Φατίχ Μπιρόλ (IEA): Ακόμα κι αν το Ορμούζ μείνει ανοιχτό, δεν θα υπάρξει επιστροφή στην κανονικότητα
Μια εξαιρετικά εύθραυστη εικόνα για τις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές περιγράφει ο εκτελεστικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), Fatih Birol, τονίζοντας ότι ακόμη και αν το Στενό του Ορμούζ παραμείνει ανοιχτό, η επιστροφή σε συνθήκες κανονικότητας δεν είναι ρεαλιστική στο άμεσο μέλλον.
Σε συνέντευξή του στην Corriere della Sera, επισημαίνει ότι οι ελλείψεις ενέργειας είναι πρωτοφανείς και η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με αυξημένους κινδύνους λόγω της δομικής της εξάρτησης από το φυσικό αέριο.
Ο Birol αντιμετωπίζει με συγκρατημένη αισιοδοξία το γεγονός ότι το Στενό του Ορμούζ μπορεί να παραμείνει προς το παρόν ανοιχτό, ωστόσο υπογραμμίζει ότι ο κίνδυνος δεν έχει εξαλειφθεί.
Όπως σημειώνει, η περιοχή έχει ήδη βιώσει στο παρελθόν διακοπές στη ναυσιπλοΐα, ενώ η γεωπολιτική αστάθεια λειτουργεί ως μόνιμη απειλή για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια. Η εικόνα επιβαρύνεται περαιτέρω από τις ζημιές σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές στον Περσικό Κόλπο, γεγονός που καθιστά την επιστροφή στην «ομαλότητα» ιδιαίτερα αργή και αβέβαιη.
Αναφερόμενος στις διεθνείς αγορές, ο επικεφαλής του IEA κάνει λόγο για τη σοβαρότερη έλλειψη πετρελαίου και φυσικού αερίου που έχει καταγραφεί ποτέ. Σύμφωνα με τον ίδιο, το μέγεθος των ελλείψεων ξεπερνά ακόμη και τις μεγάλες πετρελαϊκές κρίσεις του παρελθόντος, καθώς και την περίοδο της ενεργειακής αναταραχής που προκάλεσε η κρίση στην Ουκρανία. Παράλληλα, τονίζει ότι μέσω του Ορμούζ διέρχονται και άλλα κρίσιμα προϊόντα, όπως το ήλιο και τα λιπάσματα, κάτι που ενισχύει τον συστημικό χαρακτήρα της κρίσης. Η καταστροφή περισσότερων από 80 ενεργειακών εγκαταστάσεων στην περιοχή, εκ των οποίων πάνω από το ένα τρίτο έχει υποστεί σοβαρές ζημιές, δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου η αποκατάσταση της παραγωγής θα απαιτήσει χρόνο.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει στις επιπτώσεις για την Ευρώπη, όπου η αγορά καυσίμων ήδη δοκιμάζεται έντονα. Όπως εξηγεί, η ευρωπαϊκή παραγωγή jet fuel δεν επαρκεί για την εγχώρια κατανάλωση, με αποτέλεσμα η ήπειρος να βασίζεται σε σημαντικές εισαγωγές, κυρίως από τη Μέση Ανατολή. Αυτή η ροή έχει πλέον διακοπεί σε μεγάλο βαθμό, ενώ και άλλες παραδοσιακές πηγές προμήθειας, όπως η Κίνα, η Ινδία και η Νότια Αφρική, έχουν περιορίσει τις εξαγωγές τους. Το αποτέλεσμα είναι έντονη αύξηση των τιμών και ήδη καταγράφονται ακυρώσεις πτήσεων σε ευρωπαϊκές χώρες, με τον κίνδυνο περαιτέρω διαταραχών να παραμένει υπαρκτός.
Ο Birol προειδοποιεί ότι η πίεση δεν περιορίζεται στις αερομεταφορές, αλλά επεκτείνεται και στο ντίζελ, με πιθανές συνέπειες για τη βιομηχανική παραγωγή στην Ευρώπη. Αντίθετα, η αγορά της βενζίνης παραμένει προς το παρόν σταθερότερη, αν και η συνολική κατάσταση παραμένει εύθραυστη. Όσο καθυστερεί μια πραγματική επαναλειτουργία των ροών μέσω του Ορμούζ, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος ευρύτερων ελλείψεων σε όλα τα πετρελαϊκά προϊόντα.
Σε επίπεδο πολιτικής, ο επικεφαλής του IEA κατανοεί τις προσπάθειες των κυβερνήσεων να προστατεύσουν τους πολίτες μέσω μείωσης των φόρων στα καύσιμα, όμως επιμένει ότι τέτοια μέτρα πρέπει να είναι προσωρινά και στοχευμένα. Κατά την άποψή του, οι οριζόντιες επιδοτήσεις μπορεί να δημιουργήσουν στρεβλώσεις στην αγορά, ενώ η στήριξη θα πρέπει να επικεντρώνεται κυρίως στα πιο ευάλωτα νοικοκυριά.
Ο ίδιος υποστηρίζει επίσης ότι η Ευρώπη θα πρέπει να εξετάσει πιο ενεργά μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας, όπως η ενίσχυση των δημόσιων μεταφορών, η τηλεργασία και η μείωση των ορίων ταχύτητας στους αυτοκινητόδρομους, υπογραμμίζοντας ότι οι αποφάσεις αυτές, όσο δύσκολες κι αν είναι πολιτικά, θα πρέπει να ληφθούν εγκαίρως για να περιοριστούν οι επιπτώσεις της κρίσης.
Παράλληλα, θεωρεί ότι η πυρηνική ενέργεια μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στο ενεργειακό μέλλον, είτε μέσω παραδοσιακών σταθμών είτε μέσω μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων. Κατά την άποψή του, μια αναθεώρηση της στάσης απέναντι στην πυρηνική ενέργεια θα μπορούσε να συμβάλει σε ένα πιο σταθερό και ανθεκτικό ενεργειακό σύστημα, μειώνοντας την εξάρτηση από τις διεθνείς αγορές φυσικού αερίου.
Συνολικά, οι δηλώσεις του Fatih Birol αναδεικνύουν ένα περιβάλλον αυξημένης ενεργειακής αβεβαιότητας, όπου οι γεωπολιτικές εντάσεις, οι διαταραχές στην προσφορά και οι δομικές εξαρτήσεις των ευρωπαϊκών οικονομιών συνθέτουν ένα ιδιαίτερα ευάλωτο τοπίο. Για την Ελλάδα ειδικότερα, το μήνυμα είναι σαφές: η ενεργειακή μετάβαση και η διαφοροποίηση του μείγματος δεν αποτελούν πλέον επιλογή στρατηγικής, αλλά αναγκαιότητα.
