Αφρική: Η ήπειρος «σπάει» ταχύτερα απ’ όσο πιστεύαμε – Πώς θα γεννηθεί ένας νέος ωκεανός
- Το East African Rift System χωρίζει σταδιακά την αφρικανική πλάκα σε δύο τμήματα, τη Νουβιακή και τη Σομαλική πλάκα.
- Στην περιοχή Turkana Rift ο φλοιός έχει πάχος μόλις 13 χιλιόμετρα, κάτω από το όριο των περίπου 15 χιλιομέτρων που σηματοδοτεί το κρίσιμο στάδιο του «necking».
- Σε μερικά εκατομμύρια χρόνια, η διαδικασία μπορεί να οδηγήσει σε ωκεανοποίηση και στη δημιουργία νέου θαλάσσιου πυθμένα.
Η Αφρική βρίσκεται σε διαδικασία διάσπασης ταχύτερα απ’ όσο θεωρούσαν μέχρι σήμερα οι γεωλόγοι, με νέα στοιχεία να δείχνουν ότι ένα τμήμα του East African Rift System έχει ήδη περάσει σε κρίσιμο στάδιο.
Η διαδικασία δεν σημαίνει ότι η ήπειρος θα χωριστεί άμεσα. Σε γεωλογικούς όρους, όμως, μερικά εκατομμύρια χρόνια θεωρούνται εξαιρετικά σύντομο διάστημα.
Ο φλοιός είναι πολύ πιο λεπτός απ’ όσο πιστεύαμε
Η νέα μελέτη επικεντρώθηκε στην περιοχή Turkana Rift, που εκτείνεται σε τμήματα της Κένυας και της Αιθιοπίας.
Οι ερευνητές ανέλυσαν σεισμικά δεδομένα και υπολόγισαν το πάχος του γήινου φλοιού στο κέντρο του ρήγματος.
Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό: σε ορισμένα σημεία ο φλοιός έχει πάχος μόλις 13 χιλιόμετρα, όταν στις άκρες της ίδιας περιοχής ξεπερνά τα 35 χιλιόμετρα.
Σύμφωνα με τον γεωεπιστήμονα Κρίστιαν Ρόουαν του Columbia University, η Ανατολική Αφρική έχει προχωρήσει πολύ περισσότερο στη διαδικασία διάρρηξης του φλοιού απ’ όσο θεωρούνταν μέχρι σήμερα.
Τι σημαίνει το «necking»
Όταν ο φλοιός μιας ηπειρωτικής περιοχής λεπτύνει κάτω από περίπου 15 χιλιόμετρα, εισέρχεται σε μια φάση που οι γεωλόγοι αποκαλούν necking.
Σε αυτό το στάδιο, ο φλοιός γίνεται όλο και πιο αδύναμος και συνεχίζει να τεντώνεται.
Η διάσπαση του ηπειρωτικού φλοιού γίνεται έτσι ολοένα πιο πιθανή και, μετά από αρκετό γεωλογικό χρόνο, μπορεί να οδηγήσει σε πλήρη απομάκρυνση των δύο πλευρών.
Πώς δημιουργείται ένας νέος ωκεανός
Το επόμενο στάδιο ονομάζεται oceanization.
Καθώς ο φλοιός λεπταίνει ακόμη περισσότερο, μάγμα ανεβαίνει από το εσωτερικό της Γης, ψύχεται και δημιουργεί νέο ωκεάνιο πυθμένα.
Στη συνέχεια, νερό μπορεί να εισχωρήσει στην περιοχή και να σχηματίσει μια νέα θαλάσσια λεκάνη.
Μια παρόμοια διαδικασία βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη στην Afar Depression, στη βορειοανατολική Αφρική κοντά στην Ερυθρά Θάλασσα.
Η Αφρική χωρίζεται σε δύο τεκτονικές πλάκες
Το East African Rift System αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα περιοχής όπου δύο τεκτονικά τμήματα απομακρύνονται το ένα από το άλλο.
Η σημερινή αφρικανική πλάκα διαχωρίζεται σταδιακά σε:
- τη μεγάλη Νουβιακή πλάκα, που περιλαμβάνει το μεγαλύτερο τμήμα της Αφρικής,
- τη μικρότερη Σομαλική πλάκα, που περιλαμβάνει μεγάλο μέρος της ανατολικής ακτής και τη Μαδαγασκάρη.
Η διαδικασία συνεχίζεται με εξαιρετικά αργό ρυθμό, αλλά σε βάθος εκατομμυρίων ετών μπορεί να αλλάξει ριζικά τον χάρτη της ηπείρου.
Τι σχέση έχει με την ανθρώπινη εξέλιξη
Η μελέτη έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για την παλαιοανθρωπολογία.
Η περιοχή Τουρκάνα είναι γνωστή για τον εξαιρετικά πλούσιο αριθμό απολιθωμάτων πρώιμων ανθρωπίνων.
Μέχρι σήμερα, αυτό συχνά ερμηνευόταν ως ένδειξη ότι η περιοχή είχε ιδιαίτερα μεγάλη σημασία για την ανθρώπινη εξέλιξη.
Η νέα έρευνα προτείνει όμως και μια διαφορετική εξήγηση: οι γεωλογικές συνθήκες μπορεί απλώς να ήταν εξαιρετικά ευνοϊκές για τη διατήρηση των απολιθωμάτων.
Η κρίσιμη μετάβαση πριν από 4 εκατ. χρόνια
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η περιοχή Τουρκάνα εισήλθε στη φάση του necking πριν από περίπου 4 εκατομμύρια χρόνια, ύστερα από μακρά περίοδο ηφαιστειακής δραστηριότητας.
Η χρονική αυτή περίοδος συμπίπτει με την εμφάνιση ορισμένων από τα παλαιότερα ανθρωπολογικά ευρήματα της περιοχής.
Καθώς ο φλοιός άρχισε να λεπταίνει, αυξήθηκε η συσσώρευση ιζημάτων, δημιουργώντας ιδανικές συνθήκες για να παγιδευτούν και να διατηρηθούν λείψανα οργανισμών.
Ίσως δεν ήταν μόνο «λίκνο της ανθρωπότητας»
Οι επιστήμονες υποστηρίζουν έτσι ότι η αφθονία απολιθωμάτων στην Τουρκάνα μπορεί να μην οφείλεται αποκλειστικά στο γεγονός ότι η περιοχή ήταν ιδιαίτερα σημαντική για τους πρώτους ανθρώπους.
Μπορεί επίσης να αντανακλά το ότι η γεωλογία της διατήρησε πολύ καλύτερα τα ίχνη τους.
Αυτό ανοίγει μια νέα συζήτηση για το κατά πόσο άλλα μέρη της Αφρικής μπορεί να είχαν εξίσου μεγάλη σημασία για την ανθρώπινη εξέλιξη, αλλά να μην έχουν αφήσει το ίδιο πλούσιο απολιθωματικό αρχείο.
Ένας νέος ωκεανός σε μερικά εκατομμύρια χρόνια
Η διάσπαση της Αφρικής παραμένει μια διαδικασία που θα χρειαστεί εκατομμύρια χρόνια για να ολοκληρωθεί.
Ωστόσο, τα νέα στοιχεία δείχνουν ότι το ρήγμα βρίσκεται ήδη σε πιο προχωρημένο στάδιο απ’ όσο είχε εκτιμηθεί.
Σε γεωλογική κλίμακα, η διαδικασία που θα μπορούσε να δημιουργήσει έναν νέο ωκεανό στην Ανατολική Αφρική έχει ήδη αρχίσει.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:
- Αν Χάθαγουεϊ: Έπιασε υποψηφίους να χρησιμοποιούν ChatGPT στις αιτήσεις τους – «Κανείς δεν παίρνει τη δουλειά»
- Bob Mackie: Ο σχεδιαστής που έκανε την παγιέτα και το γκλίτερ τέχνη
- Από τη Royal Mail στη Γουέστ Χαμ: Η αθόρυβη επέλαση της «Τσέχικης Σφίγγας», Ντάνιελ Κρετίνσκι
