Σύννεφα πολέμου στη Μέση Ανατολή: Ο Χαμενεΐ στην πιο κρίσιμη δοκιμασία της 36ετούς εξουσίας του
- Κλιμακώνεται η ένταση ΗΠΑ–Ιράν με φόντο τα βαλλιστικά όπλα και το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.
- Βίαιη καταστολή διαδηλώσεων και βαθιά οικονομική κρίση εντείνουν την πίεση στο καθεστώς Χαμενεΐ.
- Αποδυναμωμένοι περιφερειακοί σύμμαχοι περιορίζουν τη γεωπολιτική επιρροή του Ιράν στη Μέση Ανατολή
Στη δυσκολότερη καμπή της μακράς πολιτικής του διαδρομής βρίσκεται ο Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, καθώς οι έμμεσες διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ εξελίσσονται υπό τη σκιά πιθανών αμερικανικών αεροπορικών πληγμάτων. Σε ηλικία 86 ετών και έπειτα από 36 χρόνια στην κορυφή της εξουσίας, ο Χαμενεΐ καλείται να διαχειριστεί μια πολυεπίπεδη κρίση: εσωτερική κοινωνική οργή, ασφυκτικές κυρώσεις, αποδυναμωμένη περιφερειακή επιρροή και αυξανόμενη στρατιωτική πίεση από Ουάσιγκτον και Τελ Αβίβ.
Η ιρανική οικονομία παραμένει βαριά πληγωμένη από τις διεθνείς κυρώσεις, με τον πληθυσμό να βιώνει έντονη ακρίβεια και ανεργία. Οι μαζικές διαδηλώσεις του Ιανουαρίου κατεστάλησαν βίαια – σύμφωνα με διεθνείς εκτιμήσεις με χιλιάδες θύματα – σε μια από τις σκληρότερες επιχειρήσεις καταστολής από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979. Ο ίδιος ο Χαμενεΐ έδωσε τον τόνο, ζητώντας οι διαδηλωτές «να μπουν στη θέση τους», πριν οι δυνάμεις ασφαλείας ανοίξουν πυρ κατά πλήθους που φώναζε «Θάνατος στον δικτάτορα».
Περιφερειακές απώλειες και στρατηγικά διλήμματα
Την ίδια στιγμή, η περιφερειακή στρατηγική της Τεχεράνης έχει δεχθεί σοβαρά πλήγματα. Μετά την επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ τον Οκτώβριο του 2023, ο πόλεμος στη Γάζα αναδιαμόρφωσε τις ισορροπίες, οδηγώντας σε ισραηλινά πλήγματα κατά ιρανικών στόχων και συμμάχων. Η Χεζμπολάχ έχει αποδυναμωθεί στον Λίβανο, ενώ η πτώση του Μπασάρ αλ-Άσαντ στη Συρία περιόρισε περαιτέρω την επιρροή της Τεχεράνης.
Στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων βρίσκεται πλέον το βαλλιστικό οπλοστάσιο του Ιράν – ο βασικός μοχλός αποτροπής απέναντι στο Ισραήλ. Παρά τα ανοίγματα που φέρεται να εξετάζει η Τεχεράνη για το πυρηνικό της πρόγραμμα, το οποίο επισήμως χαρακτηρίζει ειρηνικό, ο Χαμενεΐ αρνείται κατηγορηματικά να συζητήσει εγκατάλειψη των πυραύλων. Μια αδιαλλαξία που, σύμφωνα με δυτικές εκτιμήσεις, ενδέχεται να αυξήσει τον κίνδυνο νέων αμερικανικών πληγμάτων, ιδίως υπό την πίεση του Ντόναλντ Τραμπ.
Η «ηρωική ευελιξία» και ο μηχανισμός ισχύος
Παρά τη σκληρή ρητορική, ο Χαμενεΐ έχει αποδείξει ότι μπορεί να επιδείξει τακτικούς ελιγμούς όταν απειλείται η επιβίωση του καθεστώτος. Η έννοια της «ηρωικής ευελιξίας», που εισήγαγε το 2013, άνοιξε τον δρόμο για τη συμφωνία του 2015 για τα πυρηνικά, από την οποία οι ΗΠΑ αποχώρησαν το 2018, επαναφέροντας βαριές κυρώσεις.
Καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση της εξουσίας του διαδραματίζουν οι Φρουροί της Επανάστασης (IRGC) και η παραστρατιωτική Μπασίτζ, που έχουν επανειλημμένα καταστείλει μαζικές κινητοποιήσεις, από τις ταραχές του 2009 έως τις διαδηλώσεις μετά τον θάνατο της Μαχσά Αμινί το 2022.
Από «αδύναμος διάδοχος» του Ρουχολάχ Χομεϊνί το 1989, ο Χαμενεΐ εξελίχθηκε σε απόλυτο ρυθμιστή του ιρανικού συστήματος εξουσίας, ελέγχοντας κυβέρνηση, στρατό και δικαιοσύνη. Σήμερα, εν μέσω αυξανόμενης στρατιωτικής κινητοποίησης των ΗΠΑ και βαθιάς εσωτερικής δυσαρέσκειας, οι επιλογές του ενδέχεται να καθορίσουν όχι μόνο το μέλλον του ίδιου, αλλά και τη σταθερότητα ολόκληρης της Μέσης Ανατολής.
