Πώς η κρίση με το Ιράν επανακαθορίζει σχέσεις συμμάχων και αλλάζει τις ισορροπίες

• Η σύγκρουση ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν θεωρείται κρίσιμο γεωπολιτικό σημείο καμπής.

• Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις ξεκίνησαν χωρίς ευρεία διεθνή συναίνεση.

• Η Ευρώπη βρίσκεται ανάμεσα στην υπεράσπιση του διεθνούς δικαίου και την εξάρτηση από τις ΗΠΑ.

• Οι επιθέσεις έχουν προκαλέσει ενεργειακές και οικονομικές αναταράξεις στον Περσικό Κόλπο.

Η νέα πολεμική κλιμάκωση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ και το Ιράν εξελίσσεται σε μια κρίση με ευρύτερες γεωπολιτικές προεκτάσεις, η οποία ενδέχεται να επηρεάσει τη δομή των διεθνών συμμαχιών και την ισορροπία ισχύος στο παγκόσμιο σύστημα.

Σύμφωνα με ανάλυση του CNN, ο τρόπος με τον οποίο ξεκίνησε και εξελίσσεται η σύγκρουση αντανακλά τη στρατηγική προσέγγιση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, που δίνει έμφαση στην επίδειξη ισχύος, στη λήψη υψηλού ρίσκου και στις μονομερείς αποφάσεις.

Οι πρώτες επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ, που οδήγησαν στον θάνατο του ανώτατου ηγέτη του Ιράν Αλί Χαμενεΐ, πυροδότησαν μια αλυσιδωτή αντίδραση που επηρεάζει όχι μόνο τη Μέση Ανατολή αλλά και τις διεθνείς πολιτικές και οικονομικές ισορροπίες.

Ένας πόλεμος χωρίς διεθνή συναίνεση

Σε αντίθεση με προηγούμενες στρατιωτικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, όπως ο Πόλεμος του Κόλπου το 1991 ή η εισβολή στο Ιράκ το 2003, η νέα στρατιωτική εκστρατεία κατά του Ιράν ξεκίνησε χωρίς ευρεία διεθνή στήριξη.

Πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αιφνιδιάστηκαν από την απόφαση της Ουάσιγκτον, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι συμμάχων βρίσκονταν ήδη στην περιοχή όταν ξεκίνησαν οι επιθέσεις χωρίς προηγούμενη ενημέρωση.

Η εξέλιξη αυτή θεωρείται ένδειξη μιας νέας αμερικανικής στρατηγικής που δίνει μεγαλύτερη έμφαση στη μονομερή δράση και μικρότερη στη διατήρηση πολυμερών συμμαχιών.

Η Ευρώπη ανάμεσα σε αρχές και συμφέροντα

Η ευρωπαϊκή αντίδραση χαρακτηρίζεται από έντονη αμηχανία και προσπάθεια ισορροπίας.

Ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν δήλωσε ότι δεν μπορεί να εγκρίνει στρατιωτικά πλήγματα εκτός πλαισίου διεθνούς δικαίου, αλλά ταυτόχρονα έστειλε ναυτική δύναμη στην περιοχή για την προστασία των γαλλικών συμφερόντων.

Ο καγκελάριος της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς υιοθέτησε πιο προσεκτική στάση, εκφράζοντας ανησυχία για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα χωρίς να συγκρουστεί ανοιχτά με την Ουάσιγκτον.

Αντίθετα, ο πρωθυπουργός της Ισπανίας Πέδρο Σάντσεθ ακολούθησε πιο σκληρή γραμμή, απαγορεύοντας τη χρήση αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων στη χώρα για επιθέσεις κατά του Ιράν.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ προειδοποίησε ότι η ιδέα «αλλαγής καθεστώτος από τον αέρα» μπορεί να οδηγήσει σε ένα νέο γεωπολιτικό αδιέξοδο, παρόμοιο με εκείνο του πολέμου στο Ιράκ.

Πίσω από τις διαφορετικές αυτές στάσεις βρίσκεται μια κοινή πραγματικότητα: η στρατιωτική εξάρτηση της Ευρώπης από τις Ηνωμένες Πολιτείες περιορίζει τις δυνατότητες ανοιχτής αντιπαράθεσης με την αμερικανική πολιτική.

Η Μέση Ανατολή στο επίκεντρο της κρίσης

Ενώ στην Ευρώπη η κρίση έχει κυρίως διπλωματικές και οικονομικές διαστάσεις, στη Μέση Ανατολή οι συνέπειες είναι άμεσες.

Οι ιρανικές επιθέσεις με πυραύλους και drones εναντίον κρατών του Κόλπου δημιούργησαν ένα νέο περιβάλλον ασφάλειας για χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, το Κουβέιτ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Οι επιθέσεις προκάλεσαν:

• πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές

• διακοπή λειτουργίας εγκαταστάσεων

• σοβαρές διαταραχές στις αεροπορικές μεταφορές

Η οικονομική επίπτωση είναι ήδη αισθητή. Η διακοπή παραγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου στο Κατάρ και τα προβλήματα στη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ έχουν προκαλέσει έντονες αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας.

Υποτίμηση της ιρανικής αντίδρασης

Σύμφωνα με αναλυτές, η κυβέρνηση Τραμπ φαίνεται να είχε υποτιμήσει την ένταση της ιρανικής αντίδρασης.

Παρότι οι αμερικανικές αρχές είχαν προβλέψει πιθανά πλήγματα κατά στρατιωτικών στόχων, το εύρος των επιθέσεων σε πολιτικές υποδομές και ενεργειακές εγκαταστάσεις φαίνεται ότι αιφνιδίασε την Ουάσιγκτον.

Οι επιθέσεις δεν έχουν προκαλέσει καταστροφές μεγάλης κλίμακας, ωστόσο έχουν επιτύχει έναν σημαντικό στόχο: τη διατάραξη της οικονομικής δραστηριότητας σε ολόκληρη την περιοχή.

Τα σενάρια για το μέλλον του Ιράν

Το μεγάλο ερώτημα αφορά το τι θα συμβεί μετά το τέλος των στρατιωτικών επιχειρήσεων.

Ένα πιθανό σενάριο είναι η συνέχιση ενός τροποποιημένου θεοκρατικού καθεστώτος υπό τον νέο ανώτατο ηγέτη Μοτζτάμπα Χαμενεΐ.

Ένα δεύτερο ενδεχόμενο είναι η ενίσχυση του ρόλου των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, οι οποίοι θα μπορούσαν να εξελιχθούν στον βασικό πολιτικό και στρατιωτικό πυλώνα της χώρας.

Το πιο επικίνδυνο σενάριο για τη διεθνή κοινότητα θα ήταν η κατάρρευση του ιρανικού κράτους, που θα μπορούσε να οδηγήσει σε εμφύλιο πόλεμο, μαζικές μεταναστευτικές ροές και σοβαρή ενεργειακή κρίση.

Μια νέα λογική στην αμερικανική εξωτερική πολιτική

Για πολλούς αναλυτές, η σύγκρουση αυτή αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της νέας στρατηγικής των ΗΠΑ υπό τον Ντόναλντ Τραμπ.

Η προσέγγιση αυτή δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην άμεση προβολή ισχύος και λιγότερη στη διεθνή συναίνεση.

Οι σύμμαχοι των Ηνωμένων Πολιτειών καλούνται έτσι να προσαρμοστούν σε ένα περιβάλλον όπου η Ουάσιγκτον ενδέχεται να ενεργεί πιο ανεξάρτητα και απρόβλεπτα.

Ένας κόσμος που αλλάζει

Παρότι η έκβαση της σύγκρουσης παραμένει αβέβαιη, οι συνέπειές της στο διεθνές σύστημα είναι ήδη εμφανείς.

Οι σχέσεις μεταξύ συμμάχων δοκιμάζονται, η ασφάλεια στη Μέση Ανατολή γίνεται πιο εύθραυστη και η παγκόσμια οικονομία αντιμετωπίζει νέες πηγές αβεβαιότητας.

Το τελικό αποτέλεσμα της κρίσης δεν θα κριθεί μόνο από την έκβαση του πολέμου στο Ιράν, αλλά και από το πώς οι σύμμαχοι και οι αντίπαλοι των Ηνωμένων Πολιτειών θα προσαρμοστούν στη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Πώς η Ρωσία αναδεικνύεται σε έναν από τους πρώτους «κερδισμένους» του πολέμου με το Ιράν
• Νέα «φάση» στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή: Πλήγματα στην Τεχεράνη – Κλιμάκωση στον Λίβανο
• Μέση Ανατολή: Ο Τραμπ ενθαρρύνει τους Κούρδους του Ιράν να επιτεθούν στην Τεχεράνη – Κλιμακώνεται ο πόλεμος
• Ιράν: Ο Πεζεσκιάν επιβεβαιώνει διαμεσολαβητικές πρωτοβουλίες για ειρήνη στη Μέση Ανατολή