Economist: Τι θα φέρει η δεύτερη εβδομάδα του πολέμου στο Ιράν

Οι φλόγες υψώνονταν στον νυχτερινό ουρανό, απλώνοντας μια αποκαλυπτική λάμψη πάνω από την εμπόλεμη Τεχεράνη. Η νυχτερινή ισραηλινή επίθεση στις 7 Μαρτίου έπληξε αρκετές εγκαταστάσεις αποθήκευσης καυσίμων στην ιρανική πρωτεύουσα και στο Καράτζ, 40 χλμ. βορειοδυτικά. Oι κάτοικοι ξύπνησαν μέσα στο σκοτάδι: ένας θόλος από μαύρο καπνό αιωρούνταν πάνω από την πόλη πολύ μετά την ανατολή. Ορισμένα πρατήρια βενζίνης έκλεισαν λόγω έλλειψης καυσίμων.

Καθ’ όλη τη διάρκεια της νύχτας, η αεράμυνα της Σαουδικής Αραβίας κατέρριπτε τα κύματα των ιρανικών drones (21 συνολικά) που κατευθύνονταν προς το πετρελαϊκό πεδίο Shaybah, ένα από τα μεγαλύτερα του Βασιλείου. Το πρωί έφερε μια ιρανική επίθεση σε μονάδα αφαλάτωσης στο Μπαχρέιν, το οποίο βασίζεται σε τέτοιες εγκαταστάσεις για το μεγαλύτερο μέρος του πόσιμου νερού του. Οι αξιωματούχοι δήλωσαν ότι προκλήθηκαν ζημιές, αλλά δεν διακόπηκε η παροχή.

Τέτοιες επιθέσεις δείχνουν μια νέα φάση στον τρίτο Πόλεμο του Κόλπου. Όταν ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου, τόσο η Αμερική όσο και το Ιράν ίσως ήλπιζαν σε γρήγορο τέλος. Ο Donald Trump είχε εικάσει ότι το ιρανικό καθεστώς θα μπορούσε να καταλήξει σε συμφωνία μέσα σε λίγες ημέρες και φαινόταν να πιστεύει ότι οποιαδήποτε επίδραση στις τιμές του πετρελαίου —οι οποίες τώρα ξεπερνούν τα 100 δολάρια το βαρέλι— θα ήταν παροδική.

Η Goldman Sachs προειδοποίησε ότι η τιμή θα μπορούσε να φτάσει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, περίπου στα 150 δολάρια το βαρέλι, αν ο πόλεμος συνεχιστεί έως το τέλος Μαρτίου. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, από την πλευρά της, πόνταρε ότι οι μοναρχίες του Κόλπου θα αποδεικνύονταν το «μαλακό υπογάστριο» της Αμερικής στη Μέση Ανατολή: αν προκαλούσε αρκετό χάος, θα παρακαλούσαν τον Trump να σταματήσει τον πόλεμο.

Ωστόσο, τώρα που ο πόλεμος μπαίνει στη δεύτερη εβδομάδα, και οι δύο πλευρές αντιμετωπίζουν τα όρια των στρατηγικών τους, οι οποίες έχουν πετύχει στρατιωτικούς στόχους αλλά μέχρι στιγμής δεν έχουν αποφέρει πολιτικά αποτελέσματα. Το καθεστώς έχει αποδειχθεί ανθεκτικό μέχρι τώρα. Το ίδιο και οι σύμμαχοι της Αμερικής στον Κόλπο. Έτσι, ο πόλεμος μετατρέπεται σε δοκιμασία αντοχής, όπου η στρατιωτική ισχύς δεν είναι απαραίτητα πιο σημαντική από την ικανότητα αντοχής στον οικονομικό πόνο και στις ζημιές σε ζωτικές υποδομές.

Θα μπορούσε κανείς να γεμίσει ένα βιβλίο με τις συνεχώς μεταβαλλόμενες δηλώσεις του Donald Trump για τον πόλεμο, αλλά οι περισσότεροι στην Ουάσινγκτον πιστεύουν ότι θα ήταν ευχαρίστως διατεθειμένος να κάνει συμφωνία με κάποιον συνεργάσιμο παράγοντα μέσα στο καθεστώς. Κανείς τέτοιος δεν έχει εμφανιστεί. Οι Ιρανοί παραμένουν ασυγκίνητοι από την απαίτησή του να έχει ρόλο στην επιλογή του επόμενου ανώτατου ηγέτη, σαν να επρόκειτο για μια περσική επανεκκίνηση του «The Apprentice», ούτε από την έκκλησή του για «ΑΝΕΥ ΟΡΩΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ».

Δεν υπάρχουν επίσης ενδείξεις ότι ο ιρανικός λαός θα ξεσηκωθεί για να ανατρέψει την κυβέρνηση, όπως τους έχει καλέσει να κάνουν ο Trump. Ένας πληθυσμός ήδη κουρασμένος από τον πόλεμο, που κρύβεται από τοξικούς καπνούς πετρελαίου και από τους επιτηρητές του καθεστώτος, δύσκολα θα κινητοποιηθεί.

Πράγματι, ο Αμερικανός πρόεδρος λέει ότι η παράδοση του Ιράν θα μπορούσε να έρθει απλώς όταν η χώρα «δεν θα μπορεί πλέον να πολεμήσει». Αυτό υποδηλώνει μια παρατεταμένη εκστρατεία για να πληγούν όχι μόνο οι στρατιωτικές δυνατότητες του Ιράν, αλλά και η οικονομική βάση που τις στηρίζει.

Το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, η πραιτοριανή φρουρά του καθεστώτος, αποκομίζει μεγάλα κέρδη από τη βιομηχανία πετρελαίου. Εκτός από τα πλήγματα σε αποθήκες καυσίμων, που το Ισραήλ λέει ότι ελέγχονται από τους Φρουρούς, σύμβουλοι του Trump έχουν σκεφτεί την αποστολή ειδικών δυνάμεων για να καταλάβουν το νησί Kharg, όπου βρίσκεται ο κύριος τερματικός σταθμός εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν.

Ίσως πρόκειται απλώς για συζητήσεις: οι πρόεδροι σπάνια προαναγγέλλουν μυστικές επιδρομές. Όπως και να έχει, ο στόχος της Αμερικής φαίνεται ολοένα περισσότερο να είναι η αποσταθεροποίηση του ιρανικού καθεστώτος και όχι η επίτευξη συμφωνίας μαζί του. Ένα τέτοιο αποτέλεσμα πιθανότατα θα ικανοποιούσε το Ισραήλ, το οποίο εδώ και δεκαετίες θεωρεί το Ιράν τον κύριο εχθρό του. Αν δεν μπορεί να ανατρέψει το καθεστώς, το Ισραήλ θα αρκεστεί στο να το παραλύσει, μαζί με τους συμμάχους του, κυρίως τη Hezbollah στον Λίβανο.

Όσο για το Ιράν, έχει εκτοξεύσει περισσότερους από 2.000 πυραύλους και drones εναντίον κρατών του Κόλπου από την αρχή του πολέμου. Αν και οι περισσότεροι έχουν αναχαιτιστεί, έχουν προκαλέσει μεγάλες ζημιές. Τουλάχιστον 14 άνθρωποι (κυρίως μετανάστες εργάτες) έχουν σκοτωθεί. Διυλιστήρια πετρελαίου και εγκαταστάσεις υγροποίησης φυσικού αερίου έχουν κλείσει. Χιλιάδες πτήσεις έχουν ακυρωθεί. Μητροπόλεις που εισάγουν σχεδόν όλη την τροφή τους έχουν δει σοβαρές διαταραχές στις αλυσίδες εφοδιασμού.

Παρ’ όλα αυτά, το Ιράν δεν έχει καταφέρει να αποσπάσει την Αμερική από τους εταίρους της στον Κόλπο. Παρά τη σκληρή ρητορική, αυτοί δεν έχουν ακόμη ενταχθεί οι ίδιοι στην πολεμική προσπάθεια — αλλά ούτε έχουν ζητήσει από τον Trump να τη σταματήσει. Αντιθέτως, η ένταση των ιρανικών επιθέσεων φαίνεται ότι έχει ενισχύσει την άποψη πως το καθεστώς στην Τεχεράνη αποτελεί απαράδεκτη απειλή.

Σε συζητήσεις την περασμένη εβδομάδα, καλά πληροφορημένες πηγές σε τέσσερις από τις έξι μοναρχίες του Κόλπου είπαν ότι η Αμερική πρέπει να ολοκληρώσει αυτό που ξεκίνησε.

Ορισμένοι Ιρανοί αξιωματούχοι αναγνωρίζουν ότι η προσέγγισή τους μπορεί να είναι αντιπαραγωγική. Ο πρόεδρος Masoud Pezeshkian ζήτησε συγγνώμη στις 7 Μαρτίου για τις επιθέσεις σε γειτονικές χώρες. Είπε ότι το τριμελές προσωρινό συμβούλιο ηγεσίας του Ιράν, του οποίου είναι μέλος, είχε διατάξει να σταματήσουν τέτοια πλήγματα και ότι στο εξής το Ιράν θα επιτίθεται μόνο σε αμερικανικούς στρατιωτικούς στόχους στον Κόλπο.

Αν όμως το μήνυμά του προοριζόταν να είναι συμφιλιωτικό, το κοινό στο οποίο απευθυνόταν το υποδέχθηκε με σκεπτικισμό, αν όχι με περιφρόνηση. Οι αξιωματούχοι στον Κόλπο γνωρίζουν ότι στο Ιράν κανείς δεν ακούει τον Pezeshkian, έναν πραγματιστή που του επετράπη να κερδίσει τις εκλογές του 2024 ακριβώς επειδή ήταν αδύναμος. Ακόμη και πριν από τον πόλεμο, συχνά θρηνούσε για τη δική του αδυναμία.

Επιπλέον, οι επιθέσεις στις χώρες τους δεν είναι τυχαίες: αποτελούν σκόπιμη στρατηγική, για την οποία το Ιράν είχε προειδοποιήσει πριν από τον πόλεμο.

Όπως ήταν αναμενόμενο, λοιπόν, οι επιθέσεις συνεχίστηκαν ακόμη και μετά το διάταγμα του Pezeshkian. Εκτός από τα drones που στόχευσαν σαουδαραβικά πετρελαϊκά πεδία, το Ιράν πυροβόλησε επίσης προς τη διπλωματική συνοικία στο Ριάντ και το διεθνές αεροδρόμιο στο Ντουμπάι. Στις 8 Μαρτίου ένα drone έπληξε τα κεντρικά γραφεία του δημόσιου ταμείου συντάξεων του Κουβέιτ.

Ο όγκος πυρών από το Ιράν έχει μειωθεί από την αρχή του πολέμου, αλλά τα σμήνη drones επικεντρώνονται όλο και περισσότερο σε πολιτικούς και στρατιωτικούς στόχους.

Ποιος θα υποχωρήσει πρώτος; Ο πόλεμος είναι ήδη αντιδημοφιλής στην Αμερική· ένα εντυπωσιακό ιρανικό πλήγμα που θα εκτόξευε ακόμη περισσότερο τις τιμές του πετρελαίου πιθανότατα θα τον έκανε ακόμη πιο αντιδημοφιλή. Ορισμένοι επιχειρηματίες στον Κόλπο έχουν αρχίσει να γκρινιάζουν για το κόστος του πολέμου. Αν διαρκέσει μήνες, οι ηγεμόνες τους θα δυσκολευτούν να διατηρήσουν ψυχραιμία.

Ωστόσο, περαιτέρω κλιμάκωση είναι επικίνδυνη για το ιρανικό καθεστώς. Οι Σαουδάραβες έχουν απειλήσει ότι θα μπουν στον πόλεμο αν το Ιράν προκαλέσει σοβαρές ζημιές στη βιομηχανία πετρελαίου τους. Ένα πλήγμα που θα διατάρασσε την υδροδότηση μιας χώρας του Κόλπου θα μπορούσε να προκαλέσει ευρύτερη αντίδραση.

Το Ιράν πιστεύει ότι μπορεί να αντέξει περισσότερο από τους αντιπάλους του, πλούσιες χώρες που έχουν περιορισμένη ανοχή στον οικονομικό πόνο. Όμως, μετά από δεκαετίες οικονομικής κακοδιαχείρισης, το καθεστώς ίσως αποδειχθεί λιγότερο ανθεκτικό απ’ όσο νομίζει.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Πώς η Ρωσία αναδεικνύεται σε έναν από τους πρώτους «κερδισμένους» του πολέμου με το Ιράν
• Νέα «φάση» στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή: Πλήγματα στην Τεχεράνη – Κλιμάκωση στον Λίβανο
• Μέση Ανατολή: Ο Τραμπ ενθαρρύνει τους Κούρδους του Ιράν να επιτεθούν στην Τεχεράνη – Κλιμακώνεται ο πόλεμος
• Ιράν: Ο Πεζεσκιάν επιβεβαιώνει διαμεσολαβητικές πρωτοβουλίες για ειρήνη στη Μέση Ανατολή