Λαγκάρντ: Το κόστος της κλιματικής αλλαγής βαραίνει την ευρωπαϊκή οικονομία – Οι επιπτώσεις σε ενέργεια, τρόφιμα, ανάπτυξη

• Η ΕΚΤ καταγράφει τις μακροχρόνιες οικονομικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, με την παραγωγή να παραμένει μειωμένη ακόμη και χρόνια μετά από ακραία καιρικά φαινόμενα.
• Καύσωνες και ξηρασίες πιέζουν την ηλεκτροπαραγωγή και την αγροτική παραγωγή, ενισχύοντας τον κίνδυνο υψηλότερων τιμών ηλεκτρικής ενέργειας και τροφίμων.
• Η Κριστίν Λαγκάρντ θέτει τρεις προτεραιότητες για την Ευρώπη: ενίσχυση της ασφαλιστικής κάλυψης, εκσυγχρονισμό των ηλεκτρικών δικτύων και ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας.

Το οικονομικό αποτύπωμα της κλιματικής αλλαγής στην Ευρώπη δεν περιορίζεται στις ζημιές που προκαλούν τα ακραία καιρικά φαινόμενα τη στιγμή που εκδηλώνονται. Οι επιπτώσεις τους διαχέονται στην παραγωγή, στις τιμές των τροφίμων, στην ηλεκτροπαραγωγή και, τελικά, στον πληθωρισμό, με το κόστος να γίνεται ολοένα πιο αισθητό σε νοικοκυριά, επιχειρήσεις και δημόσια οικονομικά.

Αυτό είναι το βασικό μήνυμα της προέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Κριστίν Λαγκάρντ, σε άρθρο που δημοσίευσε σήμερα, 4 Νοεμβρίου, στην ιστοσελίδα της ΕΚΤ. Όπως επισημαίνει, η οικονομική δραστηριότητα σε περιοχές που πλήττονται από καύσωνες παραμένει κατά μέσο όρο 1,5% χαμηλότερη ακόμη και δύο χρόνια μετά, ενώ οι παρατεταμένες ξηρασίες μπορούν να οδηγήσουν σε απώλειες 3% τέσσερα χρόνια αργότερα.

Τα στοιχεία αναδεικνύουν ότι οι επιπτώσεις των ακραίων καιρικών συνθηκών έχουν διάρκεια και επηρεάζουν την οικονομική δραστηριότητα πολύ πέρα από την περίοδο κατά την οποία εκδηλώνεται ένα φαινόμενο.

Το αποτύπωμα του καλοκαιριού στην Ευρώπη

Το φετινό καλοκαίρι, οι καύσωνες στην Ευρώπη συνδέθηκαν με περισσότερους από 30.000 επιπλέον θανάτους, ενώ οι πυρκαγιές έκαψαν περίπου 400.000 εκτάρια σε Ισπανία και Γαλλία.

Παράλληλα, η ξηρασία επηρέασε τη στάθμη μεγάλων ποταμών, μεταξύ των οποίων ο Ρήνος και ο Δούναβης. Οι χαμηλές στάθμες δυσχέραναν τις εμπορευματικές μεταφορές και δημιούργησαν προβλήματα στην ψύξη πυρηνικών σταθμών, αναδεικνύοντας την εξάρτηση κρίσιμων οικονομικών δραστηριοτήτων από τη διαθεσιμότητα νερού.

Η ΕΚΤ εκτιμά ότι η άμεση επίδραση των φετινών ακραίων καιρικών φαινομένων στην οικονομική δραστηριότητα της Ευρωζώνης είναι σχετικά περιορισμένη και προσωρινή. Η μακροπρόθεσμη εικόνα, ωστόσο, είναι σαφώς πιο ανησυχητική.

Σχεδόν το 75% των επιχειρήσεων στην Ευρωζώνη εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τουλάχιστον μία υπηρεσία που παρέχει η φύση, με τη διαθεσιμότητα νερού να αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου. Την ίδια στιγμή, περίπου το 12% της οικονομικής παραγωγής της Ευρωζώνης είναι εκτεθειμένο σε κινδύνους που σχετίζονται με ανεπαρκή αντιπλημμυρική προστασία.

Σημαντικό ζήτημα αποτελεί και η ασφαλιστική κάλυψη. Ιστορικά, μόλις το ένα τέταρτο των ζημιών από φυσικές καταστροφές στην Ευρώπη καλύπτεται από ασφαλιστήρια συμβόλαια. Το υπόλοιπο κόστος μεταφέρεται στα νοικοκυριά, στις επιχειρήσεις και στους κρατικούς προϋπολογισμούς.

Πώς οι καύσωνες επηρεάζουν τις τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος

Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει άμεσα και την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τις συνέπειες της ενεργειακής κρίσης που προκάλεσε ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή.

Η ενίσχυση της παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έχει περιορίσει την εξάρτηση των ευρωπαϊκών αγορών από τις διακυμάνσεις των τιμών του φυσικού αερίου. Ενδεικτική είναι η περίπτωση της Ισπανίας: το ποσοστό των ωρών κατά τις οποίες οι μονάδες φυσικού αερίου καθορίζουν την τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας μειώθηκε από περίπου 80% το 2020 σε λίγο πάνω από 20% το 2026, με βάση τα στοιχεία του πρώτου εννεαμήνου.

Το πλεονέκτημα αυτό, ωστόσο, μπορεί να περιοριστεί όταν επικρατούν παρατεταμένοι καύσωνες και ξηρασία.

Οι υψηλές θερμοκρασίες αυξάνουν τη ζήτηση για ηλεκτρική ενέργεια, κυρίως λόγω της χρήσης κλιματιστικών. Ταυτόχρονα, η έλλειψη νερού περιορίζει την υδροηλεκτρική παραγωγή και μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στην ψύξη πυρηνικών αντιδραστήρων. Ο συνδυασμός αυξημένης ζήτησης και περιορισμένης παραγωγής ασκεί ανοδικές πιέσεις στις χονδρεμπορικές τιμές του ρεύματος, ενισχύοντας τον πληθωρισμό.

Όπως σημειώνει η Λαγκάρντ, η ηλιακή ενέργεια ήταν η μόνη μεγάλη πηγή ηλεκτροπαραγωγής που εμφάνισε καλύτερη από τη συνηθισμένη απόδοση κατά τη διάρκεια των καυσώνων.

Η μεγαλύτερη πίεση εμφανίστηκε τις βραδινές ώρες. Τότε, η ηλιακή παραγωγή υποχωρεί, ενώ η ανάγκη για ψύξη παραμένει υψηλή, επιβαρύνοντας το ηλεκτρικό σύστημα και τις τιμές.

Οι πιέσεις στην αγροτική παραγωγή και στον πληθωρισμό τροφίμων

Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής επεκτείνονται και στην αγροτική παραγωγή. Σύμφωνα με τη Λαγκάρντ, οι ιδιαίτερα ξηρές συνθήκες του καλοκαιριού έχουν επιδεινώσει τις προοπτικές της ευρωπαϊκής γεωργίας και ενδέχεται να οδηγήσουν σε περαιτέρω αύξηση του πληθωρισμού τροφίμων μέσα στο επόμενο έτος.

Οι επιπτώσεις, πάντως, διαφοροποιούνται ανάλογα με την οικονομία και τις συνθήκες κάθε περιοχής.

Στη Γερμανία, οι συνέπειες από τη χαμηλή στάθμη του Ρήνου αναμένεται να περιοριστούν όταν αποκατασταθεί η ομαλή ροή του ποταμού. Στην Ιταλία, αντίθετα, οι υψηλές θερμοκρασίες και η έλλειψη βροχοπτώσεων εκτιμάται ότι θα επηρεάσουν την παραγωγή.

Στη Γαλλία και την Ισπανία, οι ζημιές από τις πυρκαγιές έχουν μέχρι στιγμής συγκεντρωθεί κυρίως στη γεωργία, στη δασοκομία και στον τουρισμό.

Οι τρεις προτεραιότητες για την ευρωπαϊκή οικονομία

Η πρόεδρος της ΕΚΤ θέτει τρεις βασικές κατευθύνσεις για τον περιορισμό των οικονομικών επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής.

Πρώτη προτεραιότητα είναι η ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της ασφαλιστικής προστασίας. Η Λαγκάρντ υπογραμμίζει την ανάγκη να ενισχυθεί η κάλυψη έναντι φυσικών καταστροφών, αναφερόμενη στην πρόταση της ΕΚΤ και της Ευρωπαϊκής Αρχής Ασφαλίσεων και Επαγγελματικών Συντάξεων (EIOPA) για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού συστήματος αντασφάλισης με τη συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.

Δεύτερη προτεραιότητα είναι ο εκσυγχρονισμός των ηλεκτρικών δικτύων και η ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας. Όπως αναφέρει, κάθε ευρώ που επενδύεται στην αναβάθμιση των δικτύων εξοικονομεί περισσότερα από δύο ευρώ από άλλα κόστη του ενεργειακού συστήματος.

Η αποθήκευση ενέργειας θεωρείται κρίσιμη για την καλύτερη αξιοποίηση της ηλιακής παραγωγής. Με τη χρήση μπαταριών, η ενέργεια που παράγεται σε ώρες υψηλής ηλιοφάνειας μπορεί να αξιοποιείται και το βράδυ, όταν η ζήτηση παραμένει αυξημένη.

Τρίτη προτεραιότητα είναι να διευκολυνθούν οι επιχειρήσεις να καλύπτουν μέρος των ενεργειακών αναγκών τους μέσω δικής τους παραγωγής. Η σύνδεση νέων εγκαταστάσεων με τα ηλεκτρικά δίκτυα μπορεί να χρειαστεί από δύο έως δέκα χρόνια, γεγονός που οδηγεί βιομηχανίες και κέντρα δεδομένων σε επενδύσεις σε φωτοβολταϊκά, μπαταρίες και μονάδες παραγωγής.

Η Λαγκάρντ εκτιμά ότι κοινοί ευρωπαϊκοί κανόνες θα μπορούσαν να επιταχύνουν τη σύνδεση τέτοιων εγκαταστάσεων, υπό την προϋπόθεση ότι θα μπορούν να στηρίζουν το δίκτυο όταν αυτό βρίσκεται υπό πίεση.

Η ανάγκη για επενδύσεις και σταθερό πλαίσιο

Η πρόεδρος της ΕΚΤ υπογραμμίζει ότι σημαντικό μέρος των αναγκαίων επενδύσεων θα πρέπει να προέλθει από τον ιδιωτικό τομέα. Για να κινητοποιηθούν τα απαιτούμενα κεφάλαια, θεωρεί απαραίτητη τη διατήρηση ενός σταθερού πλαισίου κλιματικής πολιτικής.

Η παρέμβασή της έρχεται λίγες ημέρες πριν από την έναρξη της συνόδου COP31 στην Αττάλεια. Όπως προειδοποιεί, τα ακραία καλοκαίρια αναμένεται να γίνουν συχνότερα, ενώ οι οικονομικές συνέπειες θα είναι δυσανάλογα μεγαλύτερες για όσους έχουν τις λιγότερες δυνατότητες να τις αντιμετωπίσουν.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• ΗΠΑ: Αποδεσμεύουν 300.000 βαρέλια πετρελαίου θέρμανσης για να συγκρατήσουν τις τιμές
• Αυστηρό μήνυμα της Κομισιόν προς την Τουρκία: Άκυρο το τουρκολιβυκό μνημόνιο – Να αρθεί το casus belli
• Meta: Προσφορές-ρεκόρ 53 δισ. ευρώ για το πρώτο ευρωπαϊκό της ομόλογο