Τι είναι η «καμπύλη πάπιας», που αλλάζει την αγορά ρεύματος – Ποιοι κερδίζουν και ποιοι χάνουν

• Οι ημερήσιες διακυμάνσεις των χονδρεμπορικών τιμών στην ΕΕ είναι περίπου πέντε φορές μεγαλύτερες από το 2020.
• Οι τιμές μπορεί να υποχωρούν στο μηδέν ή σε αρνητικό έδαφος το μεσημέρι και να εκτοξεύονται το βράδυ.
• Η έλλειψη επαρκούς αποθήκευσης αναγκάζει τα συστήματα να περικόπτουν πράσινη παραγωγή και αργότερα να επιστρέφουν σε ακριβότερες μονάδες φυσικού αερίου.
• Περισσότερες ώρες φθηνού ρεύματος δεν σημαίνουν αυτομάτως χαμηλότερες μέσες τιμές ή φθηνότερους λογαριασμούς.

Οι χονδρεμπορικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη παρουσιάζουν ολοένα εντονότερες διακυμάνσεις μέσα στην ίδια ημέρα, καθώς η μεγάλη παραγωγή των φωτοβολταϊκών συμπιέζει τις τιμές γύρω στο μεσημέρι, αλλά η απότομη υποχώρησή της μετά τη δύση του ήλιου δημιουργεί ακριβές βραδινές αιχμές.

Το φαινόμενο, γνωστό ως «καμπύλη πάπιας», αποκαλύπτει ότι το επόμενο μεγάλο στοίχημα της ενεργειακής μετάβασης δεν είναι μόνο η εγκατάσταση περισσότερων ανανεώσιμων πηγών, αλλά η αποθήκευση, τα ισχυρότερα δίκτυα και η μεταφορά της κατανάλωσης στις ώρες υψηλής πράσινης παραγωγής.

Πώς δημιουργείται η «καμπύλη πάπιας»

Τις ηλιόλουστες θερινές ημέρες, τα φωτοβολταϊκά φτάνουν στη μέγιστη παραγωγή τους γύρω από τις μεσημεριανές ώρες.

Καθώς μεγάλες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας εισέρχονται ταυτόχρονα στο σύστημα, η προσφορά μπορεί να ξεπεράσει προσωρινά τη ζήτηση. Οι χονδρεμπορικές τιμές υποχωρούν τότε σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, ενώ σε ορισμένες αγορές γίνονται ακόμη και αρνητικές.

Η εικόνα αντιστρέφεται γρήγορα αργά το απόγευμα.

Η παραγωγή των φωτοβολταϊκών μειώνεται απότομα, αλλά η ζήτηση παραμένει υψηλή, ιδίως κατά τη διάρκεια καυσώνων, όταν νοικοκυριά και επιχειρήσεις χρησιμοποιούν μαζικά κλιματιστικά.

Για να καλυφθεί το κενό, το σύστημα πρέπει να κινητοποιήσει ευέλικτες αλλά ακριβότερες μονάδες, συχνά με καύσιμο το φυσικό αέριο. Η τιμή μπορεί έτσι να μετακινηθεί από το μηδέν σε εκατοντάδες ευρώ ανά μεγαβατώρα μέσα σε λίγες ώρες.

Η χαρακτηριστική καμπύλη που δημιουργείται στο ημερήσιο διάγραμμα —βαθιά πτώση το μεσημέρι και απότομη άνοδος το βράδυ— θυμίζει το σώμα και τον λαιμό μιας πάπιας.

Από αρνητικές τιμές στα 400 ευρώ

Οι ακραίες ενδοημερήσιες μεταβολές δεν αποτελούν πλέον σπάνια εξαίρεση.

Σε ημέρα υψηλής ηλιακής παραγωγής στη Γερμανία στα τέλη Μαΐου, οι τιμές πέρασαν από αρνητικό έδαφος γύρω στο μεσημέρι σε σχεδόν 400 ευρώ ανά μεγαβατώρα στις 20:00.

Ανάλογη εικόνα εμφανίζεται και στην ελληνική αγορά. Σε πρόσφατη συνεδρίαση, η μέση χονδρεμπορική τιμή διαμορφώθηκε στα 142,24 ευρώ/MWh, αλλά το ημερήσιο εύρος εκτεινόταν από μόλις 0,01 ευρώ έως 295,10 ευρώ/MWh.

Οι συγκεκριμένες τιμές είναι ενδοημερήσιες και μεταβάλλονται καθημερινά. Η σημασία τους βρίσκεται κυρίως στην τεράστια απόσταση ανάμεσα στο χαμηλότερο και στο υψηλότερο σημείο του ίδιου 24ώρου.

Η ACER διαπιστώνει ότι η μέση ημερήσια διαφορά τιμών στην ευρωπαϊκή αγορά έχει αυξηθεί περίπου πέντε φορές σε σχέση με το 2020.

Γιατί η φθηνή ηλιακή ενέργεια δεν αρκεί

Η μεγάλη ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών μειώνει το κόστος παραγωγής τις ώρες ηλιοφάνειας και περιορίζει την ανάγκη λειτουργίας μονάδων ορυκτών καυσίμων.

Το πρόβλημα είναι ότι η ηλεκτρική ενέργεια πρέπει να καταναλωθεί τη στιγμή που παράγεται, εκτός εάν υπάρχει τρόπος να αποθηκευτεί.

Όταν οι μπαταρίες, οι διασυνδέσεις ή η ευέλικτη ζήτηση δεν επαρκούν, οι διαχειριστές αναγκάζονται να περιορίζουν την παραγωγή των φωτοβολταϊκών και των αιολικών πάρκων.

Έτσι, το σύστημα μπορεί να πετάξει φθηνή πράσινη ενέργεια το μεσημέρι και να πληρώσει ακριβότερο φυσικό αέριο λίγες ώρες αργότερα.

Η διακύμανση ευνοεί όσους διαθέτουν αποθηκευτικές μονάδες: μπορούν να φορτίζουν τις μπαταρίες όταν το ρεύμα είναι φθηνό ή αρνητικό και να το πωλούν κατά τις βραδινές ώρες υψηλών τιμών.

Το μεγάλο ευρωπαϊκό κενό στις μπαταρίες

Η εγκατεστημένη ηλιακή ισχύς στην Ευρώπη έχει αυξηθεί ταχύτατα, καθώς το κόστος των φωτοβολταϊκών πάνελ μειώθηκε και οι κυβερνήσεις στήριξαν τις σχετικές επενδύσεις.

Η αποθήκευση, όμως, δεν αναπτύχθηκε με τον ίδιο ρυθμό.

Η συνολική ευρωπαϊκή δυναμικότητα μπαταριών ανερχόταν σε περίπου 10,8 GW στα τέλη του 2024, παρά την προσθήκη ρεκόρ 3,7 GW μέσα στη συγκεκριμένη χρονιά. Οι εκτιμήσεις προβλέπουν αύξηση πάνω από τα 50 GW έως το 2030, αλλά ακόμη και αυτό το επίπεδο θα βρίσκεται σημαντικά χαμηλότερα από τα περίπου 200 GW αποθήκευσης που θεωρείται ότι χρειάζεται το ευρωπαϊκό σύστημα.

Το αποτέλεσμα είναι ότι οι μπαταρίες μεγάλης κλίμακας εξακολουθούν να αντιστοιχούν σε μικρό μόνο μέρος της δυναμικότητας των ανανεώσιμων πηγών.

Η νέα κανονικότητα των καυσώνων

Οι καύσωνες επιδεινώνουν το πρόβλημα, επειδή αυξάνουν τη ζήτηση για ψύξη ακριβώς τις ώρες κατά τις οποίες το σύστημα αρχίζει να χάνει την ηλιακή παραγωγή.

Ο δυσκολότερος συνδυασμός είναι μια πολύ θερμή ημέρα με περιορισμένους ανέμους.

Το μεσημέρι τα φωτοβολταϊκά μπορεί να δημιουργούν πλεόνασμα, αλλά το βράδυ η παραγωγή τους μηδενίζεται, η αιολική ενέργεια παραμένει χαμηλή και η χρήση κλιματιστικών συνεχίζεται.

Σε αυτό το σημείο, το φυσικό αέριο γίνεται ξανά ο βασικός μηχανισμός εξισορρόπησης. Επειδή οι μονάδες αερίου έχουν υψηλότερο μεταβλητό κόστος, ανεβάζουν τη χονδρεμπορική τιμή για ολόκληρη την αγορά.

Γιατί δεν πέφτουν απαραίτητα οι λογαριασμοί

Οι περισσότερες ώρες πολύ φθηνού ή αρνητικού ρεύματος δεν μεταφράζονται αυτομάτως σε χαμηλότερους λογαριασμούς για όλους τους καταναλωτές.

Πρώτον, η ημερήσια μέση τιμή μπορεί να παραμένει υψηλή, εάν οι βραδινές αιχμές είναι πολύ ισχυρές.

Δεύτερον, οι τιμές φυσικού αερίου και το κόστος δικτύου συνεχίζουν να επηρεάζουν το συνολικό ενεργειακό κόστος.

Τρίτον, πολλοί καταναλωτές διαθέτουν σταθερά ή συμβατικά τιμολόγια που δεν μεταφέρουν άμεσα τις ωριαίες διακυμάνσεις της χονδρεμπορικής αγοράς.

Μεγαλύτερη δυνατότητα αξιοποίησης των χαμηλών τιμών έχουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις με:

• δυναμικά τιμολόγια,
• έξυπνους μετρητές,
• οικιακές μπαταρίες,
• ηλεκτρικά αυτοκίνητα,
• αντλίες θερμότητας,
• και συστήματα αυτοματισμού που μεταφέρουν την κατανάλωση στις μεσημεριανές ώρες.

Για τους υπόλοιπους, η μείωση των λογαριασμών εξαρτάται από το εάν οι φθηνές ώρες κατορθώνουν να περιορίσουν τη συνολική μέση τιμή της αγοράς σε βάθος χρόνου.

Η πίεση στους επενδυτές φωτοβολταϊκών

Οι αρνητικές τιμές και οι περικοπές παραγωγής περιορίζουν την αξία της ηλεκτρικής ενέργειας που πωλούν τα φωτοβολταϊκά πάρκα.

Όσο περισσότερα έργα παράγουν τις ίδιες ώρες, τόσο χαμηλότερη γίνεται η τιμή που εισπράττουν. Το φαινόμενο είναι γνωστό ως «κανιβαλισμός τιμών».

Για ορισμένα έργα, οι μειωμένες αποδόσεις μπορούν να δυσκολέψουν την εξυπηρέτηση χρηματοδοτήσεων ή να καταστήσουν λιγότερο ελκυστικές νέες επενδύσεις χωρίς κρατική στήριξη.

Οι εταιρείες προσαρμόζονται πλέον συνδυάζοντας φωτοβολταϊκά με μπαταρίες, ώστε να αποθηκεύουν μέρος της παραγωγής και να την πωλούν όταν οι τιμές είναι υψηλότερες.

Η BloombergNEF εκτιμά ότι η ανάπτυξη νέας ηλιακής ισχύος μπορεί να επιβραδυνθεί, εάν οι επενδύσεις σε δίκτυα, αποθήκευση και ευελιξία δεν ακολουθήσουν.

Τι χρειάζεται να αλλάξει

Η αντιμετώπιση της «καμπύλης πάπιας» δεν απαιτεί λιγότερες ανανεώσιμες πηγές, αλλά ένα πιο ευέλικτο ενεργειακό σύστημα.

Οι βασικές παρεμβάσεις περιλαμβάνουν:

• ανάπτυξη μεγάλων συστημάτων μπαταριών,
• ενίσχυση αντλησιοταμιευτικών έργων,
• αναβάθμιση και επέκταση των δικτύων,
• περισσότερες διασυνδέσεις μεταξύ κρατών,
• δυναμικά τιμολόγια για καταναλωτές,
• φόρτιση ηλεκτρικών οχημάτων τις ώρες χαμηλών τιμών,
• και κίνητρα προς τη βιομηχανία για μετατόπιση της κατανάλωσης.

Η αποθήκευση μπορεί να περιορίσει τόσο τις αρνητικές τιμές όσο και τις βραδινές εκρήξεις, μεταφέροντας το πλεόνασμα από το μεσημέρι στις ώρες πραγματικής ανάγκης.

Η Ευρώπη έχει πλέον αποδείξει ότι μπορεί να παράγει μεγάλες ποσότητες φθηνής πράσινης ενέργειας. Το επόμενο κρίσιμο ερώτημα είναι εάν μπορεί να τη διατηρήσει, να τη μεταφέρει και να τη χρησιμοποιήσει όταν τη χρειάζονται περισσότερο τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Έκπτωση στα καύσιμα: Πότε θα φανεί και γιατί μπορεί να είναι μικρότερη – Το σχέδιο των 40 εκατ. ευρώ
• Συναγερμός στις αγορές πετρελαίου: «Στερεύουν» τα αποθέματα μετά το νέο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ
• Business Monitor: Από τους προορισμούς του αύριο στην επέμβαση που καταργεί τις αποστάσεις
• UBS: Σε ανοδική φάση οι ευρωπαϊκές μετοχές – Οι κλάδοι που ξεχωρίζουν, η ελληνική Theon στα top picks