Τα χρήματα αλλάζουν την προσωπικότητά μας; Τι έδειξε έρευνα σε περισσότερους από 130.000 ανθρώπους

• Μετα-ανάλυση 11 μελετών, με στοιχεία για περίπου 134.500 ανθρώπους, εξέτασε πώς συνδέονται διαχρονικά το εισόδημα και τα πέντε βασικά χαρακτηριστικά της προσωπικότητας.
• Η αύξηση του εισοδήματος συνδέθηκε με μικρή άνοδο της ευσυνειδησίας και της συναισθηματικής σταθερότητας, καθώς και με μείωση της εξωστρέφειας.
• Η σχέση φάνηκε να λειτουργεί και αντίστροφα: όσοι ήταν πιο ευσυνείδητοι και συναισθηματικά σταθεροί είχαν περισσότερες πιθανότητες να δουν το εισόδημά τους να αυξάνεται. Τα ευρήματα δείχνουν συσχέτιση, όχι βέβαιη αιτιώδη σχέση.

Όπως συμβαίνει συχνά με αυτούς τους δύο σπουδαίους μυθιστοριογράφους, ο Έρνεστ Χέμινγουεϊ και ο Φ. Σκοτ Φιτζέραλντ κατάφεραν να αποτυπώσουν ένα από τα βασικά διλήμματα της ζωής με λίγες μόνο λέξεις: είναι οι πλούσιοι συνηθισμένοι άνθρωποι με μεγάλους τραπεζικούς λογαριασμούς, όπως υπονοεί ο Χέμινγουεϊ; Ή μήπως υπάρχει κάτι που τους διαφοροποιεί ψυχολογικά, όπως φαίνεται να πίστευε ο Φιτζέραλντ;

Η λογοτεχνία έχει ασφαλώς πολλά να πει για το θέμα. Το ίδιο όμως και η επιστήμη. Μελέτες έχουν δείξει ότι οι πλούσιοι περνούν περισσότερο χρόνο μόνοι τους σε σχέση με τους λιγότερο εύπορους και αντιλαμβάνονται λιγότερο εύκολα τη δυσφορία των άλλων. Παράλληλα, η αύξηση του εισοδήματος φαίνεται να συνδέεται με υψηλότερη αυτοεκτίμηση.

Ορισμένα από αυτά τα ευρήματα έχουν και μια δόση μαύρου χιούμορ. Μια φινλανδική μελέτη διαπίστωσε ότι οι οδηγοί πολυτελών αυτοκινήτων είναι πιθανότερο να συμπεριφέρονται απρεπώς στον δρόμο. Μια άλλη έρευνα, που βραβεύτηκε φέτος με Ig Nobel, διαπίστωσε ότι οι πλούσιοι είναι πιθανότερο να κλέψουν μπισκότα από παιδιά.

Όλα αυτά ενισχύουν τη δημοφιλή αντίληψη ότι ο Φιτζέραλντ είχε δίκιο: ότι οι πλούσιοι είναι πράγματι διαφορετικοί. Επιβεβαιώνουν όμως τα δεδομένα για την προσωπικότητα αυτή την εικόνα; Και είναι τα χρήματα που τους αλλάζουν ή ο χαρακτήρας τους που τους βοηθά να αποκτήσουν περισσότερα χρήματα;

Μια μεγάλη ερευνητική εργασία επιχείρησε να ξεκαθαρίσει τη σχέση.

Προσωπικότητα και εισόδημα: Μια αμφίδρομη σχέση;

Η μεγάλης κλίμακας μετα-ανάλυση, την οποία πραγματοποίησαν ερευνητές του Κινεζικού Πανεπιστημίου του Χονγκ Κονγκ, εξέτασε 11 προηγούμενες μελέτες που περιλάμβαναν στοιχεία για το εισόδημα και τα πέντε βασικά χαρακτηριστικά της προσωπικότητας των συμμετεχόντων σε διαφορετικές χρονικές στιγμές.

Τα χαρακτηριστικά αυτά, γνωστά ως «Big Five», είναι ο νευρωτισμός, η εξωστρέφεια, η δεκτικότητα σε νέες εμπειρίες, η προσήνεια και η ευσυνειδησία. Συνολικά, η ανάλυση περιλάμβανε δεδομένα για περισσότερους από 130.000 ανθρώπους από διάφορες χώρες.

Επειδή οι ερευνητές είχαν στη διάθεσή τους στοιχεία για τόσο πολλούς ανθρώπους σε διαφορετικές χρονικές στιγμές, μπορούσαν να εξετάσουν ένα πιο σύνθετο ερώτημα από το αν οι πλούσιοι διαφέρουν από τους υπόλοιπους: διερεύνησαν τόσο τη σχέση του εισοδήματος με τις μεταβολές στην προσωπικότητα όσο και τη σχέση της προσωπικότητας με τις μελλοντικές μεταβολές στο εισόδημα.

Τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν πρόσφατα στην επιστημονική επιθεώρηση Psychological Bulletin και παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Περισσότερη ευσυνειδησία, λιγότερη εξωστρέφεια

Όταν το εισόδημα των συμμετεχόντων αυξανόταν κατά τη διάρκεια μιας μελέτης, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ακολουθούσαν ορισμένες μεταβολές στην προσωπικότητά τους. Μετά την αύξηση του εισοδήματος, η ευσυνειδησία ενισχυόταν σε μικρό αλλά στατιστικά σημαντικό βαθμό, ενώ ο νευρωτισμός μειωνόταν.

Με απλά λόγια, τα περισσότερα χρήματα συνδέθηκαν με μια τάση των ανθρώπων να γίνονται πιο συνεπείς και συναισθηματικά σταθεροί. Παράλληλα, συνδέθηκαν με χαμηλότερη προσήνεια και εξωστρέφεια.

Υπήρχε όμως και μια ανατροπή. Όταν οι ερευνητές εξέτασαν τα δεδομένα προς την αντίστροφη κατεύθυνση, βρήκαν μια αντίστοιχη εικόνα: όσο πιο ευσυνείδητος και λιγότερο νευρωτικός ήταν κάποιος στην αρχή μιας μελέτης, τόσο πιθανότερο ήταν να έχει αυξηθεί το εισόδημά του έως την ολοκλήρωσή της.

Η συνέπεια και η συναισθηματική σταθερότητα φαίνεται, επομένως, να συνδέονται και με καλύτερες μελλοντικές αποδοχές.

Πιο απρόσμενο ήταν το εύρημα ότι οι πιο εξωστρεφείς άνθρωποι είχαν ελαφρώς μικρότερη πιθανότητα να δουν το εισόδημά τους να αυξάνεται.

Πώς συνδέονται ο μισθός και ο χαρακτήρας μας

Πώς μπορούν να εξηγηθούν αυτά τα αποτελέσματα;

Αν σας φαίνεται λογικό ότι μια αύξηση μισθού –και οι πιθανώς μεγαλύτερες ευθύνες που τη συνοδεύουν– μπορεί να οδηγήσει κάποιον να συγκεντρωθεί περισσότερο στη δουλειά του, δεν είστε οι μόνοι. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι οι αυξημένες επαγγελματικές απαιτήσεις ίσως βρίσκονται πίσω από την άνοδο της ευσυνειδησίας και τη μείωση της εξωστρέφειας που παρατήρησαν.

Όταν είσαι επικεφαλής, συνήθως έχεις λιγότερο χρόνο για χαλαρή κουβέντα ή περισπασμούς, εκτιμούν. Τα περισσότερα χρήματα μπορούν επίσης να μετριάσουν ορισμένες από τις πιέσεις που εντείνουν το άγχος και την ανασφάλεια.

«Τα εμπειρικά δεδομένα μας υποδηλώνουν ότι, με την πάροδο του χρόνου, το υψηλότερο εισόδημα μπορεί να συνδέεται με μεγαλύτερη σταθερότητα και λιγότερη διάθεση για εξερεύνηση ή χαμηλότερη εξωστρέφεια, πιθανότατα επειδή οι εργαζόμενοι υιοθετούν αποτελεσματικές, καθιερωμένες στρατηγικές εργασίας αντί να αναζητούν το καινούργιο», σχολίασε ο Λι Γουεντόνγκ, ένας από τους συντάκτες της μελέτης.

Δεν προκαλεί ιδιαίτερη έκπληξη ούτε το ότι η αξιοπιστία και η σταθερότητα μπορούν να βοηθήσουν κάποιον να προοδεύσει οικονομικά. Ούτε, ίσως, το εύρημα που συνδέει τα περισσότερα χρήματα με χαμηλότερη προσήνεια. Οι έρευνες για πλούσιους που κλέβουν μπισκότα ή αγνοούν τα σήματα STOP μοιάζουν αστείες ακριβώς επειδή επιβεβαιώνουν μια διαδεδομένη αντίληψη.

Δεδομένου, όμως, του πόσο σημαντική θεωρείται η δικτύωση για τις επαγγελματικές προοπτικές, ίσως η μεγαλύτερη έκπληξη είναι ότι η εξωστρέφεια δεν φαίνεται να βοηθά οικονομικά.

Ο Λι τονίζει ότι η συσχέτιση αυτή είναι ασθενής. Η κοινωνικότητα μπορεί να λειτουργεί ως περισπασμός σε ορισμένους κλάδους και ως πλεονέκτημα σε άλλους. Όταν εξεταστούν συνολικά, οι διαφορετικές αυτές επιδράσεις ενδέχεται να εξηγούν την ασθενή σχέση που καταγράφηκε ανάμεσα στη χαμηλότερη εξωστρέφεια και την αύξηση του εισοδήματος.

Οι εμπειρίες της ζωής μπορούν να αλλάξουν την προσωπικότητα

Τα παραπάνω υποδηλώνουν ότι η αύξηση του εισοδήματος συνδέεται με ορισμένες αλλαγές στην προσωπικότητα. Ίσως, όμως, αυτές να μην αρκούν για να δημιουργήσουν το εντελώς διαφορετικό είδος ανθρώπου για το οποίο έγραφε ο Φιτζέραλντ.

Ή, ενδεχομένως, να πρέπει κάποιος να φτάσει στα δυσθεώρητα επίπεδα πλούτου του Τζέι Γκάτσμπι ή του Έλον Μασκ ώστε αυτές οι μικρές μεταβολές να αθροιστούν και να οδηγήσουν σε μια βαθύτερη αλλαγή. Τα διαθέσιμα δείγματα είναι πολύ μικρά για να δοθεί μια βέβαιη απάντηση.

Σε κάθε περίπτωση, οι περισσότεροι από εμάς δεν θα αποκτήσουμε ποτέ αρκετά χρήματα για να το διαπιστώσουμε. Υπάρχει, ωστόσο, ένα συμπέρασμα που αφορά και τους υπόλοιπους, επισημαίνουν οι συντάκτες της μελέτης.

Αρχικά, οι επικεφαλής ομάδων θα μπορούσαν να έχουν υπόψη τους ότι μια αύξηση δεν σημαίνει απαραίτητα μόνο περισσότερα χρήματα στον μισθό. Ενδέχεται να συνδέεται και με μια σταδιακή αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο ένας εργαζόμενος προσεγγίζει τη δουλειά του.

Σε γενικότερο επίπεδο, η έρευνα προστίθεται στα ολοένα και περισσότερα στοιχεία που δείχνουν ότι η προσωπικότητα δεν είναι τόσο αμετάβλητη όσο πιστεύουν πολλοί. Ναι, τα γονίδια παίζουν σημαντικό ρόλο στον χαρακτήρα. Όμως, με την πάροδο του χρόνου, οι εμπειρίες της ζωής μπορούν επίσης να συνδεθούν με ουσιαστικές μεταβολές σε σημαντικά χαρακτηριστικά.

Η προσωπικότητά σας δεν είναι το πεπρωμένο σας. Το αν αυτό ακούγεται ενθαρρυντικό ή σαν προειδοποίηση εξαρτάται από τον χαρακτήρα σας και τις εμπειρίες που έχετε μπροστά σας. Η μελέτη, πάντως, δείχνει ότι αν μία από αυτές τις εμπειρίες είναι η αύξηση του εισοδήματός σας, ίσως στην πορεία διαπιστώσετε μικρές αλλαγές και στον εαυτό σας.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Μελίντα Φρεντς Γκέιτς: Τα τρία βιβλία που ξεχώρισε και εκείνο που διαβάζει σχεδόν καθημερινά
• Τζόνι Ντεπ: Η μεγάλη επιστροφή ως Σκρουτζ – Το νέο τρέιλερ του «Ebenezer»
• «Harry Potter»: Αγγλικό χωριό μεταμορφώθηκε σε σκηνικό των ’90s για τη νέα σειρά του HBO