Η Ευρώπη θέλει να απεξαρτηθεί από την Palantir – Γιατί είναι δύσκολο;

Η Ευρώπη αναζητά τρόπους να περιορίσει την εξάρτησή της από την αμερικανική τεχνολογία, με την Palantir να βρίσκεται στο επίκεντρο της συζήτησης για την ευρωπαϊκή «ψηφιακή κυριαρχία».

Όταν οι επικεφαλής των υπηρεσιών ασφαλείας της Γαλλίας και της Γερμανίας ανακοίνωσαν σχέδια για την ανάπτυξη μιας «ευρωπαϊκής κυρίαρχης ψηφιακής ραχοκοκαλιάς», το μήνυμα έγινε αντιληπτό από την τεχνολογική και αμυντική βιομηχανία: η Ευρώπη αναζητά εναλλακτικές στην Palantir.

Η αμερικανική εταιρεία έχει αποκτήσει ισχυρή παρουσία σε ιδιαίτερα ευαίσθητους τομείς, από την αστυνόμευση και τις υπηρεσίες πληροφοριών έως την άμυνα και τα συστήματα υγείας. Αυτό ακριβώς είναι που κάνει την απεξάρτηση από την τεχνολογία της τόσο δύσκολη.

Ο Γάλλος υποστηρικτής της ψηφιακής κυριαρχίας Philippe Latombe αναγνωρίζει τη δυσκολία του εγχειρήματος.

«Το προϊόν της Palantir είναι πολύ καλό και εθιστικό, είναι σχεδόν σαν τη ζάχαρη στην Coca-Cola», δήλωσε, υπογραμμίζοντας ότι η εταιρεία μπορεί να επεξεργάζεται τεράστιες ποσότητες δεδομένων με μεγάλη ακρίβεια.

Η εμπειρία που έχει αποκτήσει η Palantir μέσα από τη συνεργασία της με πολλούς πελάτες έχει, σύμφωνα με τον ίδιο, επιτρέψει στην εταιρεία να βελτιώσει τους αλγορίθμους της και να τους προσαρμόσει σε διαφορετικές χρήσεις.

Παρά τα πλεονεκτήματα αυτά, η προσπάθεια απομάκρυνσης της Palantir κερδίζει έδαφος σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Στην Ισπανία, η κυβέρνηση του Pedro Sánchez έχει δώσει εντολή σε κρατικά υποστηριζόμενες εταιρείες να αποκλείσουν την Palantir από μελλοντικές δημόσιες συμβάσεις. Στη Γαλλία, οι υπηρεσίες εσωτερικών πληροφοριών (DGSI) επέλεξαν τη γαλλική ChapsVision έναντι της Palantir.

Στη Βρετανία, ένα ακόμη κρίσιμο τεστ αναμένεται τον Φεβρουάριο του 2027, όταν η νέα κυβέρνηση των Εργατικών υπό τον Andy Burnham θα κληθεί να αποφασίσει αν θα διακόψει τη σύμβαση ύψους 330 εκατ. λιρών της Palantir με το National Health Service (NHS) για την πλατφόρμα Federated Data Platform.

Η απόφαση των γαλλικών και γερμανικών υπηρεσιών πληροφοριών να επιλέξουν την ChapsVision αποτέλεσε σημαντικό πλήγμα για την Palantir.

Ο CEO της Palantir, Alex Karp, εμφανίστηκε πάντως αδιάφορος απέναντι στην ενίσχυση των ευρωπαϊκών ανταγωνιστών. Σε πρόσφατη εμφάνισή του στο Fox Business δήλωσε χαρακτηριστικά ότι η εταιρεία του έχει «ένα μοντέλο για το τι δεν λειτουργεί» και πρόσθεσε: «Ονομάζεται Ευρώπη».

Από την πλευρά του, ο CEO της ChapsVision, Olivier Dellenbach, αναγνωρίζει ότι η εταιρεία του έχει επωφεληθεί από αυτό που χαρακτηρίζει «σπλαχνική απόρριψη της Palantir» στην Ευρώπη.

Ωστόσο, προειδοποιεί ότι η ChapsVision δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται απλώς ως η λύση απέναντι στην Palantir. Όπως υποστηρίζει, η ψηφιακή κυριαρχία δεν μπορεί να παραμείνει ένα σύνθημα χωρίς συγκεκριμένη βιομηχανική πολιτική.

«Χρειαζόμαστε περισσότερες δημόσιες προμήθειες», σημειώνει.

Η αναζήτηση ευρωπαϊκών λύσεων δεν περιορίζεται στην ChapsVision.

Το Artemis AI του γαλλικού στρατού, που αναπτύχθηκε από τη γαλλική αεροδιαστημική και αμυντική εταιρεία Thales, έχει ήδη προσελκύσει το ενδιαφέρον από το Βέλγιο, τη Γερμανία, το Λουξεμβούργο, τη Ρουμανία, την Ολλανδία και τον Καναδά.

Σύμφωνα με τον Patrick Moreau, έναν από τους αρχιτέκτονες της λύσης, οι χώρες αυτές θέλουν μια κυρίαρχη λύση συμβατή με τα πρότυπα του NATO.

Το βασικό ζήτημα, ωστόσο, παραμένει: οι ευρωπαϊκές εταιρείες δεν έχουν ακόμη φτάσει την κλίμακα και το ιστορικό της Palantir.

Ο ναύαρχος Pierre Vandier, ανώτατος διοικητής του NATO για τον μετασχηματισμό, έχει δηλώσει ότι η Συμμαχία δεν διαθέτει σήμερα βιώσιμη εναλλακτική στην τεχνολογία τεχνητής νοημοσύνης της Palantir για το πεδίο της μάχης.

Σύμφωνα με αξιωματούχο του NATO, η πλατφόρμα της εταιρείας μπορεί να επεξεργάζεται τεράστιες ποσότητες δορυφορικών εικόνων, να βοηθά στον εντοπισμό στόχων, να προτείνει το όπλο που θα χρησιμοποιηθεί, να υπολογίζει την απαιτούμενη ποσότητα πυρομαχικών και ακόμη και να ενεργοποιεί αυτόματα παραγγελία για την αναπλήρωσή τους.

«Από όσο γνωρίζω, σήμερα δεν υπάρχει πραγματικός ανταγωνιστής για την Palantir», είχε δηλώσει ο Vandier τον Μάιο.

Από τα χρόνια της κρίσης στις κρίσιμες υποδομές

Η ευρωπαϊκή παρουσία της Palantir δεν δημιουργήθηκε μέσα από την πρόσφατη έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης.

Η εταιρεία κατάφερε να εδραιωθεί αξιοποιώντας περιόδους κρίσης, όταν κυβερνήσεις και δημόσιες υπηρεσίες αναζητούσαν γρήγορα εργαλεία για τη διαχείριση τεράστιων όγκων δεδομένων.

Στη Γαλλία, η Palantir έκανε την είσοδό της μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι τον Νοέμβριο του 2015. Οι υπηρεσίες ασφαλείας βρέθηκαν αντιμέτωπες με έντονη δημόσια κριτική και η υπηρεσία εσωτερικών πληροφοριών υπέγραψε σύμβαση με την εταιρεία το 2016.

Στη Γερμανία, η πρώτη σημαντική ανάπτυξη της τεχνολογίας της Palantir έγινε στη Φρανκφούρτη, στο κρατίδιο της Έσσης. Η αστυνομία αγόρασε το Gotham το 2017 και το ανέπτυξε με την ονομασία hessenDATA.

Το σύστημα χρησιμοποιήθηκε ως εργαλείο για την επεξεργασία μεγάλου όγκου πληροφοριών και τη σύνδεσή τους με στοιχεία που μπορούσαν να οδηγήσουν στην επίλυση εγκλημάτων.

Η Γερμανία εξακολουθεί να είναι διχασμένη για τη χρήση της τεχνολογίας της Palantir. Σε ομοσπονδιακό επίπεδο, ο υπουργός Εσωτερικών Alexander Dobrindt έχει υποστηρίξει την επέκταση της χρήσης της και έχει προωθήσει νομοθεσία που θα μπορούσε να επιτρέψει ευρύτερη αξιοποίησή της. Η πρωτοβουλία, ωστόσο, έχει συναντήσει αντιδράσεις από τους Σοσιαλδημοκράτες και ανώτερους αξιωματούχους ασφαλείας.

Παρόμοια ήταν η πορεία της Palantir στη Βρετανία κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19.

Η σχέση της εταιρείας με το NHS ξεκίνησε όταν η Palantir πληρώθηκε μόλις 1 λίρα για να βοηθήσει στη συγκέντρωση δεδομένων κατά τη διάρκεια της κρίσης.

Στην Ευρώπη, η Europol χρησιμοποίησε την πλατφόρμα Gotham από το 2016 έως το 2021, πριν τελικά διακόψει τη χρήση της.

Για πρώην αξιωματούχο της Europol, το πρόβλημα με την Palantir δεν είναι απαραίτητα ιδεολογικό. Η πλατφόρμα είναι ακριβή, δημιουργεί ανησυχίες για την ψηφιακή κυριαρχία και μπορεί να δημιουργήσει εξάρτηση από την εταιρεία για τις αναβαθμίσεις της.

Το βασικό ερώτημα, όμως, είναι αν κάθε υπηρεσία χρειάζεται το σύνολο των δυνατοτήτων της Palantir.

Όπως σημειώνει ο ίδιος, η πλατφόρμα είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική όταν υπάρχουν τεράστιες ποσότητες δεδομένων που πρέπει να συνδεθούν. Σε άλλες περιπτώσεις, οι εναλλακτικές λύσεις μπορεί να είναι αρκετά κοντά στις δυνατότητές της.

Την ίδια στιγμή που η Ευρώπη αναζητά εναλλακτικές, η Palantir επεκτείνει την παρουσία της στον τομέα της άμυνας.

Την 1η Ιουλίου, το Maven Smart System της Palantir, το οποίο χρησιμοποιήθηκε αρχικά από το Πεντάγωνο, έγινε πλήρως επιχειρησιακό στο NATO, αποκτώντας άδεια ασφαλείας για λειτουργία στο διαβαθμισμένο δίκτυο.

Σύμφωνα με το NATO, η πλατφόρμα συνδέει συστήματα διοίκησης και ελέγχου σε ολόκληρη τη Συμμαχία.

Ο Louis Mosley, επικεφαλής της Palantir στη Βρετανία, χαρακτήρισε την εξέλιξη σημαντικό ορόσημο για την ευρωπαϊκή άμυνα.

Η επιρροή της Palantir, όμως, δεν περιορίζεται στις κυβερνήσεις και τις ένοπλες δυνάμεις.

Η Airbus υπέγραψε συμφωνία με την Palantir το 2015, χρησιμοποιώντας το Foundry ως βάση για την πλατφόρμα δεδομένων της στον κλάδο της αεροπορίας. Την τεχνολογία Foundry χρησιμοποιούν επίσης η BMW, η ενεργειακή εταιρεία British Petroleum και ο εκδοτικός όμιλος Axel Springer.

Η συζήτηση για την Palantir δεν αφορά μόνο την τεχνολογία. Έχει αποκτήσει και έντονη πολιτική διάσταση.

Η εταιρεία συνιδρύθηκε από τον Alex Karp και τον δισεκατομμυριούχο επενδυτή Peter Thiel και απέκτησε τη φήμη της μέσα από τη συνεργασία της με τον αμερικανικό μηχανισμό εθνικής ασφάλειας.

Ο Thiel έχει αποτελέσει έναν από τους πιο γνωστούς υποστηρικτές του Donald Trump στη Silicon Valley.

Παράλληλα, η συνεργασία της Palantir με την αμερικανική υπηρεσία μετανάστευσης ICE και τον ισραηλινό στρατό έχει προκαλέσει επικρίσεις από την Amnesty International και άλλους οργανισμούς σχετικά με ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Ο Γάλλος βουλευτής Aurélien Saintoul, ο οποίος έχει συντάξει έκθεση για τις ξένες στρατιωτικές εξαρτήσεις, υποστηρίζει ότι η πολιτική φιλοσοφία που συνδέεται με τους ηγέτες της Palantir προκαλεί ανησυχία.

Εκπρόσωπος της Palantir απέρριψε τις σχετικές κατηγορίες ως «γελοίες», επισημαίνοντας ότι παρόμοιες χαρακτηρίσεις για την εταιρεία έχουν διατυπωθεί και από το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών.

Ο ίδιος υποστήριξε ότι η Palantir συνεχίζει να στηρίζει τον ουκρανικό στρατό και ότι η προστασία της ιδιωτικότητας και των πολιτικών ελευθεριών αποτελεί θεμέλιο της λειτουργίας της.

Η Ευρώπη θέλει ανεξαρτησία, αλλά μπορεί να την πετύχει;

Το ερώτημα που βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο είναι κατά πόσο η Ευρώπη μπορεί πραγματικά να μειώσει την εξάρτησή της από αμερικανικές τεχνολογικές εταιρείες.

Η Palantir αποτελεί ένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικό τεστ.

Εάν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και επιχειρήσεις καταφέρουν να αντικαταστήσουν μια τεχνολογική υποδομή που μετατρέπει τεράστιες ποσότητες δεδομένων σε αποφάσεις, θα έχουν δημιουργήσει ένα πιθανό μοντέλο για μεγαλύτερη ψηφιακή ανεξαρτησία.

Εάν όμως δεν τα καταφέρουν, η επόμενη γενιά εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης από τις αμερικανικές τεχνολογικές εταιρείες ενδέχεται να καταστήσει την εξάρτηση ακόμη δυσκολότερο να ανατραπεί.

Και το παράδοξο είναι ήδη εμφανές: την ώρα που οι πολιτικοί ηγέτες στην Ευρώπη μιλούν για απεξάρτηση από την Palantir, οι μεγαλύτερες ευρωπαϊκές τράπεζες και εταιρείες διαχείρισης κεφαλαίων έχουν αυξήσει σημαντικά τις επενδύσεις τους στην αμερικανική εταιρεία, καθώς αυτή επιχειρεί να επωφεληθεί από την έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης.

Για την Ευρώπη, επομένως, η Palantir δεν είναι απλώς ένας τεχνολογικός προμηθευτής. Είναι ένα τεστ για το πόσο μακριά μπορεί να φτάσει στην πράξη η πολυσυζητημένη ευρωπαϊκή ψηφιακή κυριαρχία.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• ΕΚΤ: Ανθεκτικές οι ευρωπαϊκές τράπεζες, ενεργητικό στα 34,3 τρισ. ευρώ
• Στο υψηλότερο επίπεδο από τον Ιανουάριο του 2023 οι τιμές των τροφίμων παγκοσμίως
• MyCoast: Πρόστιμα «μαμούθ» έως 73.000 ευρώ για αυθαιρεσίες στις παραλίες