Γιατί κανένα κράτος δεν είναι «ενεργειακά ανεξάρτητο» όσο τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν κλειστά

του Jordan Blum

Η θαλάσσια δραστηριότητα από τη Μέση Ανατολή έχει μειωθεί και πάλι από ελάχιστη σε σχεδόν μηδενική. Η εξέλιξη αυτή ακολουθεί την απόφαση των ΗΠΑ να επιβάλουν αποκλεισμό στα λιμάνια του Ιράν, ως αντίδραση στις απειλές της Τεχεράνης για επιθέσεις στις ενεργειακές εξαγωγές που δεν είχε εγκρίνει να διέλθουν από τα στρατηγικής σημασίας Στενά του Ορμούζ.

Καθώς η Ασία αντιμετωπίζει σοβαρές ενεργειακές ελλείψεις, που τώρα απειλούν να εξαπλωθούν στην Ευρώπη, οι ΗΠΑ παραμένουν άφθονα εφοδιασμένες χάρη σε επίπεδα παραγωγής αργού πετρελαίου και φυσικού αερίου που προσεγγίζουν ιστορικά υψηλά. Το γεγονός αυτό έχει οδηγήσει τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ και άλλους αξιωματούχους να διαφημίζουν την «ενεργειακή ανεξαρτησία» της χώρας. Λιγότερο από το 3% της κατανάλωσης πετρελαίου των ΗΠΑ προέρχεται στην πράξη από τη Μέση Ανατολή, ποσοστό κοντά σε ιστορικό χαμηλό. 

Γιατί λοιπόν οι τιμές της βενζίνης, του ντίζελ και των καυσίμων αεροσκαφών συνεχίζουν την ανοδική τους πορεία; Η μέση τιμή της απλής αμόλυβδης βενζίνης στις ΗΠΑ ανέρχεται στα 4,11 δολάρια ανά γαλόνι από τις 15 Απριλίου, σύμφωνα με την AAA. Αυτό αποτελεί αύξηση 50% σε σχέση με το χαμηλό του Ιανουαρίου στα 2,73 δολάρια. Στην Καλιφόρνια, που υπάρχει εν μέρει μεγαλύτερη εξάρτηση από τις εισαγωγές καυσίμων από την Ασία, η τιμή αγγίζει τα 5,88 δολάρια, ενώ το ντίζελ διαμορφώνεται κατά μέσο όρο στα 5,64 δολάρια ανά γαλόνι.

«Το ζήτημα είναι ότι το πετρέλαιο αποτελεί παγκόσμιο εμπόρευμα. Μπορεί να υπάρχει άφθονο πετρέλαιο στις ΗΠΑ – δεν υπάρχει έλλειψη – αλλά η ενεργειακή ανεξαρτησία είναι σε μεγάλο βαθμό παραπλανητική», δήλωσε ο Jim Wicklund, έμπειρος αναλυτής πετρελαίου και διευθύνων σύμβουλος της επενδυτικής εταιρείας ενέργειας PPHB. «Εξακολουθούμε να πρέπει να πληρώνουμε την τρέχουσα διεθνή τιμή. Είναι μια παγκόσμια τιμή.» 

Οι ΗΠΑ μπορεί να είναι πολύ πιο «ενεργειακά θωρακισμένες» από ό,τι ήταν κατά τη διάρκεια των αραβικών πετρελαϊκών εμπάργκο της δεκαετίας του 1970, αλλά δεν μπορούν να θεωρηθούν πλήρως ανεξάρτητες, δήλωσε ο Wicklund στο Fortune. Και οι ΗΠΑ εξακολουθούν να εισάγουν ελαφρώς περισσότερα βαρέλια πετρελαίου από όσα εξάγουν, κυρίως από τον Καναδά, το Μεξικό και τη Βενεζουέλα.

Παράλληλα δεν διαθέτουν ούτε κατά διάνοια το απαραίτητο πλεόνασμα πετρελαίου για να καλύψουν το κενό της Μέσης Ανατολής, επισήμανε ο Wicklund, και η γεώτρηση και παραγωγή πετρελαίου στις ΗΠΑ έχει αυξηθεί ελάχιστα μόνο από την έναρξη του πολέμου.

Σε αυτό το περιβάλλον, εντείνονται οι συζητήσεις για χώρες που «αποθηκεύουν πετρέλαιο» και περιορίζουν τις εξαγωγές, σημείωσε ο Arjun Murti, συνεργάτης σε θέματα μακροοικονομίας και πολιτικής ενέργειας στην εταιρεία έρευνας και επενδύσεων Veriten. Για τις ΗΠΑ, ωστόσο, μια τέτοια στρατηγική δεν φαίνεται βιώσιμη. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η χώρα πρέπει να εισάγει βαρύτερες ποιότητες αργού πετρελαίου για τα τοπικά διυλιστήρια και να εξάγει το πλεόνασμα ελαφρύτερου πετρελαίου που παράγεται εγχώρια, ενώ τα αμερικανικά διυλιστήρια πρέπει να εξάγουν το πλεόνασμα βενζίνης και ντίζελ, διαφορετικά κινδυνεύουν να μειώσουν τη λειτουργία τους. 

«Η πρώτη αντίδραση των πολιτικών θα είναι να περιορίσουν τις εξαγωγές, αλλά υπάρχει η ανάγκη να εμπορεύονται όλα αυτά τα προϊόντα σε παγκόσμιο επίπεδο για να εξισορροπηθεί η προσφορά και η ζήτηση», δήλωσε ο Murti στο Fortune. «Δεν μπορείς απλώς να κλείσεις τη στρόφιγγα για να μειώσεις τις τιμές. Χρειάζεσαι το εμπόριο». 

Τα καλά νέα για τις ΗΠΑ είναι ότι δεν διαφαίνεται άμεσος κίνδυνος ελλείψεων στην προσφορά, χάρη στην ισχυρή εγχώρια παραγωγή. «Ο κίνδυνος για εμάς είναι ο πληθωρισμός, και οποιαδήποτε επιβράδυνση στην παγκόσμια οικονομία αποτελεί τελικά κίνδυνο για την οικονομία μας», σημείωσε ο Murti.

Την ίδια στιγμή, οι εξαγωγές ενέργειας των ΗΠΑ σημειώνουν άνοδο, με τις συνολικές εξαγωγές αργού πετρελαίου και διυλισμένων προϊόντων να αγγίζουν ιστορικό υψηλό στα 12,7 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως την εβδομάδα που έληξε στις 10 Απριλίου. Η απότομη αύξηση των εξαγωγών οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην απελευθέρωση αποθεμάτων από το Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου των ΗΠΑ, που ξεκίνησε στα τέλη Μαρτίου.

Οι διεθνείς τιμές αναφοράς του πετρελαίου παραμένουν πάνω από τα 90 δολάρια ανά βαρέλι, πολύ υψηλότερα δηλαδή σε σχέση με τα περίπου 60 δολάρια στην αρχή του έτους, αλλά χαμηλότερα από τότε που άρχισε η εκεχειρία, καθώς η αγορά δείχνει συγκρατημένη αισιοδοξία. 

Ωστόσο, αξίζει να σημειωθεί ότι οι ευρωπαϊκοί και αμερικανικοί δείκτες αναφοράς, Brent και WTI αντίστοιχα, είναι συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης που αφορούν κυρίως την εμπορία πετρελαίου. Το συμβόλαιο του επόμενου μήνα για το πετρέλαιο Brent αφορά βαρέλια του Ιουνίου, ενώ το WTI (West Texas Intermediate) εξακολουθεί να βρίσκεται στο συμβόλαιο του Μαΐου έως ότου διακανονιστεί στις 21 Απριλίου και μεταφερθεί στον Ιούνιο. 

Τα βαρέλια που έχουν ήδη οριστεί για φυσική παράδοση τις επόμενες ημέρες και εβδομάδες, όπως το dated Brent, προσεγγίζουν τα 120 δολάρια, αποκαλύπτοντας ένα ιστορικό χάσμα μεταξύ των τιμών των φυσικών προϊόντων και των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης.

«Όλες αυτές οι τιμές είναι διασυνδεδεμένες σε παγκόσμιο επίπεδο. Όταν οι τιμές αυξάνονται σε ένα σημείο, επηρεάζονται παντού», υπογράμμισε ο Murti.

Σε κρίσιμο σημείο οι εφοδιαστικές αλυσίδες

Το βασικό πρόβλημα είναι ότι, παρά την εκεχειρία διάρκειας δύο εβδομάδων στο Ιράν, όλα τα αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς και οι θαλάσσιες μεταφορές, εξαντλούνται μετά από έξι εβδομάδες διαταραχών στην προσφορά.

«Πλησιάζουμε σε ένα οριακό σημείο, όπου θα πρέπει να αποκατασταθούν οι ροές πετρελαίου και διυλισμένων προϊόντων, καθώς και άλλων κρίσιμων αγαθών, όπως λιπάσματα και ήλιο, σε μεγαλύτερες ποσότητες, διαφορετικά διατρέχουμε τον κίνδυνο ενός πιο σοβαρού πλήγματος στην παγκόσμια οικονομία», προειδοποίησε ο Murti. 

Ο Wicklund εκτίμησε ότι ενδέχεται να οδηγηθούμε σε μια «παγκόσμια ύφεση» αν τα Στενά δεν ξανανοίξουν εντός των επόμενων δύο μηνών. «Παραμένω συγκρατημένα αισιόδοξος, αλλά η κατάσταση έχει αλλάξει και νομίζω ότι έχει γίνει σαφώς πιο επικίνδυνη», είπε ο Wicklund επισημαίνοντας ότι η εκεχειρία είναι τόσο εύθραυστη και οι απαιτήσεις και των δύο πλευρών φαίνονται να διαφέρουν. 

Η χρονική συγκυρία είναι ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς στα τέλη Μαΐου ξεκινά η περίοδος εποχιακής αύξησης της ενεργειακής ζήτησης, συμπεριλαμβανομένης και της καλοκαιρινής περιόδου μετακινήσεων.

Στις 15 Απριλίου, ο Λευκός Οίκος επανέλαβε ότι διαβλέπει θετικά μια πιθανή συμφωνία. Οι ηγεσίες των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και του Ιράν βρίσκονται σε διαπραγματεύσεις, κάτι που θα μπορούσε να σηματοδοτήσει πρόοδο μετά τις βομβιστικές επιθέσεις του Ιράν εναντίον των ΗΑΕ και άλλων γειτονικών χωρών. Παρομοίως, το Ισραήλ και ο Λίβανος ξεκίνησαν συνομιλίες για κατάπαυση του πυρός. Ωστόσο, τίποτα δεν είναι ακόμη δεδομένο. 

Την ίδια στιγμή, ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Scott Bessent δήλωσε ότι οι ΗΠΑ εξετάζουν το πάγωμα περιουσιακών στοιχείων Ιρανών αξιωματούχων σε τράπεζες γειτονικών κρατών του Κόλπου και προειδοποίησε τις χώρες που συνεχίζουν να αγοράζουν ιρανικό πετρέλαιο για δευτερεύουσες κυρώσεις. Οι εντάσεις με την Κίνα ενδέχεται να οξυνθούν περαιτέρω, καθώς σχεδόν όλο το ιρανικό αργό πετρέλαιο κατευθύνεται προς τα εκεί. 

Για τα πλοία που προσεγγίζουν τα Στενά του Ορμούζ, το μήνυμα του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ είναι σαφές: «Μην επιχειρήσετε να παραβιάσετε τον αποκλεισμό. Τα πλοία που διέρχονται προς ή από ιρανικό λιμάνι θα υποβληθούν σε επιβίβαση για παρεμπόδιση και κατάσχεση. Κάντε αναστροφή και προετοιμαστείτε για επιβίβαση. Εάν δεν συμμορφωθείτε με αυτόν τον αποκλεισμό, θα χρησιμοποιήσουμε βία. Όλο το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ είναι έτοιμο να επιβάλει τη συμμόρφωση».

Αρκετά πλοία διέσχισαν το στενό αυτή την εβδομάδα, αλλά ελάχιστα κατάφεραν να εξέλθουν από την ευρύτερη περιοχή της Αραβικής Θάλασσας, όπου εφαρμόζεται ο αμερικανικός αποκλεισμός, ο οποίος εμποδίζει σε μεγάλο βαθμό τη διαφυγή προς τον Ινδικό Ωκεανό. 

Η Ana Subasic, αναλύτρια εμπορικών κινδύνων στην Kpler, μια εταιρεία πληροφοριών που παρακολουθεί τα πλοία, δήλωσε ότι κανένα από τα ιρανικά πετρελαιοφόρα δεν έχει καταφέρει να φτάσει στον ωκεανό από την έναρξη του αμερικανικού αποκλεισμού. 

«Πολλά από αυτά έχουν σταματήσει. Κανένα δεν έχει περάσει», ανέφερε η Subasic στο Fortune στις 15 Απριλίου, σημειώνοντας ότι η κατάσταση παραμένει «πολύ ρευστή». 

«Δεν υπάρχουν νέες επιθέσεις, αλλά δεν υπάρχουν και νέες φορτώσεις από το Ιράν, οπότε αυτό είναι ένα σημαντικό σημάδι ότι ο αποκλεισμός λειτουργεί», είπε η Subasic για αυτή την κατάσταση αβεβαιότητας, χωρίς επιθέσεις αλλά και χωρίς νέες εξαγωγές. 

Ενδεικτική είναι η περίπτωση του Rich Starry, ενός δεξαμενόπλοιου πετρελαίου και χημικών που μετέφερε μεθανόλη με προορισμό την Κίνα. Το πλοίο άλλαξε πορεία τρεις φορές μέσα σε λίγο περισσότερο από 24 ώρες, μεταξύ 13 και 14 Απριλίου, εγκαταλείποντας τα Στενά καθώς προσπάθησε να αποφύγει τον αμερικάνικο αποκλεισμό, είπε ο Subasic, μια εικόνα που αποτυπώνει τη σύγχυση και την ένταση που επικρατούν στην περιοχή.

Ορισμένα πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων, που δεν μεταφέρουν ενεργειακά προϊόντα, έχουν αποχωρήσει από την περιοχή, ενώ οι ΗΠΑ συνεχίζουν να επιμένουν ότι ο αποκλεισμός αφορά μόνο τα πλοία που αναχωρούν από ιρανικά λιμάνια. Ωστόσο, τα περισσότερα άλλα δεξαμενόπλοια αποφεύγουν τα Στενά, φοβούμενα ότι μπορεί να αποτελέσουν στόχο ιρανικών επιθέσεων. Εκατοντάδες παραμένουν εγκλωβισμένα εντός του Περσικού Κόλπου.

Και ακόμη κι αν ο πόλεμος λήξει σύντομα, οι τιμές της ενέργειας αναμένεται να παραμείνουν υψηλές τουλάχιστον έως το τέλος του έτους, καθώς θα αποκαθίστανται οι διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες, σημείωσε ο Wicklund.

«Θα υπάρχει για κάποιο διάστημα ένα premium κινδύνου, και αυτό θα αποτυπωθεί στις παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου», δήλωσε.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Κρίση του Ορμούζ όπως… κρίση του Σουέζ;
• CENTCOM: Η στιγμή κατάληψης ιρανικού πλοίου που «έσπασε» τον αποκλεισμό (vid)
• O Τραμπ προειδοποιεί έναντι οποιουδήποτε «εκβιασμού»