Αδριανός Γολέμης: Ο πρώτος Έλληνας αστροναύτης στην ιστορία, μιλά στο Fortune Greece για τη μεγάλη πρόκληση του Διαστήματος
Γνώρισα για πρώτη φορά τον Αδριανό Γολέμη πριν από περίπου τέσσερα χρόνια. Ήταν Νοέμβριος του 2022 όταν μιλήσαμε με αφορμή μια μοναδική ευκαιρία, καθώς βρισκόταν τότε μια ανάσα από κάτι που για έναν Έλληνα έμοιαζε σχεδόν αδύνατο: να γίνει ο πρώτος αστροναύτης της χώρας μας. Από περίπου 23.000 υποψηφίους στην εξαιρετικά απαιτητική διαδικασία επιλογής του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA), είχε φτάσει στους τελευταίους 25.
Θυμάμαι ακόμη τη συζήτησή μας — εκείνος ανάμεσα στα διαλείμματα της δουλειάς του στο νοσοκομείο, εγώ να τον αποκαλώ «γιατρό των αστροναυτών» και να τον ρωτάω αν τελικά η Ελλάδα θα τον στείλει στο Διάστημα.
Η πολυπόθητη ανακοίνωση της συμμετοχής του σε μια διαστημική αποστολή δεν ήρθε τότε. Ή, καλύτερα, απλώς αναβλήθηκε για λίγα χρόνια.
Γιατί σε αυτήν την τετραετία που μεσολάβησε, άλλαξε ο Αδριανός, αλλά άλλαξε πολύ και η Ελλάδα. Μια χώρα που μέχρι πριν από λίγα χρόνια είχε περιορισμένη παρουσία στη διαστημική οικονομία απέκτησε Εθνικό Πρόγραμμα Μικροδορυφόρων ύψους €200 εκατ., έστειλε ελληνικούς CubeSats σε τροχιά, άρχισε να χτίζει εγχώρια τεχνογνωσία και παραγωγή δορυφορικών συστημάτων και ενίσχυσε τη συμμετοχή της στα προγράμματα της ESA. Σήμερα, 18 δορυφόροι βρίσκονται ήδη σε τροχιά για λογαριασμό της χώρας μας και γύρω από αυτούς αρχίζει να διαμορφώνεται ένα πραγματικό ελληνικό διαστημικό οικοσύστημα— από πανεπιστήμια και ερευνητικές ομάδες μέχρι εταιρείες υψηλής τεχνολογίας.
Και κάπως έτσι, τέσσερα χρόνια μετά την πρώτη μας κουβέντα, ήρθε η ανακοίνωση για κάτι προς το οποίο, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, ο Αδριανός προετοιμαζόταν σχεδόν σε όλη την επαγγελματική του ζωή.
Στις 9 Σεπτεμβρίου, στο International Space Summit στο Παρίσι, ανακοινώθηκε επίσημα ότι η ESA, για λογαριασμό της Ελλάδας, υπέγραψε συμφωνία με την αμερικανική Vast για τη συμμετοχή του Αδριανού Γολέμη σε αποστολή στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό (ISS) το 2027. Ο Αδριανός Γολέμης θα γίνει ο πρώτος Έλληνας αστροναύτης στην ιστορία.
Πηγαίνει ως Mission Specialist, σε μια αποστολή με συγκεκριμένο επιστημονικό αποτύπωμα και με τη δυνατότητα να ταξιδέψουν μαζί του ελληνικά πειράματα και τεχνολογικές εφαρμογές. Κυβερνήτης θα είναι ο Γάλλος αστροναύτης Thomas Pesquet — ο άνθρωπος του οποίου ο Αδριανός υπήρξε γιατρός σε προηγούμενη αποστολή στον ISS. Μαζί τους θα βρίσκεται ο Τσέχος πιλότος Aleš Svoboda, ενώ το πλήρωμα θα ταξιδέψει με το Dragon της SpaceX, με πύραυλο Falcon 9. Η αποστολή προγραμματίζεται για το 2027 και η παραμονή στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό θα διαρκέσει περίπου δύο εβδομάδες.
Λίγες μέρες μετά την επίσημη ανακοίνωση, ξαναμιλήσαμε. Περίμενα ίσως να ακούσω ενθουσιασμό, εκείνον τον αυθόρμητο ενθουσιασμό ενός ανθρώπου που μόλις είδε ένα παιδικό όνειρο να γίνεται πραγματικότητα. Ο Αδριανός, όμως, παραμένει ο άνθρωπος που γνώρισα πριν από τέσσερα χρόνια. Μου μίλησε για μια «ήρεμη χαρά», για την προετοιμασία που αρχίζει αμέσως, για τα ελληνικά πειράματα που θέλει να πάρει μαζί του, για το τι μπορεί να κερδίσει η χώρα από αυτή την αποστολή.
Και όταν τον ρώτησα αν έχει συνειδητοποιήσει ότι θα είναι ο πρώτος Έλληνας αστροναύτης στην ιστορία, σχεδόν αρνήθηκε να οικειοποιηθεί τον τίτλο.
«Δεν έχει τόση σημασία που είμαι ο πρώτος, ειλικρινά. Σημασία έχει ότι κάνουμε κάτι ωραίο».
Αδριανέ καταρχάς θερμά συγχαρητήρια για αυτό που ελάχιστοι άνθρωποι στον κόσμο έχουν καταφέρει μέχρι σήμερα. Πες μας, λοιπόν, αρχικά, πώς αισθάνεσαι; Ποιες είναι οι πρώτες σου σκέψεις μετά τη μεγάλη ανακοίνωση της συμμετοχής σου σε μια διαστημική αποστολή;
Οι σκέψεις μου είναι κυρίως σκέψεις προετοιμασίας. Έχει έρθει πλέον το στάδιο της συνειδητοποίησης. Για μένα υπάρχει μάλλον μια ήρεμη χαρά που διαρκεί περισσότερο, αντί για μια στιγμιαία έκρηξη ενθουσιασμού — και το προτιμώ αυτό.
Και, όπως λέω ξανά και ξανά, είναι ευτύχημα ότι συμβαίνει αυτή τη χρονική στιγμή και με τον σωστό στόχο: να κάνουμε έρευνα από τη χώρα μας, για την Ευρώπη και για την Ελλάδα. Οπότε οι σκέψεις και τα συναισθήματα είναι πολύ θετικά. Φυσικά, υπάρχει κάποια πίεση να τα προλάβουμε όλα, αλλά θα δώσουμε τον καλύτερό μας εαυτό και πιστεύω ότι θα τα καταφέρουμε.
Ποιος είναι ο σκοπός αυτής της αποστολής και ποιος θα είναι ο δικός σου ρόλος ως Mission Specialist;
Ο λόγος που πηγαίνουμε στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό —και αυτός είναι ο λόγος όλων των αποστολών εδώ και περίπου 26 χρόνια— είναι να κάνουμε έρευνα σε μοναδικές συνθήκες. Και όταν λέμε μοναδικές συνθήκες, εννοούμε την παρατεταμένη έλλειψη βαρύτητας.
Γιατί είναι αυτό σημαντικό; Επειδή σε συνθήκες έλλειψης βαρύτητας τα πάντα —οι οργανισμοί, τα υλικά, κάθε ουσία— συμπεριφέρονται διαφορετικά. Άρα μπορούμε να ανακαλύψουμε ιδιότητές τους που δεν θα μπορούσαμε να μελετήσουμε διαφορετικά.
Αυτό έχει πρακτικές εφαρμογές, για παράδειγμα στη βιολογία. Ως γιατρός, μπορώ να πω ότι έχουμε μάθει πράγματα για τις αλλαγές που παρουσιάζει το ανθρώπινο σώμα μόνο σε συνθήκες έλλειψης βαρύτητας — ή, ακριβέστερα, για τους μηχανισμούς πίσω από αυτές τις αλλαγές. Και αυτό είναι σημαντικό, γιατί μας βοηθά να κατανοήσουμε πώς μπορούμε να αντιμετωπίσουμε παρόμοια συμπτώματα στη Γη. Αντίστοιχα, έχουμε αποκτήσει γνώση στην επιστήμη των υλικών αλλά και σε βιολογικές διεργασίες.
Ο στόχος, λοιπόν, είναι η έρευνα σε μοναδικές συνθήκες και η αξιοποίησή της στη Γη. Στη συγκεκριμένη αποστολή πηγαίνουμε με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος για να συμβάλουμε στην ευρωπαϊκή έρευνα, ενώ κάθε χώρα που συμμετέχει εκπροσωπείται και στα πειράματα και στην έρευνα.
Στόχος μας —και νομίζω ότι το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος εργάζεται ήδη πολύ εντατικά πάνω σε αυτό— είναι να εκτελέσουμε όσο το δυνατόν περισσότερα πειράματα από Έλληνες ερευνητές και πανεπιστήμια, καθώς και όσο το δυνατόν περισσότερες τεχνολογικές δοκιμές, tech demos, από ελληνικές εταιρείες του διαστημικού τομέα και όχι μόνο.
Υπάρχουν συγκεκριμένα παραδείγματα για τα πειράματα που πρόκειται να πραγματοποιήσετε;
Όχι ακόμα, γιατί, απ’ όσο γνωρίζω, βρίσκεται σε εξέλιξη η αξιολόγηση των ελληνικών προτάσεων. Πιστεύω ότι θα τις έχουμε σε λίγο καιρό.
Αυτό που μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα είναι ότι η χώρα μας διαθέτει πολύ δυνατό επιστημονικό προσωπικό και εταιρείες που ήδη συμβάλλουν διεθνώς στον αεροδιαστημικό τομέα. Περιμένουμε, λοιπόν, με αγωνία τις προτάσεις τους και είμαστε σίγουροι ότι το πρόγραμμα που θα εκτελέσουμε θα έχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον.
Πόσο θα διαρκέσει η αποστολή σας;
Η αποστολή είναι προγραμματισμένη για δύο εβδομάδες στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. Και αυτές οι δύο εβδομάδες, όπως είπαμε, στη συγκεκριμένη κατηγορία αποστολών είναι ένα σπριντ έρευνας. Μένουμε λιγότερο καιρό, αλλά δουλεύουμε όσο περισσότερο μπορούμε, ώστε να παράξουμε επιστημονικά αποτελέσματα και να πραγματοποιήσουμε τεχνολογικές δοκιμές.
Ποιο είναι το δικό σου πρόγραμμα από σήμερα μέχρι την ημέρα της εκτόξευσης;
Η εκτόξευση, για την ώρα, προβλέπεται σε περίπου έναν χρόνο, προς τα μέσα με τέλη του καλοκαιριού του 2027 — ίσως Ιούλιο ή Αύγουστο. Βέβαια, αυτά τα λέμε πάντα με μια επιφύλαξη, γιατί μπορεί να υπάρξει κάποια καθυστέρηση.
Το πρόγραμμα μέχρι τότε είναι ένα μικρό σπριντ, ώστε να προλάβουμε να είμαστε όσο το δυνατόν πιο έτοιμοι. Αύριο κιόλας (σσ. 15/9/2026) αναχωρούμε για λίγες ημέρες στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου ξεκινάμε τη στοχευμένη εκπαίδευση. Μέχρι τώρα είχα κάνει, από τον Μάρτιο, μια εισαγωγική εκπαίδευση στην Κολωνία, στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Αστροναυτών.
Πλέον συνεχίζουμε στις Ηνωμένες Πολιτείες. Εκεί βρίσκεται η κάψουλα που θα μας μεταφέρει στον Σταθμό, όπως και το κέντρο της NASA στο Χιούστον, το οποίο είναι καθ’ ύλην αρμόδιο, μαζί βεβαίως με τη Ρωσία, για τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό.
Στους περίπου έντεκα μήνες που έχουμε μπροστά μας θα κάνουμε διάφορα κομμάτια πρακτικής εκπαίδευσης. Έχω ήδη κάνει, για παράδειγμα, καταδύσεις και παραβολικές πτήσεις, ενώ θα εκπαιδευτούμε και σε φυγόκεντρο, για να δούμε πώς ανταποκρίνεται το σώμα σε υψηλές δυνάμεις G — όπως οι πιλότοι της Formula 1, μου αρέσει να λέω.
Και από εκεί και πέρα υπάρχει φυσικά το επιστημονικό κομμάτι. Όταν γνωρίσουμε το επιστημονικό πρόγραμμα, θα πρέπει να μάθουμε να εκτελούμε αποδοτικά και με ακρίβεια τα πειράματα σε συνθήκες έλλειψης βαρύτητας. Αυτό είναι το δύσκολο κομμάτι: τα πειράματα από την Ελλάδα και τις υπόλοιπες χώρες.
Φυσικά, περνάμε ιατρικά τεστ, πρέπει να φροντίζουμε τη φυσική μας κατάσταση, να είμαστε σχετικά fit. Και, όποτε μπορούμε, με τη δική σας βοήθεια, να επικοινωνούμε αυτή την περιπέτεια και τη σημασία της έρευνας και της επιστήμης για τη χώρα μας.
Τι μπορεί να φέρει πίσω στην Ελλάδα αυτή η αποστολή και, ευρύτερα, η πιο ενεργή συμμετοχή της χώρας στα διαστημικά προγράμματα;
Η επένδυση στο Διάστημα έχει μια πολύ ουσιαστική ανταποδοτική διάσταση για μια χώρα. Και αυτό γίνεται με πολλούς τρόπους: είτε έμμεσα, μέσα από την έρευνα και τις εφαρμογές της στη Γη, είτε άμεσα, μέσα από τη δημιουργία εξειδικευμένων θέσεων εργασίας και την προσέλκυση εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού.
Υπάρχει και ένα άλλο πολύ σημαντικό κομμάτι: η συνεισφορά μιας χώρας στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος —και έχουμε επίσης το πρόγραμμα δορυφόρων στην Ελλάδα, το οποίο πηγαίνει πολύ καλά— επιστρέφει στη χώρα και μέσω συμβολαίων της ESA προς τις επιχειρήσεις της.
Εμείς πιστεύουμε πολύ σε αυτό. Το έχω ζήσει κι εγώ ως γιατρός επί οκτώ χρόνια. Είναι ευτύχημα ότι από μικρά πράγματα, όπως συσκευές, μέχρι μεγαλύτερα συμβόλαια μπορούν πλέον και στον χώρο των αστροναυτών να δίνονται στην Ελλάδα.
Και υπάρχει βέβαια και το πιο έμμεσο κομμάτι, το οποίο έχουμε δει σε άλλες χώρες: το κίνητρο. Μια χώρα που αναπτύσσει έναν ισχυρό διαστημικό τομέα κατευθύνει συχνά και τη νέα γενιά προς αυτόν. Και αυτό συνήθως φέρνει θετικά αποτελέσματα μέσα σε λίγα χρόνια. Ενισχύονται η καινοτομία, η τεχνολογία και η έρευνα και, τελικά, η ίδια η χώρα προχωρά ένα βήμα παραπέρα, τόσο οικονομικά όσο και σε επίπεδο αυτονομίας.
Πριν από σχεδόν τέσσερα χρόνια είχαμε ξαναμιλήσει, όταν βρισκόσουν στη διαδικασία επιλογής αστροναυτών από την ESA. Τι έχει αλλάξει από τότε, τόσο στη δική σου διαδρομή όσο και στην παρουσία της Ελλάδας στον διαστημικό τομέα;
Εκείνες οι επιλογές αστροναυτών είχαν γίνει από το 2021 έως το τέλος του 2022, μέσα από μια αρκετά έως πολύ απαιτητική διαγωνιστική διαδικασία. Ειρήσθω εν παρόδω, ακόμα και στα δύσκολα καλό είναι να δοκιμάζουμε, γιατί καμιά φορά πετυχαίνουν. Να μη βάζουμε μόνοι μας τρικλοποδιά στον εαυτό μας.
Τότε, ανεξαρτήτως του δικού μου αποτελέσματος —για μένα ήταν χαρά και τιμή που έγινα ο πρώτος Έλληνας που πέρασε την επιλογή και ελπίζω και πιστεύω ότι στο μέλλον θα έχουμε πολλούς περισσότερους Έλληνες και Ελληνίδες— ίσως δεν ήταν ακόμη ώριμες οι συνθήκες.
Δεν υπήρχε η πρόοδος του ελληνικού αεροδιαστημικού τομέα που βλέπουμε σήμερα. Υπήρχε το δυναμικό, υπήρχαν ερευνητές και εταιρείες. Τώρα, όμως, μεγεθύνεται πολύ περισσότερο το θετικό αποτύπωμα αυτού του τομέα, τόσο τεχνολογικά όσο και οικονομικά για τη χώρα μας.
Είναι, λοιπόν, μια ευνοϊκή συγκυρία για να ανοίξει η Ελλάδα τα φτερά της και σε άλλους τομείς. Εγώ ξεκίνησα την εκπαίδευση ελάχιστα πιο αργά από τους συναδέλφους μου, αλλά αυτό δεν νομίζω ότι έχει καμία σημασία. Το σημαντικό είναι ότι από τον Ιούνιο, όταν ζητήσαμε από την ESA να μας βρει μια αποστολή κατάλληλη για την Ελλάδα, μαζί με το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος —και το αναφέρω γιατί έχουν κάνει πολύ σημαντική δουλειά— έχουμε φτάσει πλέον σε ένα επίπεδο στο οποίο η Ελλάδα μπορεί να σταθεί με αξιώσεις.
Έχει κάτι σχεδόν κινηματογραφικό η σχέση σου με τον κυβερνήτη της αποστολής, τον Τομά Πεσκέ. Εσύ ήσουν ο γιατρός του όταν εκείνος βρισκόταν στο Διάστημα. Τώρα θα πετάξετε μαζί. Τι σου είπε όταν έμαθε ότι θα είσαι στην αποστολή;
Η ζωή κρύβει όμορφες εκπλήξεις. Καμιά φορά μπορεί να έχει και δυσάρεστες, αλλά αν επιμείνουμε λίγο, έχει και πολύ ευχάριστες.
Για μένα είναι πραγματικά πολύ ωραίο που κυβερνήτης της αποστολής στην οποία συμμετέχει και η Ελλάδα είναι ο Τομά Πεσκέ, ένας αστροναύτης που έχει πετάξει ήδη δύο φορές στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό και είχα την τύχη να είμαι ο γιατρός του τη δεύτερη φορά, σε μια πολύ όμορφη συνεργασία.
Αυτό που μου είπε στην αρχή ήταν: «Καλώς ήλθες και στην άλλη πλευρά».
Γιατί πίσω από κάθε επανδρωμένη αποστολή στο διάστημα βρίσκεται μια πολύ δυνατή ομάδα: φυσικά οι αστροναύτες, αλλά και τα μέλη υποστήριξης στη Γη. Είχα, λοιπόν, τη χαρά να υπηρετήσω τη μία πλευρά. Τώρα θα συμμετέχω και στην άλλη. Και σίγουρα είναι καλό για εμάς ότι υπάρχει αυτή η εμπειρία. Πιστεύω ότι η Ελλάδα μόνο να κερδίσει έχει από τη συμμετοχή της σε έναν χώρο στον οποίο ήδη φιλικές χώρες, όπως η Γαλλία, έχουν έντονη παρουσία.
Έχουν οριστικοποιηθεί όλα τα μέλη της αποστολής;
Έχουν οριστικοποιηθεί οι τρεις από τους τέσσερις και περιμένουμε τις αποφάσεις για το τέταρτο μέλος. Οι τρεις που έχουν ήδη ανακοινωθεί είναι ο Τομά Πεσκέ από τη Γαλλία, ο Άλες Σβομπόντα από την Τσεχία κι εγώ, που εκπροσωπώ τη χώρα μας.
Η εκτόξευση θα πραγματοποιηθεί σε συνεργασία με τη SpaceX, σωστά;
Ναι. Και για να είμαστε ακριβείς αυτό δείχνει και πόσο απαραίτητη είναι η συνεργασία.
Η Ελλάδα συμμετέχει στην αποστολή μέσω του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος, άρα επωφελούμαστε από τη γνώση και την εμπειρία που υπάρχει στην Ευρώπη. Συμμετέχουμε, όμως, σε μια αποστολή της οποίας η εκτόξευση θα γίνει από τη SpaceX, ενώ ο πάροχος της αποστολής είναι η Vast.
Γιατί γίνεται αυτό; Επειδή η NASA έχει αναθέσει σε κάποιες εταιρείες να λειτουργούν ως πάροχοι πιο σύντομων, αλλά ιδιαίτερα έντονων σε επιστημονική δραστηριότητα, αποστολών στον Σταθμό, ως το επόμενο βήμα. Και αυτό είναι θετικό, γιατί δίνει τη δυνατότητα σε μικρότερες χώρες, όπως η δική μας, να έρθουν στην πρώτη γραμμή.
Σε ρώτησα στην αρχή πώς αισθάνεσαι και μου μίλησες για μια ήρεμη, συγκρατημένη χαρά. Έχεις συνειδητοποιήσει όμως ότι είσαι ο πρώτος Έλληνας αστροναύτης στην ιστορία;
Θα κουράσω λίγο ίσως, γιατί το λέω συνέχεια, αλλά δεν έχει τόση σημασία που είμαι ο πρώτος, ειλικρινά. Σημασία έχει ότι κάνουμε κάτι ωραίο. Προφανώς υπάρχει το κομμάτι του ονείρου, αλλά υπάρχει και κάτι ακόμη πιο σημαντικό: ότι γίνεται μέσα στο σωστό πλαίσιο για τη χώρα μας.
Και επειδή κάποιος μου το θύμισε —και σωστά— υπάρχει και ο Θίοντορ Γιουρτσίχιν, ένας κοσμοναύτης ελληνικής καταγωγής. Αλλά δεν έχει καμία σημασία, νομίζω, ποιος πηγαίνει πρώτος ή δεύτερος. Ή, αν θέλετε, μπορώ να πω ότι είμαι ο 56ος Ευρωπαίος, αν όλα πάνε καλά και πετάξω, ή δεν ξέρω, ίσως ο 700ός παγκοσμίως.
Οι αριθμοί είναι συμβολικοί. Σημαντικό είναι ότι συμμετέχουμε σε έναν τομέα που έχει να μας δώσει πολλά.
Προσμονή, αγωνία, προετοιμασία. Ποιο συναίσθημα θα κυριαρχήσει τους επόμενους μήνες;
Ο ρυθμός. Δεν ξέρω αν με βοηθάει λίγο το γεγονός ότι μου αρέσει το τρέξιμο μεγάλων αποστάσεων. Έχω καιρό να τρέξω μαραθώνιο —θα το ξανακάνω— αλλά νομίζω ότι είναι ένα ωραίο παράδειγμα από τον αθλητισμό. Το ακούμε συχνά και στις συνεντεύξεις αθλητών και αθλητριών: κοιτάμε το επόμενο παιχνίδι, τον επόμενο στίβο.
Έτσι είναι και για εμάς. Αυτή τη στιγμή σκεφτόμαστε τις επόμενες ημέρες στην Αμερική και την εκπαίδευση που έχουμε μπροστά μας. Μετά θα έρθει το επόμενο βήμα. Φυσικά υπάρχει προσμονή, αλλά κυρίως υπάρχει προσήλωση στην προετοιμασία.
Και μια τελευταία, πιο προσωπική ερώτηση: ποιος ήταν ο πρώτος άνθρωπος στον οποίο είπες «μπήκα, πάω στο διάστημα»;
Η οικογένειά μου. Έστειλα μήνυμα σε όλους μαζί.
Γιατί σε καθετί που έχει τόσο υψηλές απαιτήσεις, η οικογένεια για μένα είναι τα πάντα. Η μητέρα μου, ο πατέρας μου, ο αδερφός μου, η γυναίκα μου. Φυσικά και όλοι οι φίλοι μου.
Είμαστε ευγνώμονες που υπάρχει υποστήριξη και κατανόηση. Αυτό σίγουρα βοηθάει να πετύχουμε όποιον στόχο βάζουμε. Οπότε τους ευχαριστώ πολύ και πάλι γι’ αυτό.
Photos Credits: ESA-D. Dos Santos
