Δημογραφική πραγματικότητα vs βιωσιμότητα: Συγκρουόμενες τροχιές στην Ελλάδα του αύριο;
Σε μια περίοδο κατά την οποία η αξιοπιστία των Μέσων Ενημέρωσης βρίσκεται διαρκώς στο μικροσκόπιο, η έννοια της δημοσιογραφικής ευθύνης αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα. Πού σταματά το δικαίωμα της ενημέρωσης και πού αρχίζει η προστασία ενός προσώπου ή μιας επιχείρησης; Ποιος ορίζει το δημόσιο συμφέρον και πόσο διαφανή είναι τελικά τα ίδια τα Μέσα που ζητούν διαφάνεια από τους υπόλοιπους θεσμούς;
Αυτά ήταν ορισμένα από τα βασικά ερωτήματα του πάνελ «Επικοινωνώντας την Ευθύνη: Ηθική, Αυθεντικότητα και Διαφάνεια», που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του 4ου Συνεδρίου Effective Dialogue | Disruption or Destruction, στο Stelios Foundation Conference Hall στην Πλάκα.
Στη συζήτηση συμμετείχαν ο Δημήτρης Τσουκαλάς, Διευθυντής Σύνταξης του Direction Business Network, η Αναστασία Καραδημήτρη, δημοσιογράφος στο Inside Story και το Journalism Initiative, η Δανάη Μαραγκουδάκη, δημοσιογράφος του Solomon, και η Αναστασία Παρετζόγλου, Executive Chair του Fortune Greece. Τον συντονισμό ανέλαβε ο Γιώργος Σιάφης, Office Manager της Action Global Communications.
Πού αρχίζει και πού τελειώνει το δημόσιο συμφέρον
Το πρώτο μέρος της συζήτησης επικεντρώθηκε στο δίλημμα που αντιμετωπίζει συχνά η δημοσιογραφία: τι συμβαίνει όταν μία πληροφορία είναι αληθινή, αλλά η δημοσίευσή της μπορεί να προκαλέσει σοβαρή ζημιά σε έναν άνθρωπο ή έναν οργανισμό;
Για την Αναστασία Καραδημήτρη, ο πυρήνας της απάντησης βρίσκεται στη διασταύρωση και στην τεκμηρίωση. Όπως ανέφερε, όταν ένα θέμα αφορά ζητήματα διαφθοράς, κατάχρησης εξουσίας, παραβίασης της νομοθεσίας ή κινδύνους για τη δημόσια υγεία και το περιβάλλον, η διάσταση του δημόσιου συμφέροντος είναι σαφής.
«Οφείλουμε να κάνουμε τη δουλειά μας σωστά, να διασταυρώνουμε τις πηγές μας, να τεκμηριώνουμε τις πληροφορίες μας και φυσικά να δίνουμε πάντα το right of reply», σημείωσε.
Αναφερόμενη ειδικά στην περιβαλλοντική δημοσιογραφία, υπογράμμισε ότι ακόμη και μια επένδυση που θεωρείται ωφέλιμη δεν μπορεί να εξαιρείται από τον δημοσιογραφικό έλεγχο. «Δημόσιο συμφέρον δεν είναι μόνο μια υποδομή. Είναι αυτή η υποδομή να γίνει σωστά», είπε χαρακτηριστικά.
Στην ίδια κατεύθυνση, η Δανάη Μαραγκουδάκη στάθηκε ιδιαίτερα στον ρόλο και την ισχύ του προσώπου που βρίσκεται στο επίκεντρο ενός ρεπορτάζ.
«Όταν ελέγχεται ένας άνθρωπος ο οποίος τελεί σε ρόλο εξουσίας, για μένα είναι ξεκάθαρο ότι ένας δημοσιογράφος οφείλει να το ερευνήσει», ανέφερε, σημειώνοντας ότι τα κριτήρια με τα οποία το κάθε Μέσο και ο κάθε δημοσιογράφος προσδιορίζουν το δημόσιο συμφέρον είναι καθοριστικά.
Αλήθεια δεν σημαίνει αυτόματα και δημοσίευση
Μια διαφορετική διάσταση έθεσε ο Δημήτρης Τσουκαλάς, τονίζοντας ότι το γεγονός πως μία πληροφορία είναι αληθινή αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη δημοσίευσή της, όχι όμως και τη μοναδική.
Το ζητούμενο, όπως εξήγησε, είναι αν η πληροφορία έχει ουσιαστικό ενδιαφέρον για το κοινό ή αν απλώς ικανοποιεί την περιέργειά του, ιδιαίτερα όταν εισέρχεται κανείς στην ιδιωτική σφαίρα ενός προσώπου.
«Πιστεύω ότι καλύτερα είναι να σκεφτόμαστε αν η δημοσίευση της είδησης προσφέρει ουσιαστικές πληροφορίες στο κοινό. Αλλιώς, αν είναι απλώς κουτσομπολιό, καλύτερα να μην το κάνουμε», ανέφερε.
Από την πλευρά της, η Αναστασία Παρετζόγλου έφερε τη συζήτηση στο πεδίο του επιχειρηματικού ρεπορτάζ, όπου μία πληροφορία μπορεί να έχει άμεσο αντίκτυπο όχι μόνο σε μία εταιρεία αλλά συνολικά στην αγορά.
Όπως σημείωσε, όταν μία είδηση αφορά στρέβλωση της αγοράς, η δημοσιογραφία οφείλει να παρεμβαίνει, έχοντας ως στόχο «τη διαφάνεια της αγοράς, την προστασία των εργαζομένων, των καταναλωτών και των επενδυτών».
Για την ίδια, κεντρική προϋπόθεση παραμένει η αξιοπιστία της πληροφορίας. «Καμία είδηση δεν βλάπτει, ούτε πρόσωπο ούτε επιχείρηση, αν αυτή η είδηση είναι τσεκαρισμένη, διασταυρωμένη, δηλαδή ελεγμένη, αξιόπιστη και αληθινή», υπογράμμισε.
Η διαφάνεια επιστρέφει στα ίδια τα Μέσα
Το δεύτερο βασικό ερώτημα του πάνελ αντιστράφηκε προς την ίδια τη δημοσιογραφία: μπορούν τα Μέσα να απαιτούν διαφάνεια από πολιτικούς θεσμούς και επιχειρήσεις όταν δεν είναι πάντοτε εξίσου διαφανή ως προς τη δική τους ιδιοκτησία, χρηματοδότηση και τις εμπορικές τους σχέσεις;
Ο Δημήτρης Τσουκαλάς στάθηκε ειδικά στην πραγματικότητα των κλαδικών και B2B Μέσων, όπου συχνά οι επιχειρήσεις που αποτελούν αντικείμενο του ρεπορτάζ είναι ταυτόχρονα και εκείνες που χρηματοδοτούν το Μέσο μέσω διαφήμισης ή άλλων συνεργασιών.
Όπως εξήγησε, σε μια μικρή αγορά όπως η ελληνική οι σχέσεις και οι ισορροπίες είναι σε μεγάλο βαθμό γνωστές. Η απάντηση, κατά τον ίδιο, βρίσκεται στη χρήση αντικειμενικών κριτηρίων, όπως οι οικονομικές επιδόσεις και τα πραγματικά στοιχεία, αλλά και στη μείωση της εξάρτησης από μεμονωμένες εταιρείες. Ένα κλαδικό Μέσο, σημείωσε, «δεν πρέπει να εξαρτάται από έναν μόνο πελάτη».
Η Δανάη Μαραγκουδάκη αναφέρθηκε από την πλευρά της στην έρευνα του Solomon για το ποιος ελέγχει τα ελληνικά Μέσα Ενημέρωσης και ποιες άλλες επιχειρηματικές δραστηριότητες συνδέονται με τους ιδιοκτήτες τους.
Η έρευνα, όπως εξήγησε, βασίστηκε μεταξύ άλλων σε επίσημα εταιρικά στοιχεία από τα μητρώα της Ελλάδας και της Κύπρου, χαρτογραφώντας εκατοντάδες εταιρικές διασυνδέσεις και επιχειρηματικές δραστηριότητες.
Η διαφάνεια ως μέρος της ίδιας της δημοσιογραφικής διαδικασίας
Για την Αναστασία Καραδημήτρη, η διαφάνεια ενός Μέσου δεν αφορά μόνο το ποιος το χρηματοδοτεί, αλλά και το πόσο ανοιχτό είναι απέναντι στον αναγνώστη ως προς τον τρόπο με τον οποίο προκύπτει ένα ρεπορτάζ.
Το Inside Story, όπως εξήγησε, βασίζεται σε συνδρομητικό μοντέλο, χωρίς διαφημίσεις, ενώ δημοσιοποιεί οικονομικά στοιχεία και επιχειρεί να κάνει ορατή στον αναγνώστη την ίδια τη διαδικασία της έρευνας.
Σε αυτό το πλαίσιο, δημοσιεύονται οι ερωτήσεις που αποστέλλονται σε υπουργεία, οργανισμούς και εταιρείες, όπως και οι απαντήσεις που λαμβάνονται.
«Διαφάνεια εν τέλει είναι να δώσεις στο κοινό αρκετές πληροφορίες ώστε να μπορεί να ελέγξει πώς κατέληξες σε αυτό που δημοσιεύεις», σημείωσε.
Στο ίδιο πνεύμα, η Αναστασία Παρετζόγλου υπογράμμισε ότι η διαφάνεια συνδέεται και με τους κανόνες βάσει των οποίων λειτουργεί ένα Μέσο.
«Διαφάνεια για ένα μέσο σημαίνει να έχει σαφήνεια στο με ποιους συνδιαλέγεται, τι δημοσιεύσεις κάνει και ποια κριτήρια έχει για να ανεβάσει μια λίστα επιχειρήσεων ή για να κάνει ένα συνέδριο», ανέφερε κλείνοντας.
Η συζήτηση στο Effective Dialogue ανέδειξε έτσι μια κοινή πρόκληση για τη σύγχρονη δημοσιογραφία: σε ένα περιβάλλον αυξημένης αμφισβήτησης, η εμπιστοσύνη του κοινού δεν θεωρείται δεδομένη. Χτίζεται μέσα από τεκμηρίωση, σαφή δημοσιογραφικά κριτήρια και, κυρίως, μέσα από την ίδια διαφάνεια που τα Μέσα ζητούν από εκείνους που καλούνται να ελέγξουν.
