Η πρόβλεψη αυτή αποτυπώνει τη βούληση της Επιτροπής να συνδυάσει μεγαλύτερη ευελιξία με στοιχειώδη δημοσιονομική εποπτεία.

Σε ευρύτερο επίπεδο, η απόφαση δείχνει πώς η ενεργειακή πολιτική, η βιομηχανική στρατηγική και η γεωπολιτική συνδέονται πλέον όλο και πιο στενά στην Ευρώπη. Η πράσινη μετάβαση δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως περιβαλλοντικός στόχος, αλλά και ως εργαλείο στρατηγικής αυτονομίας. Για την Κομισιόν, η επένδυση σε καθαρές τεχνολογίες δεν είναι απλώς επιλογή κλιματικής πολιτικής, αλλά μέρος της απάντησης στην ενεργειακή ασφάλεια, στην ανταγωνιστικότητα και στη συνοχή της ευρωπαϊκής οικονομίας.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Ο Μάρτιν Σκορσέζε στηρίζει την AI και οι σινεφίλ αντιδρούν έντονα
• Πρόστιμο σχεδόν 3 εκατ. ευρώ στη Nestlé Hellas για υπέρβαση του περιθωρίου κέρδους
• Μελέτη για τη Δήλο: Το νησί βυθίζεται κατά 1 εκατοστό τον χρόνο – Πώς απειλείται ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Μεσογείου