Στην εποχή των μεγάλων φυσικών καταστροφών, οκτώ στα δέκα σπίτια παραμένουν ανασφάλιστα στην Ελλάδα

Οκτώ στα δέκα σπίτια παραμένουν εκτός ασφαλιστικής προστασίας στην Ελλάδα, την ώρα που τα έντονα καιρικά φαινόμενα με επιπτώσεις πληθαίνουν. Πίσω από αυτή την αναλογία βρίσκονται περιουσίες που χρειάστηκαν δεκαετίες για να αποκτηθούν, δάνεια που συνεχίζουν να αποπληρώνονται αλλά και οικογενειακοί προϋπολογισμοί με περιορισμένα περιθώρια να αντέξουν μια μεγάλη ζημιά. Το κόστος μιας καταστροφής μπορεί έτσι να υπερβεί τις δυνατότητες εκείνων που καλούνται να το επωμιστούν. Αυτό το χάσμα ανάμεσα στην αξία της περιουσίας και στην προστασία της βρέθηκε στο επίκεντρο της εκδήλωσης «Φυσικές καταστροφές-Χτίζοντας μια πιο ανθεκτική Ελλάδα» της Ένωσης Ασφαλιστικών Εταιριών Ελλάδος.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΑΕΕ που παρουσιάστηκαν, το 2025 ασφαλισμένο ήταν μόλις το 20,5% των κατοικιών της χώρας. Το εύρημα αυτό αποτυπώνει μια αξιοσημείωτη αντίφαση: αν και η απόκτηση ακινήτου αποτελεί παραδοσιακά μέσο αποταμίευσης και οικονομικής εξασφάλισης, η θωράκισή του απέναντι στις φυσικές καταστροφές παραμένει περιορισμένη. «Οι περισσότεροι ιδιοκτήτες επιλέγουν να βασίζονται στις δικές τους οικονομικές δυνάμεις ή στην προσδοκία της κρατικής συνδρομής, μια στρατηγική που δοκιμάζεται έντονα από τη νέα περιβαλλοντική πραγματικότητα», σχολιάζουν στελέχη της αγοράς στο Fortune Greece.

Την ίδια ώρα τα στοιχεία του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών καταγράφουν αύξηση των καιρικών επεισοδίων που προκαλούν κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις. Τα καταγεγραμμένα έντονα καιρικά γεγονότα με επιπτώσεις αυξήθηκαν από 245 την περίοδο 2000-2012 σε 388 την περίοδο 2013-2025. Πρόκειται για αύξηση περίπου 58% ανάμεσα σε δύο ίσες χρονικές περιόδους.

Το αποτύπωμα των ακραίων φαινομένων

Η αύξηση των καταγεγραμμένων γεγονότων συνοδεύεται από βαρύτερο ανθρώπινο απολογισμό. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Μονάδας METEO του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, που παρουσίασε η Διευθύντρια Ερευνών, Δρ. Βασιλική Κοτρώνη, οι ανθρώπινες απώλειες αυξήθηκαν από 108 την περίοδο 2000–2012 σε 186 την περίοδο 2013–2025. Στις ίδιες δύο περιόδους, τα επεισόδια με σοβαρές επιπτώσεις κατηγορίας 3 αυξήθηκαν από 86 σε 116. Η μεταβολή αφορά επομένως τόσο τον αριθμό των γεγονότων όσο και τις συνέπειές τους.

Στην κατανομή των τοπικών συμβάντων ανά κατηγορία κινδύνου, οι ξαφνικές πλημμύρες κατέχουν την πρώτη θέση. Η γεωγραφική αποτύπωση των περιστατικών και των ανθρώπινων απωλειών δείχνει παράλληλα ότι οι επιπτώσεις κατανέμονται άνισα στη χώρα. Η θέση μιας κατοικίας ή μιας επιχειρηματικής εγκατάστασης αποκτά έτσι ιδιαίτερη σημασία για την εκτίμηση της έκθεσής της.

Την πίεση που δέχεται ειδικά η Αττική αποτυπώνει ένα ακόμη εύρημα της παρουσίασης. Το 42% των δασικών εκτάσεών της κάηκε την τελευταία δεκαετία. Η απώλεια αυτή έχει σημασία και για την προστασία των γειτονικών περιοχών, καθώς, όπως επισημαίνει το Αστεροσκοπείο, τα δάση και τα εδάφη συμβάλλουν στη συγκράτηση του νερού και στη μείωση του πλημμυρικού κινδύνου.

Αυτή η σύνδεση μεταφέρει τη συζήτηση από την καταγραφή των φαινομένων στην πρόληψη. Η αξιολόγηση του κινδύνου χρειάζεται να συνυπολογίζει την ένταση ενός φαινομένου, τους ανθρώπους και τις περιουσίες που βρίσκονται στην πορεία του, αλλά και το πόσο ευάλωτα είναι τα κτίρια και οι υποδομές. Από αυτόν τον συνδυασμό εξαρτάται πού πρέπει να δοθεί προτεραιότητα σε έργα προστασίας και μέτρα ετοιμότητας.

Από τη ζημιά στον λογαριασμό

Για μια επιχείρηση, η έκθεση στον κίνδυνο μετριέται τόσο στην αξία των εγκαταστάσεων όσο και στη δυνατότητα να συνεχίσει να λειτουργεί μετά το πλήγμα. Κατεστραμμένος εξοπλισμός, απώλεια αποθεμάτων και εργασίες αποκατάστασης μπορούν να κρατήσουν μια μονάδα εκτός παραγωγής, στερώντας έσοδα ενώ οι υποχρεώσεις της συνεχίζονται. Αντίστοιχα, για ένα νοικοκυριό, στο κόστος επισκευής μπορεί να προστεθούν η προσωρινή στέγαση και η αντικατάσταση της οικοσκευής.

Το μέγεθος της οικονομικής επιβάρυνσης αποτυπώθηκε το 2023, όταν οι ασφαλιστικές αποζημιώσεις για φυσικές καταστροφές έφθασαν τα 438,7 εκατ. ευρώ, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΑΕΕ. Οι θερινές δασικές πυρκαγιές και οι κακοκαιρίες Daniel και Elias σημάδεψαν εκείνη τη χρονιά. Το ποσό αφορά τις ασφαλιστικές αποζημιώσεις και όχι το συνολικό οικονομικό κόστος των καταστροφών, το οποίο περιλαμβάνει και ζημιές που δεν καλύπτονται από συμβόλαια, καθώς και δαπάνες δημόσιας αποκατάστασης.

Εδώ αποκτά πρακτικό περιεχόμενο η προσέγγιση που παρουσίασε η κ. Κοτρώνη. Για μια ασφαλιστική εταιρεία, η πιθανή οικονομική απώλεια εξαρτάται από το πού η ένταση του φαινομένου συναντά υψηλές ασφαλισμένες αξίες και ευάλωτες υποδομές. Η γεωγραφική θέση κάθε ακινήτου μπορεί επομένως να αποτελέσει βάση για την εκτίμηση της κλιματικής έκθεσής του.

Η χαρτογράφηση αυτών των αξιών ανά ζώνη κινδύνου επιτρέπει να εντοπίζονται οι συγκεντρώσεις έκθεσης σε πλημμύρες ή πυρκαγιές. Σε συνδυασμό με τις προγνώσεις, μπορεί επίσης να υποστηρίξει έγκαιρες ειδοποιήσεις προς πελάτες και συνεργαζόμενους φορείς, ώστε να λαμβάνονται μέτρα πριν εκδηλωθεί το φαινόμενο. Η επιστημονική πληροφορία αποκτά έτσι άμεση χρησιμότητα στην προστασία της περιουσίας και στη μείωση των μελλοντικών ζημιών.

Οι όροι της επόμενης ημέρας

Η διεύρυνση της ασφαλιστικής κάλυψης έχει ήδη αρχίσει να αποτυπώνεται στους αριθμούς. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο πρόεδρος της Επιτροπής Περιουσίας, Αντασφαλίσεων, Μεταφορών και Σκαφών της ΕΑΕΕ, Ερρίκος Μοάτσος, τα ασφαλιστήρια κατοικίας αυξήθηκαν από περίπου ένα εκατομμύριο το 2023 σε 1,35 εκατομμύρια το 2025. Η πρόοδος, ωστόσο, χρειάζεται να συνοδεύεται από σαφή γνώση του τι καλύπτει κάθε συμβόλαιο.

Σε αυτή την προϋπόθεση στάθηκε η γενική γραμματέας Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους, Θεώνη Αλαμπάση, δίνοντας έμφαση στα κατανοητά και προσβάσιμα προϊόντα και στην τήρηση των όρων κατά την αποζημίωση. Η εμπιστοσύνη στην ασφάλιση κρίνεται τελικά και στη στιγμή της ζημιάς, όταν ο ιδιοκτήτης διαπιστώνει ποιο μέρος της απώλειας καλύπτεται και με ποιες προϋποθέσεις.

Παράλληλα, ο υφυπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας Κώστας Κατσαφάδος περιέγραψε την κατεύθυνση ενός νέου οδικού χάρτη συνεργασίας κράτους και ασφαλιστικής αγοράς, με σαφέστερους ρόλους και καλύτερη ενημέρωση των πολιτών. Προανήγγειλε επίσης αυτοματοποιημένο σύστημα, μέσω του οποίου -σύμφωνα με τον σχεδιασμό που παρουσίασε- οι δικαιούχοι θα υποβάλλουν μία ηλεκτρονική αίτηση για να λάβουν την προβλεπόμενη κρατική ενίσχυση εντός πέντε ημερών.

Η ταχύτητα της στήριξης παραμένει κρίσιμη για την ανάκαμψη. Η μείωση του ίδιου του λογαριασμού, όμως, προϋποθέτει δουλειά πριν από την καταστροφή. Η χαρτογράφηση της έκθεσης, η προστασία των οικοσυστημάτων και η έγκαιρη προειδοποίηση, που ανέδειξε το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, μπορούν να κατευθύνουν τις παρεμβάσεις εκεί όπου υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη. Για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, αυτή η προετοιμασία μπορεί να περιορίσει τις απώλειες και να επιταχύνει την επιστροφή στην καθημερινότητα και στην οικονομική δραστηριότητα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Workplace Innovation Roundtable 2026 – Ρεβέκκα Πιτσίκα (People for Business): Οι οργανισμοί του χθες δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του αύριο
• Ρεβέκκα Πιτσίκα (N2Growth): Οι ηγέτες του αύριο θα είναι όσοι μαθαίνουν γρηγορότερα
• MPW Summit 2026: Το μέλλον της ηγεσίας χτίζεται στην προσαρμογή