Geopolitics – Η εποχή της Α-Τάξης: Όταν οι κανόνες σιωπούν
- 21/11/2026, 13:00
- SHARE
Ο πόλεμος που ξέσπασε στις 28 Φεβρουαρίου 2026 με τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα κατά του Ιράν δεν έχει τελειώσει. Οι μεγάλες επιχειρήσεις έχουν ανασταλεί, η διπλωματία είναι σε τέλμα και οι εμπλεκόμενοι προετοιμάζονται για την επόμενη πράξη. Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, έχει ανακοινώσει νέο επιχειρησιακό δόγμα: προληπτικά πλήγματα και επιθέσεις σε βάσεις γειτονικών χωρών, ενώ προειδοποιεί ότι τυχόν νέα σύγκρουση θα προκαλέσει παγκόσμια ενεργειακή κρίση. Οι αγορές μοιραία ακούν. Το Brent κινείται στον διάδρομο των 105 έως 117 δολαρίων το βαρέλι, επίπεδα που θυμίζουν εποχές ενεργειακού τρόμου.
Για τον καθηγητή του Πανεπιστημίου Columbia Jeffrey Sachs, η επανέναρξη των εχθροπραξιών είναι θέμα χρόνου. Όπως υποστηρίζει, κανένα εμπλεκόμενο μέρος δεν φαίνεται να θέλει ειρήνη. Το Ισραήλ αναζητά κυριαρχία στη Μέση Ανατολή και οι ΗΠΑ θέλουν να διατηρήσουν την παγκόσμια ηγεμονία τους.
Τα σημάδια, σημειώνει, δεν κρύβονται. Ο υπουργός Πολέμου Pete Hegseth επισκέφθηκε το Ισραήλ για να συζητήσει κοινές επιχειρήσεις, ο αμερικανικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών, που επανήλθε στις 14 Ιουλίου, έχει πλέον ξεπεράσει τις 100 ημέρες και ο Λευκός Οίκος είχε δεσμευτεί να μην επιτεθεί πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, κάτι που από πολλούς ερμηνεύθηκε ως ανακοίνωση πολεμικού χρονοδιαγράμματος. Ο ίδιος ο Donald Trump απέρριψε τον Σεπτέμβριο πρόταση του Ιράν για επταήμερη εκεχειρία, με τον Benjamin Netanyahu να αναφέρει, από το βήμα προεκλογικής συγκέντρωσης, την ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος ως τη μοναδική λύση.
Αταξία: η λέξη που λείπει από το λεξιλόγιο
Αυτό που βλέπουμε, λέει στο βιβλίο του Surviving Chaos: Geopolitics When the Rules Fail ο Mark Leonard, διευθυντής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων, είναι «Α-τάξη» ή, καλύτερα, αταξία (Un-Order): κατάσταση στην οποία οι κανόνες έχουν ξεπεραστεί και δεν υπάρχει πια κοινή αντίληψη για το σωστό, το λάθος, ακόμη και την αλήθεια.
Όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία, το Κρεμλίνο έγραψε σελίδες επί σελίδων νομικών προφάσεων, αναγνωρίζοντας έμμεσα ότι οι κανόνες υπάρχουν. Σήμερα, υποστηρίζει ο Leonard, όταν ο Trump απειλεί μη στρατιωτικές υποδομές ή ο Hegseth μιλά για «καμία επιείκεια, κανένα έλεος», δεν φαίνεται να νοιάζονται καν ότι ίσως παραβιάζουν κάτι. Ο Trump, προσθέτει, είναι σύμπτωμα και όχι αιτία. Οι βαθύτερες δυνάμεις είναι διαρθρωτικές: οικονομικές αναταράξεις, κλιματική αλλαγή, τεχνολογία, δημογραφικό.
Ως αποτέλεσμα ο κόσμος βιώνει μια μόνιμη πολυκρίση. Ο πόλεμος στο Ιράν είναι πέντε κρίσεις μαζί: ενεργειακό σοκ, πυρηνική διάδοση, κατάρρευση της περιφερειακής ασφάλειας, παγκόσμια οικονομική αναστάτωση και διατλαντική ρήξη. Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ ανέβασε τις τιμές σε ενέργεια, λιπάσματα και τρόφιμα. Και αν ακόμη ανοίξουν ξανά, οι συνέπειες έχουν ήδη αποτυπωθεί και θα συνεχίσουν να φαίνονται στους προϋπολογισμούς της Ασίας, στα επιτόκια της Ευρώπης και στα στρατηγικά αποθέματα. Τα καύσιμα θα συνεχίσουν να ακριβαίνουν, ενώ το κόστος ζωής θα τροφοδοτήσει λαϊκισμό παγκοσμίως, με το 2027 να αποτελεί έτος εκλογών.
Για την Ελλάδα, οι επιπτώσεις της παρατεταμένης ενεργειακής κρίσης είναι άμεσες, καθώς οι διεθνείς ανατιμήσεις μεταφέρονται στο κόστος λειτουργίας της βιομηχανίας, των μεταφορών και των επιχειρήσεων, περιορίζοντας την ανταγωνιστικότητά τους. Ο ενεργειακός αναλυτής και Senior Fellow στο Atlantic Council, Τσαρλς Έλληνας, προειδοποιεί ότι «οι τιμές θα παραμείνουν ψηλές και το κόστος στην Ευρώπη για ενέργεια θα είναι υψηλό», επισημαίνοντας παράλληλα ότι περίπου το 20% των εξαγωγών LNG από το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα δεν φτάνει πλέον στον προορισμό του. Για μια οικονομία με υψηλή εξάρτηση από εισαγόμενες ενεργειακές πρώτες ύλες, οι γεωπολιτικές αναταράξεις μετατρέπονται έτσι σε πρόσθετη επιβάρυνση για τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά, με συνέπειες στην ανταγωνιστικότητα και την αγοραστική δύναμη.
ΘΥΕΛΛΑ
τελείωσε. Απλώς περιμένει.
ΤΟΥ BRENT ΑΝΑ ΒΑΡΕΛΙ
Αρχιτέκτονες και τεχνίτες
Ο Leonard χωρίζει τον κόσμο στα δύο. Από τη μια βάζει τους «αρχιτέκτονες», δηλαδή την Ευρώπη και τη Δύση, που μετά το 1989 πίστεψαν ότι βρήκαν το τέλειο μοντέλο, μια διεθνή τάξη βασισμένη σε κανόνες, και το επαναβεβαιώνουν σε κάθε ανακοινωθέν της G7 και του ΝΑΤΟ. Οι «τεχνίτες», από την Κίνα και την Ινδία έως την Τουρκία, τη Σαουδική Αραβία και τη Νότια Αφρική, δεν σχεδίασαν το σύστημα. Το προσαρμόζουν με την προσδοκία να το τροποποιήσουν.
Το Ιράν είναι το πιο εύγλωττο παράδειγμα. Χωρίς αεροπορική υπεροχή, χωρίς ισοτιμία δυνάμεων, χωρίς αξιόπιστους συμμάχους, δεν έδωσε τη μάχη με τους όρους της Αμερικής. Εντόπισε το μοναδικό του όπλο, τα Στενά του Ορμούζ, και μετέτρεψε μια στρατιωτική αναμέτρηση που δεν μπορούσε να κερδίσει σε δοκιμασία οικονομικής αντοχής. Οι παρασκηνιακές συζητήσεις αφορούν πλέον τα ίδια τα Στενά, και όχι την αλλαγή καθεστώτος, το ουράνιο ή τους πυραύλους, που ήταν η αφορμή του πολέμου. Οι ΗΠΑ, με τα φουτουριστικά εργαλεία τους, κέρδισαν τακτικές νίκες. Δεν κατάφεραν, όμως, να γεφυρώσουν το χάσμα ανάμεσα στους μεγαλεπήβολους στόχους τους και στην ασύμμετρη άμυνα του αντιπάλου.
Η δε Ευρώπη, παρά τη φήμη της για υπερρύθμιση και ατελείωτες συσκέψεις, φέρνει πιο πολύ στους τεχνίτες. Ως γνωστόν, η Ένωση προέκυψε μέσα από δοκιμή και λάθος: από την Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα στην τελωνειακή ένωση, την ενιαία αγορά και το ευρώ, από έξι κράτη σε 27, με αποτυχίες όπως η Ευρωπαϊκή Αμυντική Κοινότητα και βήματα που ήρθαν ως απάντηση σε κρίσεις, από τα Βαλκάνια έως την Ουκρανία.
Οι αναλυτές διαφωνούν σε πολλά. Ο Sachs καταλογίζει ευθύνες και ζητά ρήξη με την Ουάσιγκτον. Ο Leonard περιγράφει δομές και ζητά προσαρμογή. Συγκλίνουν, όμως, στο ότι ο πόλεμος, που φάνηκε να «κοιμάται», απλώς περιμένει. Για τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά αυτό μεταφράζεται σε ενεργειακό κόστος, επιτόκια και αβεβαιότητα, με την τιμή του Brent να δείχνει κάθε μέρα πόσο φόβο έχει ενσωματώσει η αγορά. Ο διαχωρισμός ανάμεσα σε αρχιτέκτονες και τεχνίτες ίσως είναι ο πιο χρήσιμος οδηγός για όποιον πρέπει να πάρει αποφάσεις σε έναν κόσμο χωρίς κανόνες: ο τεχνίτης δεν περιμένει να λυθεί η κρίση, μαθαίνει να λειτουργεί μέσα της.