Κράτος Δικαίου: Πρόοδος της Ελλάδας σε Δικαιοσύνη και ΜΜΕ – Οι τέσσερις συστάσεις της Κομισιόν

• Η Κομισιόν καταγράφει περαιτέρω πρόοδο στην προστασία των δημοσιογράφων και στη θεσμοθέτηση διαλόγου με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.
• Περιορισμένη παραμένει η πρόοδος στις διώξεις και στις τελεσίδικες αποφάσεις για υποθέσεις διαφθοράς, ιδιαίτερα υψηλού επιπέδου.
• Η Ελλάδα καλείται να ολοκληρώσει το πλαίσιο κατά των καταχρηστικών αγωγών, να αναθεωρήσει τους κανόνες για το lobbying και να επιταχύνει την απονομή της Δικαιοσύνης.

Πρόοδο σε επιμέρους τομείς, αλλά και σημαντικές εκκρεμότητες, καταγράφει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην Έκθεση του 2026 για το Κράτος Δικαίου στην Ελλάδα.

Η Κομισιόν διαπιστώνει ότι η χώρα πραγματοποίησε «κάποια περαιτέρω πρόοδο» σε δύο από τις τέσσερις συστάσεις του 2025, οι οποίες αφορούσαν την προστασία των δημοσιογράφων και τον διάλογο με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.

Αντίθετα, χαρακτηρίζει «περιορισμένη» την πρόοδο στη δημιουργία ισχυρού ιστορικού διώξεων και τελεσίδικων αποφάσεων για υποθέσεις διαφθοράς, καθώς και στη βελτίωση του θεσμικού πλαισίου για την άσκηση επιρροής από ομάδες συμφερόντων.

Οι τέσσερις συστάσεις προς την Ελλάδα

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απευθύνει στην Ελλάδα τέσσερις βασικές συστάσεις:

1. Να συνεχίσει τις προσπάθειες για τη δημιουργία αξιόπιστου ιστορικού διώξεων και τελεσίδικων αποφάσεων σε υποθέσεις διαφθοράς, συμπεριλαμβανομένων των υποθέσεων υψηλού επιπέδου.
2. Να βελτιώσει το πλαίσιο για το lobbying, επανεξετάζοντας τον ορισμό του εκπροσώπου συμφερόντων και διασφαλίζοντας την αποτελεσματική εφαρμογή των κανόνων.
3. Να ολοκληρώσει τις νομοθετικές και μη νομοθετικές εγγυήσεις για την ασφάλεια των δημοσιογράφων, ιδιαίτερα απέναντι στις καταχρηστικές αγωγές τύπου SLAPP.
4. Να καθιερώσει τακτικό και διαρκή διάλογο με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και να απλουστεύσει περαιτέρω τις διαδικασίες εγγραφής τους στα σχετικά μητρώα.

Πρόοδος στην προστασία των δημοσιογράφων

Η Κομισιόν καταγράφει κάποια περαιτέρω πρόοδο στην προστασία και στην ασφάλεια των δημοσιογράφων.

Όπως αναφέρει, έχουν ληφθεί πρόσθετα μέτρα, ενώ το νομοσχέδιο για την αντιμετώπιση των στρατηγικών αγωγών κατά της συμμετοχής του κοινού, γνωστών ως SLAPP, βρίσκεται στο στάδιο της οριστικοποίησης.

Οι αγωγές αυτού του τύπου χρησιμοποιούνται συχνά ως μέσο οικονομικής και δικαστικής πίεσης απέναντι σε δημοσιογράφους, μέσα ενημέρωσης και οργανώσεις που δημοσιοποιούν ζητήματα δημοσίου ενδιαφέροντος.

Η Επιτροπή καλεί την Ελλάδα να ολοκληρώσει τη μεταρρύθμιση σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα και να διασφαλίσει ότι οι προβλεπόμενες εγγυήσεις θα εφαρμοστούν αποτελεσματικά.

Παράλληλα, βρίσκεται υπό προετοιμασία εθνικό σχέδιο δράσης για την αντιμετώπιση απειλών κατά της ασφάλειας των δημοσιογράφων.

Ενίσχυση του ΕΣΡ και αλλαγές στα ΜΜΕ

Στον τομέα της ελευθερίας και του πλουραλισμού των μέσων ενημέρωσης, η έκθεση αναγνωρίζει την ενίσχυση του εποπτικού ρόλου, της χρηματοδότησης και της στελέχωσης του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης.

Για πρώτη φορά προβλέπεται επίσης από τον νόμο φορέας αυτορρύθμισης του δημοσιογραφικού κλάδου, ενώ έχουν προωθηθεί αλλαγές για:

• την αδειοδότηση των περιφερειακών τηλεοπτικών σταθμών,
• τη διαφάνεια στην κατανομή της κρατικής διαφήμισης,
• την πρόσβαση των πολιτών σε πληροφορίες,
• τη χρηματοδοτική στήριξη του τομέα των μέσων ενημέρωσης.

Η Κομισιόν αναφέρεται και σε νέο νομοθετικό πλαίσιο για τη διακυβέρνηση των δημόσιων μέσων.

Επισημαίνει, ωστόσο, ότι εξακολουθούν να υπάρχουν ανησυχίες για την πολιτική ανεξαρτησία της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης.

Περιορισμένη πρόοδος στη διαφθορά

Λιγότερο θετική είναι η αποτίμηση στον τομέα της καταπολέμησης της διαφθοράς.

Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι το Εθνικό Στρατηγικό Σχέδιο Καταπολέμησης της Διαφθοράς 2022-2025 ολοκληρώθηκε με επιτυχία και ότι βρίσκεται υπό οριστικοποίηση το επόμενο σχέδιο.

Αναφέρεται επίσης θετικά:

• στην ενίσχυση των αστυνομικών ελέγχων,
• στη λειτουργία του ηλεκτρονικού συστήματος e-Πόθεν,
• στις αλλαγές στις δημόσιες συμβάσεις,
• στη θέσπιση του νομικού πλαισίου για το ψηφιακό μητρώο υποθέσεων διαφθοράς.

Το μητρώο προβλέπεται να τεθεί σε λειτουργία την 1η Ιανουαρίου 2027 και να επιτρέπει την ολοκληρωμένη παρακολούθηση των σχετικών υποθέσεων.

Ωστόσο, ο αριθμός των διώξεων και των τελεσίδικων αποφάσεων παραμένει χαμηλός, συμπεριλαμβανομένων των υποθέσεων διαφθοράς υψηλού επιπέδου.

Για τον λόγο αυτό, η Κομισιόν χαρακτηρίζει την πρόοδο περιορισμένη και ζητεί συνέχιση και εντατικοποίηση των προσπαθειών.

Οι εκκρεμότητες για το lobbying

Περιορισμένη χαρακτηρίζεται και η πρόοδος στη βελτίωση του πλαισίου για την άσκηση επιρροής από ομάδες συμφερόντων.

Σύμφωνα με την έκθεση, δεν έχουν υιοθετηθεί οι αναγκαίες νομοθετικές αλλαγές για τη διεύρυνση του ορισμού του εκπροσώπου συμφερόντων.

Παράλληλα, ο αριθμός των προσώπων που έχουν εγγραφεί στο σχετικό μητρώο παραμένει χαμηλός.

Η Επιτροπή ζητεί σαφέστερο και ευρύτερο ορισμό των λομπιστών, καθώς και ουσιαστικότερη εφαρμογή του θεσμικού πλαισίου.

Τα θετικά βήματα στη Δικαιοσύνη

Στον τομέα της Δικαιοσύνης, η Κομισιόν σημειώνει ότι οι διορισμοί ανώτατων δικαστικών λειτουργών πραγματοποιήθηκαν με βάση το νέο θεσμικό πλαίσιο και με τη συμμετοχή του δικαστικού σώματος.

Αναφέρει επίσης πρόοδο:

• στην ψηφιοποίηση των δικαστηρίων,
• στην ανάπτυξη ηλεκτρονικών φακέλων,
• στις προσλήψεις εισαγγελέων και δικαστικών υπαλλήλων,
• στη βελτίωση των δικαστικών υποδομών,
• στην ανάθεση ορισμένων υποθέσεων σε δικηγόρους και συμβολαιογράφους,
• στην αναθεώρηση του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας.

Οι σχετικές επενδύσεις χρηματοδοτούνται σε σημαντικό βαθμό από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Οι μεταρρυθμίσεις φαίνεται να έχουν αρχίσει να αποδίδουν, καθώς η διάρκεια των δικαστικών διαδικασιών έχει μειωθεί ελαφρώς.

Η Κομισιόν υπογραμμίζει, πάντως, ότι οι καθυστερήσεις στην απονομή της Δικαιοσύνης εξακολουθούν να αποτελούν σοβαρή πρόκληση.

Η εμπιστοσύνη στη Δικαιοσύνη

Η έκθεση καταγράφει διαφορετική εικόνα ως προς την αντίληψη πολιτών και επιχειρήσεων για την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης.

Το 2026, το 43% του γενικού πληθυσμού αξιολογεί ως αρκετά ή πολύ καλή την ανεξαρτησία των δικαστηρίων και των δικαστών, έναντι 38% το 2025.

Στις επιχειρήσεις, ωστόσο, το αντίστοιχο ποσοστό περιορίστηκε στο 33%, από 49% το προηγούμενο έτος.

Η αντίληψη για την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης βελτιώθηκε στους πολίτες, αλλά επιδεινώθηκε αισθητά στον επιχειρηματικό κόσμο.

Στο πλαίσιο αυτό συνεχίζεται η συζήτηση για τη θέσπιση περιόδου αποχής μετά τη συνταξιοδότηση των δικαστών, πριν από την ανάληψη άλλων δημόσιων ή ιδιωτικών θέσεων.

Πρόοδος στον διάλογο με την κοινωνία των πολιτών

Η Επιτροπή καταγράφει κάποια περαιτέρω πρόοδο στην ανάπτυξη θεσμοθετημένου διαλόγου με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.

Έχει καθοριστεί ένα αρχικό πλαίσιο διαρθρωμένου διαλόγου, ενώ έχουν γίνει βήματα για τη μείωση των απαιτούμενων δικαιολογητικών και την απλούστευση των διαδικασιών.

Ωστόσο, ο διάλογος δεν έχει ακόμη αποκτήσει τακτικό και διαρκή χαρακτήρα, ενώ το πλαίσιο εγγραφής των οργανώσεων στα μητρώα παραμένει κατακερματισμένο.

Η Κομισιόν καλεί την Ελλάδα να εντείνει τις προσπάθειες ώστε να διατηρηθεί ένα ανοικτό και λειτουργικό περιβάλλον για την κοινωνία των πολιτών.

Συνταγματική αναθεώρηση και θεσμικές ισορροπίες

Η έκθεση αναφέρεται επίσης στην έναρξη της διαδικασίας συνταγματικής αναθεώρησης, η οποία περιλαμβάνει ζητήματα όπως:

• η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης,
• οι ασυλίες των υπουργών,
• η προστασία των δημοσιογράφων,
• η ποιότητα της νομοθέτησης.

Η Επιτροπή αναγνωρίζει βήματα για την ταχύτερη εκτέλεση των τελεσίδικων δικαστικών αποφάσεων και την ενίσχυση των ανεξάρτητων αρχών με πρόσθετο προσωπικό.

Παράλληλα, σημειώνει ότι συνεχίζεται ο δικαστικός έλεγχος ορισμένων πτυχών της χρήσης κατασκοπευτικού λογισμικού.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Μost Admired Companies in Greece: Οι εταιρείες που ξεχώρισαν το 2026
• Θεοδωρόπουλος στο Fortune Greece: Η κοινωνία και η αγορά έχουν ανάγκη από ισχυρά και θετικά πρότυπα
• Ορμούζ: Το σενάριο των 150 δολαρίων που φέρνει πληθωρισμό 6% και απειλεί την Ευρωζώνη με ύφεση