Το ενεργειακό σοκ βάζει τέλος στην επιδότηση για όλους

• Το ενεργειακό σοκ περιορίζει τα περιθώρια των κυβερνήσεων για οριζόντιες επιδοτήσεις και φορολογικές ελαφρύνσεις.
• Το ΔΝΤ έχει καταγράψει περισσότερα από 1.200 μέτρα σε 175 οικονομίες για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης.
• Οι κυβερνήσεις στρέφονται σε πιο στοχευμένα μέτρα στήριξης, ενώ το υψηλό δημόσιο χρέος αυξάνει την πίεση στους προϋπολογισμούς.

Η πρώτη αντίδραση ήταν να ανοίξουν τα κρατικά ταμεία. Η επόμενη είναι να περιοριστεί ο λογαριασμός. Με δεδομένο ότι το ενεργειακό σοκ που πυροδότησε ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή επιμένει, οι κυβερνήσεις αναπροσαρμόζουν την οικονομική τους άμυνα. Φορολογικές μειώσεις, επιδοτήσεις και μεταβιβάσεις προς τα νοικοκυριά, που αποτέλεσαν την πρώτη γραμμή προστασίας απέναντι στην εκτίναξη του ενεργειακού κόστους, δίνουν σταδιακά περισσότερο χώρο στην προσαρμογή των τιμών και στα μέτρα περιορισμού της ζήτησης. Η μετατόπιση αντανακλά μια απλή δημοσιονομική πραγματικότητα. Όσο περισσότερο διαρκεί το σοκ, τόσο ακριβότερο γίνεται για τις κυβερνήσεις να απορροφούν το κόστος του.

Τα τελευταία στοιχεία του ΔΝΤ δείχνουν ότι δεν υπάρχει μία ενιαία συνταγή αντιμετώπισης της κρίσης. Υπάρχει όμως ένας παράγοντας που περιορίζει αισθητά τις επιλογές. Το δημόσιο χρέος.

Στις οικονομίες που είναι περισσότερο εκτεθειμένες στην ενεργειακή αναταραχή, τα υψηλότερα επίπεδα χρέους συνδέονται με μεγαλύτερη μετακύλιση των διεθνών αυξήσεων στις εγχώριες τιμές. Με άλλα λόγια, όσο στενεύουν τα δημοσιονομικά περιθώρια, τόσο δυσκολότερο γίνεται για το κράτος να λειτουργεί ως μόνιμο ανάχωμα ανάμεσα στις διεθνείς αγορές ενέργειας και στον καταναλωτή.

Οι συνθήκες χρηματοδότησης ενισχύουν αυτή την πίεση. Όταν διευρύνονται τα spreads των κρατικών ομολόγων, οι περισσότερο εκτεθειμένες χώρες τείνουν να χρησιμοποιούν λιγότερο επιδοτήσεις, μειώσεις φόρων και απευθείας μεταβιβάσεις ακριβώς επειδή όλα αυτά τα εργαλεία έχουν άμεσο δημοσιονομικό κόστος.

1.200 μέτρα, 175 διαφορετικές οικονομίες

Το Global Policy Tracker του ΔΝΤ, έχει καταγράψει περισσότερα από 1.200 μέτρα σε 175 οικονομίες, από τα τέλη Φεβρουαρίου έως τα μέσα Σεπτεμβρίου. Τα δεδομένα αποτυπώνουν μια σταδιακή αλλαγή στρατηγικής. Στην αρχή της κρίσης, οι κυβερνήσεις επιχείρησαν κυρίως να προστατεύσουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις από τις αυξήσεις. Καθώς όμως το σοκ παρατάθηκε, το μείγμα άρχισε να μετακινείται από τις «δημοσιονομικές ασπίδες» προς μεγαλύτερη μετακύλιση των τιμών και παρεμβάσεις που περιορίζουν την κατανάλωση.

Ταυτόχρονα, η νομισματική πολιτική απέκτησε μεγαλύτερο βάρος, ιδιαίτερα στις χώρες όπου ο πληθωρισμός ήταν ήδη υψηλός. Εκεί καταγράφηκε μεγαλύτερη χρήση μέτρων όπως οι αυξήσεις επιτοκίων και οι μεταβολές στα επιτόκια διευκολύνσεων των κεντρικών τραπεζών.

Η επόμενη φάση της ενεργειακής πολιτικής φαίνεται επίσης περισσότερο στοχευμένη. Περίπου τα μισά από τα πρόσφατα μέτρα που παρακολουθεί το ΔΝΤ κατονομάζουν συγκεκριμένη ομάδα δικαιούχων. Στην πρώτη φάση του σοκ, το αντίστοιχο ποσοστό ήταν περίπου 30%.

Η αλλαγή έχει ιδιαίτερη σημασία για κυβερνήσεις που προσπαθούν να προστατεύσουν τα πλέον ευάλωτα νοικοκυριά χωρίς να επιβαρύνουν υπερβολικά τους προϋπολογισμούς τους. Υπάρχει, ωστόσο, και ένα ανησυχητικό στοιχείο. Όσο η κρίση παρατείνεται, λιγότερα μέτρα συνοδεύονται από σαφή ημερομηνία λήξης. Αυτό αυξάνει τον κίνδυνο προσωρινές παρεμβάσεις να παραμείνουν σε ισχύ περισσότερο από όσο είχε αρχικά σχεδιαστεί.

Το ΔΝΤ εντοπίζει ακόμη ένα παράδοξο. Στις περισσότερο εκτεθειμένες χώρες, όσο αυξάνεται το δημόσιο χρέος τόσο μειώνεται το μερίδιο των παρεμβάσεων που κατευθύνεται σε μεταβιβάσεις προς τα νοικοκυριά. Οι επιδοτήσεις προς παραγωγούς, αντίθετα, παραμένουν περισσότερο ανθεκτικές.

Όπως αναφέρει το ΔΝΤ, για να στείλει μια κυβέρνηση στοχευμένη βοήθεια σε εκατομμύρια πολίτες χρειάζεται ενημερωμένα κοινωνικά μητρώα, αξιόπιστα δεδομένα και αποτελεσματικούς μηχανισμούς πληρωμών. Η στήριξη ενός μικρότερου αριθμού παραγωγών είναι συχνά διοικητικά ευκολότερη. Αυτό μετατρέπει την κρατική υποδομή σε οικονομικό πλεονέκτημα. Χώρες που έχουν ήδη επενδύσει σε αποτελεσματικά συστήματα κοινωνικών παροχών μπορούν να διοχετεύσουν τη βοήθεια εκεί όπου χρειάζεται με μικρότερο δημοσιονομικό κόστος.

Οι κυβερνήσεις δεν περιορίζονται πλέον στα χρήματα. Μέτρα εξοικονόμησης, περιορισμοί στην κατανάλωση, μικρότερες εργάσιμες εβδομάδες και τηλεργασία απέκτησαν μεγαλύτερη σημασία όσο συνεχιζόταν η κρίση. Χώρες με ισχυρότερα συναλλαγματικά διαθέσιμα είχαν παράλληλα περισσότερα περιθώρια να χρησιμοποιήσουν παρεμβάσεις στις αγορές συναλλάγματος και εργαλεία χρηματοπιστωτικής σταθεροποίησης.

Το αποτέλεσμα είναι ότι το ενεργειακό σοκ μετατρέπεται σταδιακά από πρόβλημα τιμών σε τεστ αντοχής για τους κρατικούς ισολογισμούς. Οι χώρες με μεγαλύτερα δημοσιονομικά και εξωτερικά αποθέματα ασφαλείας μπορούν να αγοράσουν περισσότερο χρόνο. Εκείνες με υψηλό χρέος και ακριβότερη χρηματοδότηση έχουν λιγότερες επιλογές.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• ΚΠΙΣΝ: Τα 3,2 εκατ. επισκέψεις και το σχέδιο της επόμενης δεκαετίας
• Πού βλέπει η Morgan Stanley ευκαιρία 1,1 τρισ. δολαρίων
• Αλλάζουν οι χρεώσεις στα ταξί – Στα 50 ευρώ το αεροδρόμιο-κέντρο Αθήνας