Πολυτεχνείο: Οι 24 νεκροί και οι 133 τραυματίες σε διαδραστικό χάρτη

Πολυτεχνείο: Οι 24 νεκροί και οι 133 τραυματίες σε διαδραστικό χάρτη
Δεύτερη ημέρα του τριήμερου εορτασμού για την 53η επέτειο από την εξέγερση του Πολυτεχνείου. Στον ιστορικό χώρο της οδού Πατησίων πραγματοποιούνται εκδηλώσεις και δράσεις μνήμης, με φοιτητές, μαθητές και πολίτες να προσέρχονται για να τιμήσουν την επέτειο. Οι πύλες του Πολυτεχνείου ανοίγουν για το κοινό, ενώ κατατίθενται λουλούδια και στεφάνια στη μνήμη των αγωνιστών της εξέγερσης απο εργατικά σωματεία και ομοσπονδίες. Δευτέρα 16 Νοεμβρίου 2026 (ΔΑΝΑΗ ΔΑΥΛΟΠΟΥΛΟΥ/EUROKINISSI) Photo: Eurokinissi
Πενήντα τρία χρόνια μετά την εξέγερση του Πολυτεχνείου, μια νέα ψηφιακή καταγραφή αποτυπώνει τα σημεία της Αθήνας όπου σκοτώθηκαν και τραυματίστηκαν πολίτες τον Νοέμβριο του 1973. Τα ιστορικά στοιχεία και οι μαρτυρίες πίσω από τον διαδραστικό χάρτη.
  • 157 περιστατικά καταγράφονται στον νέο διαδραστικό χάρτη, μεταξύ των οποίων 24 τεκμηριωμένοι νεκροί και 133 τραυματίες που κατέθεσαν στις δίκες μετά την πτώση της δικτατορίας.
  • Η αιματηρή καταστολή δεν περιορίστηκε στον χώρο του Πολυτεχνείου, αλλά εκτάθηκε από την Πατησίων και την Ομόνοια έως την Κυψέλη και το Σύνταγμα.
  • Τουλάχιστον 1.103 τραυματίες είχαν καταγραφεί με πλήρη στοιχεία ταυτότητας κατά την προανάκριση του εισαγγελέα Δημητρίου Τσεβά, αριθμός σημαντικά μεγαλύτερος από τις περιπτώσεις που εμφανίζονται στον χάρτη.

Πενήντα τρία χρόνια μετά την εξέγερση του Πολυτεχνείου, μια νέα ψηφιακή πρωτοβουλία επιχειρεί να φωτίσει με διαφορετικό τρόπο τα γεγονότα που σημάδεψαν τον Νοέμβριο του 1973, αποτυπώνοντας πάνω στον χάρτη της Αθήνας τα σημεία όπου έχασαν τη ζωή τους ή τραυματίστηκαν πολίτες από την καταστολή της δικτατορίας.

Τον διαδραστικό χάρτη δημιούργησε και δημοσίευσε η Εναλλακτική Παρέμβαση Δικηγόρων Αθήνας, αξιοποιώντας ιστορικές έρευνες, δικαστικά πρακτικά και καταγεγραμμένες μαρτυρίες για τα γεγονότα της 16ης έως και της 19ης Νοεμβρίου 1973.

Συνολικά παρουσιάζονται 157 περιστατικά, τα οποία αφορούν 24 τεκμηριωμένους νεκρούς και 133 τραυματίες που κατέθεσαν ως μάρτυρες στις δικαστικές διαδικασίες που ακολούθησαν τη Μεταπολίτευση.

Η πρωτοβουλία δίνει στους πολίτες τη δυνατότητα να εξερευνήσουν τη γεωγραφική έκταση της καταστολής και να διαπιστώσουν ότι η βία δεν περιορίστηκε στο κτίριο και στους γύρω δρόμους του Πολυτεχνείου.

Αντίθετα, τα περιστατικά εκτείνονται σε διαφορετικές συνοικίες και κεντρικές οδούς της Αθήνας, αναδεικνύοντας την κλίμακα της κρατικής καταστολής εκείνων των ημερών.

Δείτε τον διαδραστικό χάρτη με τους νεκρούς και τους τραυματίες του Πολυτεχνείου

Πώς λειτουργεί ο διαδραστικός χάρτης

Μέσα από τη νέα εφαρμογή, οι χρήστες μπορούν να επιλέξουν συγκεκριμένες ημερομηνίες, να μετακινηθούν σε διαφορετικές περιοχές της Αθήνας και να αναζητήσουν πληροφορίες για κάθε καταγεγραμμένο περιστατικό.

Κάθε κόκκινο σημείο αντιστοιχεί σε έναν νεκρό ή τραυματία, ενώ τα περιστατικά θανάτου διακρίνονται με ειδική επισήμανση.

Επιλέγοντας ένα σημείο, εμφανίζονται τα διαθέσιμα στοιχεία του προσώπου και οι πληροφορίες για το περιστατικό.

Παράλληλα, η εφαρμογή επιτρέπει την προβολή των γεγονότων ανά ημερομηνία, με επιλογές για τις 16, 17 και 18-19 Νοεμβρίου, ώστε να γίνεται αντιληπτό πώς εξελίχθηκε γεωγραφικά η καταστολή.

Οι χρήστες μπορούν επίσης να εστιάσουν στην περιοχή του Πολυτεχνείου, να εξετάσουν την ευρύτερη ζώνη από τη λεωφόρο Αλεξάνδρας έως την Ομόνοια ή να δουν το σύνολο των καταγραφών.

Οι θέσεις των περιστατικών είναι κατά προσέγγιση, σύμφωνα με τις διαθέσιμες ιστορικές πληροφορίες, ενώ ορισμένες περιπτώσεις για τις οποίες δεν υπάρχουν επαρκή γεωγραφικά στοιχεία παρουσιάζονται μόνο στους συνοδευτικούς πίνακες.

Οι 24 τεκμηριωμένοι νεκροί της εξέγερσης

Ιδιαίτερη ιστορική σημασία έχει η καταγραφή των 24 επώνυμων νεκρών των γεγονότων του Πολυτεχνείου.

Η έρευνα αναδεικνύει ότι αρκετοί από τους θανάτους σημειώθηκαν σε δρόμους και περιοχές μακριά από το κεντρικό κτίριο του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου.

Σύμφωνα με την ιστορική καταγραφή, οι 24 τεκμηριωμένοι νεκροί είναι:

  1. Σπυρίδων Κοντομάρης
  2. Διομήδης Κομνηνός
  3. Σωκράτης Μιχαήλ
  4. Δημήτριος Κυριακόπουλος
  5. Μαρίνος Σπύρος (Γεωργαράς)
  6. Μάργκρετ Τόριλ Ένγκελαντ
  7. Βασίλειος Φάμελλος
  8. Γεώργιος Σαμούρης
  9. Αικατερίνη Αργυροπούλου
  10. Στυλιανός Καραγεώργης
  11. Νικόλαος Μαρκούλης
  12. Μάρκος Καραμάνης
  13. Αλέξανδρος Σπαρτίδης
  14. Δημήτριος Παπαϊωάννου
  15. Γεώργιος Γεριτσίδης
  16. Βασιλική Μπεκιάρη
  17. Δημήτριος Θεοδωράς
  18. Αλέξανδρος Βασίλειος Καράκας
  19. Αλέξανδρος Παπαθανασίου
  20. Ιωάννης Μικρώνης
  21. Ανδρέας Κούμπος
  22. Μιχαήλ Μυρογιάννης
  23. Κυριάκος Παντελεάκης
  24. Ευστάθιος Κολινιάτης

Η συγκεκριμένη καταγραφή βασίζεται στην ιστορική έρευνα του Λεωνίδα Καλλιβρετάκη, ο οποίος τεκμηρίωσε τις 24 επώνυμες περιπτώσεις θανάτου.

Η ίδια έρευνα έχει εντοπίσει και 16 ανώνυμες περιπτώσεις για τις οποίες υπάρχουν αξιόπιστες ενδείξεις και μαρτυρίες, χωρίς όμως να έχει καταστεί δυνατή η πλήρης ταυτοποίηση των θυμάτων.

Επομένως, ο αριθμός των 24 αφορά τις πλήρως τεκμηριωμένες επώνυμες περιπτώσεις και δεν πρέπει να συγχέεται με το σύνολο των περιπτώσεων που έχουν εξεταστεί ιστορικά.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Περισσότεροι από 1.100 καταγεγραμμένοι τραυματίες

Αν και στον διαδραστικό χάρτη περιλαμβάνονται 133 τραυματίες, ο αριθμός αυτός αφορά αποκλειστικά όσους κατέθεσαν ως μάρτυρες στις δίκες για τα γεγονότα του Πολυτεχνείου.

Τα διαθέσιμα ιστορικά στοιχεία αποτυπώνουν πολύ μεγαλύτερη έκταση των τραυματισμών.

Συγκεκριμένα:

  • 320 άτομα προσήλθαν ή μεταφέρθηκαν σε νοσοκομεία και κλινικές της Αθήνας, σύμφωνα με τα επίσημα βιβλία των νοσηλευτικών ιδρυμάτων.
  • 510 τραυματίες καταγράφηκαν ονομαστικά σε καταστάσεις της Ασφάλειας της δικτατορίας.
  • 1.103 τραυματίες καταγράφηκαν με πλήρη στοιχεία ταυτότητας από τον εισαγγελέα Δημήτριο Τσεβά κατά την προανάκριση.

Οι διαφορετικοί αριθμοί προκύπτουν από ξεχωριστές πηγές και διαδικασίες καταγραφής και δεν αθροίζονται μεταξύ τους.

Παράλληλα, εκτιμάται ότι υπήρξαν άνθρωποι οι οποίοι δεν καταγράφηκαν ποτέ επίσημα, καθώς, φοβούμενοι τις συνέπειες από το δικτατορικό καθεστώς, αναζήτησαν ιδιωτική ιατρική βοήθεια.

Η σύγκριση των στοιχείων καταδεικνύει ότι οι 133 τραυματίες του διαδραστικού χάρτη δεν αντιπροσωπεύουν το σύνολο των τραυματισμών, αλλά ένα τεκμηριωμένο τμήμα τους.

Από την Πατησίων έως το Σύνταγμα

Ένα από τα σημαντικότερα συμπεράσματα που προκύπτουν από τη γεωγραφική αποτύπωση είναι η έκταση της καταστολής στους δρόμους της Αθήνας.

Από το βράδυ της 16ης Νοεμβρίου 1973, η χρήση πυροβόλων όπλων από δυνάμεις του καθεστώτος οδήγησε σε νεκρούς και τραυματίες σε διαφορετικά σημεία της πρωτεύουσας.

Σύμφωνα με τα ιστορικά στοιχεία, πυροβολισμοί σημειώθηκαν μεταξύ άλλων από κτίρια κοντά στη συμβολή των οδών Γ’ Σεπτεμβρίου, Μάρνη και Αβέρωφ, όπου βρισκόταν το τότε υπουργείο Δημόσιας Τάξης.

Η βίαιη καταστολή κορυφώθηκε με την εισβολή του άρματος μάχης στο Πολυτεχνείο, τις πρώτες πρωινές ώρες της 17ης Νοεμβρίου.

Ωστόσο, τα περιστατικά βίας δεν σταμάτησαν μετά την είσοδο του στρατού στο εκπαιδευτικό ίδρυμα.

Οι καταγραφές δείχνουν ότι οι συγκρούσεις και οι επιθέσεις συνεχίστηκαν στην ευρύτερη περιοχή, από την Κυψέλη και την Ομόνοια έως το Σύνταγμα, ενώ ακολούθησαν μαζικές συλλήψεις.

Ο χάρτης επιτρέπει στον επισκέπτη να συνδέσει τις συγκεκριμένες τοποθεσίες με τα ιστορικά γεγονότα, αναδεικνύοντας την εξέλιξη της καταστολής πέρα από τις εικόνες που έχουν συνδεθεί περισσότερο με την επέτειο.

Πού μεταφέρθηκαν οι τραυματίες

Ξεχωριστή ψηφιακή αποτύπωση αφορά τα νοσοκομεία και τις κλινικές που δέχθηκαν τραυματίες κατά τη διάρκεια των γεγονότων.

Στον σχετικό χάρτη εμφανίζονται τα νοσηλευτικά ιδρύματα και ο αριθμός των περιστατικών που καταγράφηκαν σε καθένα από αυτά.

Με την επιλογή ενός σημείου, οι χρήστες μπορούν να δουν αναλυτικότερα στοιχεία σχετικά με τους τραυματίες.

Η καταγραφή περιλαμβάνει κατηγορίες ανά φύλο, ηλικιακή ομάδα και είδος τραυματισμού, διακρίνοντας μεταξύ άλλων τραύματα από πυροβόλα όπλα και από χτυπήματα με θλώντα όργανα.

Η εφαρμογή επιτρέπει την προβολή τόσο των νοσοκομείων του κέντρου όσο και ιδρυμάτων σε μεγαλύτερη απόσταση, όπως το ΚΑΤ και η Αγία Όλγα.

Για ορισμένα νοσηλευτικά ιδρύματα, των οποίων δεν έχει εξακριβωθεί η ακριβής θέση κατά το 1973, οι πληροφορίες παρουσιάζονται σε ξεχωριστό πίνακα.

Οι ιστορικές πηγές πίσω από τον χάρτη

Η πρωτοβουλία της Εναλλακτικής Παρέμβασης Δικηγόρων Αθήνας βασίζεται σε ιστορικές πηγές και δικαστικά τεκμήρια που συγκεντρώθηκαν κατά τις δεκαετίες μετά την εξέγερση.

Κεντρική πηγή αποτελεί το βιβλίο του Ιερώνυμου Λύκαρη, «Το αίμα το αδικαίωτο ποτέ δεν ησυχάζει», από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Για τους νεκρούς αξιοποιήθηκε η έρευνα του Λεωνίδα Καλλιβρετάκη, με τίτλο «Τεκμηριώνοντας τα γεγονότα του Νοεμβρίου 1973», ενώ για τους τραυματίες χρησιμοποιήθηκαν πρακτικά από τις δικαστικές διαδικασίες σε πρώτο και δεύτερο βαθμό.

Η μεταφορά αυτών των πληροφοριών σε μια διαδραστική ψηφιακή εφαρμογή επιτρέπει πλέον τη σύνδεση των ιστορικών μαρτυριών με συγκεκριμένα σημεία της πόλης.

Πενήντα τρία χρόνια μετά την εξέγερση, ο νέος χάρτης δεν αποτελεί απλώς μια διαφορετική παρουσίαση ιστορικών δεδομένων. Δίνει γεωγραφική υπόσταση στους ανθρώπους που έχασαν τη ζωή τους ή τραυματίστηκαν, αναδεικνύοντας ότι η αιματηρή καταστολή του Νοεμβρίου 1973 εκτυλίχθηκε σε ένα μεγάλο μέρος της Αθήνας.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ: