Eurogroup: Στήριξη για την ενέργεια, αλλά με όρους – Τα περιθώρια για την Ελλάδα

Επίλεξέ μας ως προτιμώμενη πηγή στο Google

Προσωρινά και στοχευμένα μέτρα για την ενεργειακή κρίση ζητά το Eurogroup, καθώς οι ανατιμήσεις συμπίπτουν με αυξημένο κόστος δανεισμού.

Προσωρινή, στοχευμένη και προσαρμοσμένη στις ανάγκες πρέπει να είναι η στήριξη απέναντι στις ενεργειακές ανατιμήσεις.
Η θετική αξιολόγηση για Ελλάδα και Ιταλία αφορά τη χρήση της ήδη διευρυμένης ρήτρας για την ενεργειακή ασφάλεια.
Τα πρόσθετα αιτήματα ευελιξίας παραμένουν υπό εξέταση, με την Κομισιόν να προειδοποιεί για την αξιοπιστία των δημοσιονομικών κανόνων.

Την προστασία νοικοκυριών και επιχειρήσεων από τις νέες ενεργειακές ανατιμήσεις, σε μια περίοδο κατά την οποία ο κρατικός δανεισμός γίνεται ακριβότερος, έθεσε στο επίκεντρο το Eurogroup της 8ης Οκτωβρίου στο Λουξεμβούργο. Η κατεύθυνση που διαμορφώνεται προβλέπει παρεμβάσεις περιορισμένης διάρκειας, με συγκεκριμένους δικαιούχους και κόστος που δεν θα υπονομεύει τη σταθερότητα των δημόσιων οικονομικών.

Ο πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, περιέγραψε τη δύσκολη ισορροπία που καλούνται να διατηρήσουν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις: να στηρίξουν τους πολίτες και την οικονομική δραστηριότητα, διαφυλάσσοντας ταυτόχρονα την αξιοπιστία που τους επιτρέπει να χρηματοδοτούν τις σημερινές και τις μελλοντικές ανάγκες τους.

Από την πλευρά του, ο επίτροπος Οικονομίας Βάλντις Ντομπρόβσκις επιβεβαίωσε τη θετική αξιολόγηση των αιτημάτων Ελλάδας και Ιταλίας για αξιοποίηση της διευρυμένης ευελιξίας στην ενεργειακή ασφάλεια. Συνόδευσε, όμως, την ανακοίνωση με σαφείς επιφυλάξεις απέναντι στη συνεχή προσθήκη νέων δημοσιονομικών εξαιρέσεων.

Τι αφορά η θετική αξιολόγηση για Ελλάδα και Ιταλία

Η Κομισιόν έχει διευρύνει την ευελιξία που παρέχεται μέσω της εθνικής ρήτρας διαφυγής για την άμυνα, ώστε να καλύπτει και μέτρα ενίσχυσης της ενεργειακής ασφάλειας. Στο συγκεκριμένο πλαίσιο αξιολόγησε θετικά τα αιτήματα της Ελλάδας και της Ιταλίας, όπως ανέφερε ο Ντομπρόβσκις.

Το επόμενο θεσμικό βήμα αφορά την έγκριση από το Συμβούλιο. Παράλληλα, ο επίτροπος ζήτησε προσεκτική αξιοποίηση των διαθέσιμων περιθωρίων και προσήλωση στους στόχους των μεσοπρόθεσμων δημοσιονομικών και διαρθρωτικών σχεδίων.

Η εξέλιξη αυτή πρέπει να διαχωρίζεται από τη συζήτηση για πρόσθετη ευελιξία στα προσωρινά μέτρα στήριξης. Η Αθήνα έχει ζητήσει να εξαιρούνται οι προσωρινές εθνικές παρεμβάσεις για νοικοκυριά και επιχειρήσεις από το ανώτατο όριο καθαρών δαπανών, ενώ η Ρώμη θέτει το ζήτημα της επίδρασης του υψηλότερου πληθωρισμού στους δημοσιονομικούς υπολογισμούς.

Για αυτά τα πρόσθετα αιτήματα, ο Ντομπρόβσκις εξέφρασε επιφυλάξεις, διευκρινίζοντας πάντως ότι θα εξεταστούν διεξοδικότερα. Ανέφερε ότι είχε σχετικές συνομιλίες τόσο με τον Κυριάκο Πιερρακάκη όσο και με τον Ιταλό υπουργό Οικονομικών, Τζανκάρλο Τζορτζέτι. Η περαιτέρω εξέταση παραμένει ανοικτή, χωρίς να έχει ανακοινωθεί έγκριση νέων εξαιρέσεων.

Τα «τρία Τ» καθορίζουν τη μορφή της στήριξης

Στη διευρυμένη σύνθεση του Eurogroup, οι υπουργοί εξέτασαν τις παρεμβάσεις που έχουν ήδη υιοθετήσει τα κράτη-μέλη για να προστατεύσουν τις πιο ευάλωτες κοινωνικές ομάδες και να διατηρήσουν την ανθεκτικότητα των οικονομιών τους.

Κοινή θέση, σύμφωνα με τον Πιερρακάκη, αποτελεί η προσήλωση στα «τρία Τ» — temporary, targeted and tailored: τα μέτρα πρέπει να είναι προσωρινά, στοχευμένα και προσαρμοσμένα στις συγκεκριμένες ανάγκες.

Η στόχευση αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς οι ενεργειακές πιέσεις ενδέχεται να επιμείνουν κατά την είσοδο στον χειμώνα. Ο Ντομπρόβσκις προειδοποίησε ότι οι παρεμβάσεις ευρείας εφαρμογής συνεπάγονται υψηλό δημοσιονομικό κόστος και μπορούν να ενισχύσουν τη ζήτηση ενέργειας, ασκώντας πρόσθετη πίεση στις τιμές. Έτσι, μέρος της στήριξης κινδυνεύει να εξανεμιστεί, περιορίζοντας το όφελος για όσους αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες δυσκολίες.

Όπως σημείωσε ο πρόεδρος του Eurogroup, οι τιμές έχουν επιστρέψει σε υψηλά επίπεδα από τα τέλη Αυγούστου, επηρεάζοντας μεταξύ άλλων το ντίζελ και τα αεροπορικά καύσιμα. Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και ο συνεχιζόμενος πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας αναδεικνύουν την έκθεση της Ευρώπης σε εξωτερικούς ενεργειακούς κινδύνους.

Γιατί η Κομισιόν βάζει όρια στις νέες εξαιρέσεις

Ο Ντομπρόβσκις υπογράμμισε ότι το ισχύον δημοσιονομικό πλαίσιο διαθέτει ήδη μηχανισμούς προσαρμογής στις οικονομικές συνθήκες.

Ειδικότερα, η υστέρηση εσόδων που προκύπτει από οικονομική επιβράδυνση δεν απαιτεί αντισταθμιστικά μέτρα. Αντίστοιχα, η αύξηση των δαπανών για τόκους δεν χρειάζεται να αντισταθμίζεται εντός του τρέχοντος μεσοπρόθεσμου σχεδίου. Οι ανοδικές πληθωριστικές πιέσεις λαμβάνονται επίσης υπόψη στη συνολική αξιολόγηση της συμμόρφωσης με τους κανόνες.

Η θέση της Επιτροπής είναι ότι αυτές οι δυνατότητες πρέπει να αξιοποιούνται με σύνεση. Η συνεχής εισαγωγή πρόσθετων εξαιρέσεων, προειδοποίησε ο επίτροπος, θα μπορούσε να δημιουργήσει αμφιβολίες για τη συλλογική βούληση εφαρμογής του ευρωπαϊκού πλαισίου.

Σε μια συγκυρία κατά την οποία οι επενδυτές εξετάζουν προσεκτικότερα τους δημοσιονομικούς κινδύνους, η αξιοπιστία των δεσμεύσεων των κυβερνήσεων αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης.

Τα ομόλογα αυξάνουν την πίεση στους προϋπολογισμούς

Η άνοδος των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων και η διεύρυνση των διαφορών τους μεταξύ χωρών της ευρωζώνης προσθέτουν έναν ακόμη περιορισμό στον σχεδιασμό των μέτρων.

Ο Πιερρακάκης επισήμανε ότι τα θεμελιώδη μεγέθη της ευρωζώνης παραμένουν ισχυρά. Αναγνώρισε, ωστόσο, ότι οι αγορές δίνουν μεγαλύτερη προσοχή στις δημοσιονομικές προκλήσεις μεγάλων ευρωπαϊκών οικονομιών και απαιτούν υψηλότερη αποζημίωση για την αβεβαιότητα γύρω από την πορεία της δημοσιονομικής προσαρμογής.

Οι ευρωπαϊκές αρχές παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις, χωρίς, κατά τον ίδιο, να έχει διαμορφωθεί κατάσταση συναγερμού.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη Γαλλία, λόγω των πιέσεων στα κρατικά της ομόλογα. Ο πρόεδρος του Eurogroup εξέφρασε εμπιστοσύνη στη δέσμευση της γαλλικής κυβέρνησης για υγιή δημόσια οικονομικά και στον υπουργό Οικονομικών, Ρολάν Λεσκίρ.

Ο Ντομπρόβσκις τόνισε ότι οι χώρες με υψηλό χρέος ή μεγάλα ελλείμματα είναι περισσότερο εκτεθειμένες στις αναταράξεις των αγορών. Ζήτησε αξιόπιστους προϋπολογισμούς για το 2027, αναφερόμενος παράλληλα στον φιλόδοξο δημοσιονομικό σχεδιασμό που έχει παρουσιάσει η Γαλλία.

Τρία μεγέθη δείχνουν πόσο έχουν αλλάξει οι συνθήκες

Για να αποτυπώσει τη μεταβολή του περιβάλλοντος από το 2016, όταν το Eurogroup είχε συζητήσει ξανά την αποτελεσματικότητα των δημόσιων οικονομικών, ο Πιερρακάκης παρέθεσε τρία χαρακτηριστικά στοιχεία:

Το δημόσιο έλλειμμα στην Ευρωπαϊκή Ένωση βρισκόταν στο 1,7% του ΑΕΠ, ενώ για το 2026 προβλέπεται στο 3,5%.
Η μέση απόδοση των δεκαετών κρατικών ομολόγων έχει αυξηθεί από το 1,1% στο 4%.
Οι αμυντικές δαπάνες έχουν ανέβει από το 1,3% στο 2,4% του ΑΕΠ.

Την ίδια στιγμή, το ενεργειακό κόστος έχει αυξηθεί και το δημόσιο χρέος παραμένει υψηλό, καταγράφοντας περαιτέρω άνοδο σε ορισμένα κράτη-μέλη. Ο συνδυασμός περισσότερων αναγκών, ακριβότερου δανεισμού και στενότερων δημοσιονομικών περιθωρίων καθιστά δυσκολότερες τις αποφάσεις για κάθε νέα παρέμβαση.

Περισσότερα αποτελέσματα από τις δημόσιες δαπάνες

Ο πρόεδρος του Eurogroup υποστήριξε ότι η απάντηση στις αυξημένες ανάγκες δεν μπορεί να εξαντλείται στον πρόσθετο δανεισμό. Απέρριψε επίσης τις οριζόντιες περικοπές που αποδυναμώνουν βασικές δημόσιες υπηρεσίες.

Έθεσε ως προτεραιότητες την επανεξέταση της κατανομής των δαπανών, τη βελτίωση της αποδοτικότητας των φορολογικών συστημάτων και την ενίσχυση της δημοσιονομικής διακυβέρνησης. Διευκρίνισε ότι η αποτελεσματικότερη διαχείριση των πόρων συμπληρώνει τη δημοσιονομική προσαρμογή, χωρίς να την υποκαθιστά.

Στο ίδιο πλαίσιο, ο Ντομπρόβσκις παρέθεσε εκτιμήσεις σύμφωνα με τις οποίες μια καλύτερη σύνθεση των προϋπολογισμών θα μπορούσε να αποφέρει δημοσιονομικά οφέλη έως 3% του ΑΕΠ, ενώ η μεγαλύτερη αποδοτικότητα των δαπανών θα μπορούσε να προσθέσει ακόμη 1,5% του ΑΕΠ μεσοπρόθεσμα.

Η κατεύθυνση αφορά τη μείωση μη παραγωγικών δαπανών, την επίτευξη των ίδιων στόχων με μικρότερο κόστος και τη δυνατότητα των προϋπολογισμών να προσαρμόζονται στις μεταβαλλόμενες προτεραιότητες.

Η ενεργειακή αυτονομία απαιτεί επενδύσεις από τώρα

Πέρα από τα έκτακτα μέτρα, ο Πιερρακάκης έδωσε έμφαση στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό για τον περιορισμό της ενεργειακής εξάρτησης της Ευρώπης.

Περισσότερη καθαρή ενέργεια, μεγαλύτερος εξηλεκτρισμός, ισχυρότερα δίκτυα και καλύτερες διασυνδέσεις αποτελούν βασικά στοιχεία αυτής της προσπάθειας. Επειδή οι υποδομές χρειάζονται χρόνο για να κατασκευαστούν, οι σχετικές αποφάσεις πρέπει να ληφθούν εγκαίρως.

Ο Ντομπρόβσκις χαρακτήρισε τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα τη διαρθρωτική απάντηση στις ενεργειακές πιέσεις σε μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Η ενεργειακή ασφάλεια συνδέεται έτσι άμεσα με την ανταγωνιστικότητα και τη μετάβαση σε καθαρότερες μορφές ενέργειας.

Οι ευρωπαϊκές αποταμιεύσεις να χρηματοδοτήσουν την οικονομία

Η ανάγκη κινητοποίησης επενδύσεων βρέθηκε και στη συζήτηση για την Ένωση Κεφαλαιαγορών, στο πλαίσιο της ευρύτερης ατζέντας για την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων.

Πιερρακάκης και Ντομπρόβσκις αναγνώρισαν την πρόοδο, ζητώντας ταχύτερες κινήσεις ώστε μεγαλύτερο μέρος των ευρωπαϊκών αποταμιεύσεων να διοχετεύεται στην πραγματική οικονομία και στις χρηματοδοτικές ανάγκες των επιχειρήσεων.

Κατά τον πρόεδρο του Eurogroup, η επιτυχία αυτής της προσπάθειας θα μετρηθεί από τις επενδύσεις που θα κινητοποιηθούν στην πράξη και από τη βελτίωση της πρόσβασης στη χρηματοδότηση.