Το «μαύρο κουτί» της πυρηνικής συμφωνίας Τραμπ–Σαουδικής Αραβίας – Πώς θα λειτουργήσει και τι κρύβει

• Αμερικανικές εταιρείες, με πιθανό βασικό ωφελημένο τη Westinghouse, θα διεκδικήσουν την κατασκευή σαουδαραβικών πυρηνικών αντιδραστήρων.
• Διετής κοινή μελέτη θα εξετάσει εάν δικαιολογείται η δημιουργία μονάδας εμπλουτισμού ουρανίου στη Σαουδική Αραβία.
• Εάν εγκριθεί, η εγκατάσταση θα λειτουργεί με μοντέλο «μαύρου κουτιού», χωρίς παράδοση της ευαίσθητης τεχνογνωσίας στο Ριάντ.
• Η συμφωνία δεν υιοθετεί το «χρυσό πρότυπο» των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων ούτε απαιτεί εξομάλυνση των σχέσεων με το Ισραήλ.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ενέκρινε συμφωνία 30ετούς διάρκειας που επιτρέπει σε αμερικανικές εταιρείες να αναπτύξουν το πολιτικό πυρηνικό πρόγραμμα της Σαουδικής Αραβίας. Το αμφιλεγόμενο σημείο είναι ότι, υπό προϋποθέσεις, ανοίγει τον δρόμο και για εμπλουτισμό ουρανίου εντός του βασιλείου.

Το πλέον κρίσιμο στοιχείο της συμφωνίας δεν είναι η κατασκευή των πυρηνικών αντιδραστήρων, αλλά η πιθανή δημιουργία μιας εγκατάστασης εμπλουτισμού ουρανίου σε σαουδαραβικό έδαφος.

Η Ουάσινγκτον και το Ριάντ προβλέπεται να πραγματοποιήσουν κοινή διετή μελέτη για να αξιολογήσουν εάν ο εγχώριος εμπλουτισμός είναι εμπορικά βιώσιμος και αναγκαίος για το ενεργειακό πρόγραμμα της χώρας.

Εάν δοθεί το πράσινο φως, αμερικανικές εταιρείες θα κατασκευάσουν τη μονάδα χρησιμοποιώντας το μοντέλο του «μαύρου κουτιού». Η ευαίσθητη τεχνολογία και τα κρίσιμα λειτουργικά συστήματα θα παραμείνουν υπό αμερικανικό έλεγχο, χωρίς να μεταβιβαστούν στις σαουδαραβικές αρχές οι γνώσεις που θα τους επέτρεπαν να αντιγράψουν ή να τροποποιήσουν αυτόνομα τον εξοπλισμό.

Η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι το μοντέλο αυτό δίνει στις ΗΠΑ τη δυνατότητα να εποπτεύουν τη διαδικασία και να εμποδίζουν την εκτροπή πυρηνικού υλικού προς στρατιωτικές εφαρμογές.

Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, εάν η Ουάσινγκτον απορρίψει τελικά την κατασκευή της εγκατάστασης, η Σαουδική Αραβία δεν θα μπορεί για μία δεκαετία να προχωρήσει σε εμπλουτισμό μόνη της ή με τη συνδρομή άλλης χώρας.

Γιατί ο εμπλουτισμός θεωρείται κόκκινη γραμμή

Το ουράνιο χαμηλού εμπλουτισμού χρησιμοποιείται ως καύσιμο στους πυρηνικούς αντιδραστήρες. Η ίδια τεχνολογία, όμως, μπορεί να οδηγήσει σε πολύ υψηλότερα επίπεδα εμπλουτισμού, τα οποία απαιτούνται για την κατασκευή πυρηνικών όπλων.

Οι επικριτές δεν υποστηρίζουν ότι το πολιτικό πρόγραμμα θα μετατραπεί αυτομάτως σε στρατιωτικό. Προειδοποιούν, όμως, ότι η ανάπτυξη υποδομών, φυγοκεντρητών και εξειδικευμένου επιστημονικού προσωπικού θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά τον χρόνο που θα χρειαζόταν το Ριάντ για να αποκτήσει στρατιωτική δυνατότητα, εάν λάμβανε μια τέτοια πολιτική απόφαση.

Οι ανησυχίες ενισχύονται από την παλαιότερη δήλωση του πρίγκιπα διαδόχου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν ότι η Σαουδική Αραβία θα επιδιώξει πυρηνικό όπλο εάν αποκτήσει αντίστοιχη δυνατότητα το Ιράν.

Η Westinghouse και τα συμβόλαια δισεκατομμυρίων

Η συμφωνία μπορεί να αποτελέσει μία από τις μεγαλύτερες εμπορικές ευκαιρίες των τελευταίων ετών για την αμερικανική πυρηνική βιομηχανία.

Μεταξύ των βασικών δυνητικών ωφελημένων συγκαταλέγεται η Westinghouse Electric, η οποία έχει αναπτύξει τον αντιδραστήρα AP1000. Κάθε μονάδα μπορεί να παράγει περίπου 1.100 μεγαβάτ ηλεκτρικής ενέργειας.

Αμερικανικές επιχειρήσεις θα μπορούσαν επίσης να αναλάβουν την κατασκευή υποδομών, την προμήθεια εξοπλισμού, τη συντήρηση των εγκαταστάσεων και την εκπαίδευση του προσωπικού. Η συνολική αξία των συμβολαίων εκτιμάται ότι μπορεί να ανέλθει σε δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια.

Για την κυβέρνηση Τραμπ, η συμφωνία έχει διπλό στόχο: την αναζωογόνηση της αμερικανικής πυρηνικής βιομηχανίας και τον αποκλεισμό της Ρωσίας και της Κίνας από ένα στρατηγικό ενεργειακό πρόγραμμα στη Μέση Ανατολή.

Γιατί το Ριάντ θέλει πυρηνικούς αντιδραστήρες

Η Σαουδική Αραβία υποστηρίζει ότι το πρόγραμμα εξυπηρετεί αποκλειστικά ειρηνικούς και οικονομικούς σκοπούς.

Η αυξανόμενη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας, η ανάπτυξη νέων πόλεων και βιομηχανιών, η αφαλάτωση νερού και οι ψηφιακές υποδομές απαιτούν συνεχώς μεγαλύτερη παραγωγική ισχύ.

Η αξιοποίηση της πυρηνικής ενέργειας θα επέτρεπε στο βασίλειο να καταναλώνει λιγότερο πετρέλαιο για την παραγωγή ηλεκτρισμού και να εξάγει μεγαλύτερες ποσότητες, αυξάνοντας τα κρατικά έσοδα. Παράλληλα, το πρόγραμμα εντάσσεται στη στρατηγική οικονομικής διαφοροποίησης Vision 2030.

Χωρίς το «χρυσό πρότυπο» των Εμιράτων

Η συμφωνία διαφέρει ουσιαστικά από εκείνη που υπέγραψαν οι ΗΠΑ με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα το 2009.

Το Άμπου Ντάμπι είχε δεσμευθεί να μην προχωρήσει σε εγχώριο εμπλουτισμό ουρανίου ή επανεπεξεργασία χρησιμοποιη χρησιμοποιημένων πυρηνικών καυσίμων. Είχε αποδεχθεί επίσης το Πρόσθετο Πρωτόκολλο του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας, το οποίο παρέχει στους επιθεωρητές διευρυμένη πρόσβαση σε εγκαταστάσεις, δεδομένα και μη δηλωμένες τοποθεσίες.

Η Σαουδική Αραβία δεν έχει αναλάβει αντίστοιχες δεσμεύσεις. Σύμφωνα με το Reuters, η συμφωνία δεν περιλαμβάνει ούτε οριστική παραίτηση από τον εμπλουτισμό και την επανεπεξεργασία ούτε αποδοχή του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου.

Οι αμερικανικές διμερείς εγγυήσεις θα καλύπτουν τις εγκαταστάσεις που θα κατασκευαστούν με τεχνολογία των ΗΠΑ. Οι επικριτές επισημαίνουν, όμως, ότι δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τους διεθνείς ελέγχους σε δραστηριότητες που ενδέχεται να πραγματοποιούνται εκτός αυτών των εγκαταστάσεων.

Χωρίς αντάλλαγμα την αναγνώριση του Ισραήλ

Η προηγούμενη κυβέρνηση των ΗΠΑ είχε συνδέσει την πυρηνική συνεργασία με μια ευρύτερη συμφωνία, η οποία θα περιλάμβανε την εξομάλυνση των σχέσεων Σαουδικής Αραβίας–Ισραήλ.

Ο Ντόναλντ Τραμπ εξακολουθεί να επιδιώκει την ένταξη του Ριάντ στις Συμφωνίες του Αβραάμ, αλλά δεν έκανε την αναγνώριση του Ισραήλ προϋπόθεση για την πρόσβαση στην αμερικανική πυρηνική τεχνολογία.

Η αλλαγή αποτελεί σημαντική διπλωματική επιτυχία για τον Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, ο οποίος εξασφαλίζει ένα από τα βασικά στρατηγικά αιτήματα της χώρας χωρίς να δεσμεύεται για άμεση εξομάλυνση.

Η αντίφαση με την πολιτική απέναντι στο Ιράν

Η συμφωνία εγκρίνεται την ώρα που οι ΗΠΑ ασκούν στρατιωτική πίεση στο Ιράν, απαιτώντας δραστικό περιορισμό του πυρηνικού του προγράμματος και του εμπλουτισμού ουρανίου.

Η κυβέρνηση Τραμπ απορρίπτει την κατηγορία περί δύο μέτρων και δύο σταθμών, υποστηρίζοντας ότι η κρίσιμη διαφορά είναι η αμερικανική εποπτεία και οι μηχανισμοί ελέγχου.

Ωστόσο, η παραχώρηση πιθανής δυνατότητας εμπλουτισμού σε έναν βασικό ανταγωνιστή του Ιράν μπορεί να ενισχύσει τις πιέσεις προς την Τουρκία, την Αίγυπτο και άλλες περιφερειακές δυνάμεις να ζητήσουν αντίστοιχα δικαιώματα.

Η δύσκολη μάχη στο Κογκρέσο

Η συμφωνία θα υποβληθεί στο Κογκρέσο ως «123 Agreement» και θα εξεταστεί για 90 ημέρες. Για να μπλοκαριστεί, θα πρέπει να εγκριθεί κοινό ψήφισμα από τη Βουλή και τη Γερουσία.

Εάν ο Τραμπ ασκήσει βέτο, οι αντίπαλοι της συμφωνίας θα χρειαστούν πλειοψηφία δύο τρίτων για να το παρακάμψουν. Παρά τις διακομματικές αντιδράσεις, η συγκέντρωση αυτού του αριθμού ψήφων θεωρείται δύσκολη.

Το πραγματικό τεστ, επομένως, δεν είναι μόνο εάν η συμφωνία θα εγκριθεί, αλλά εάν το μοντέλο του «μαύρου κουτιού» μπορεί πράγματι να προσφέρει στη Σαουδική Αραβία πυρηνική ενέργεια χωρίς να της ανοίξει έναν μελλοντικό δρόμο προς τα πυρηνικά όπλα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Γραφείο Προϋπολογισμού της Βουλής: Η δημοσιονομική πειθαρχία «κλειδί» για χαμηλό κόστος δανεισμού της Ελλάδας
• Ελληνικές τράπεζες: Οι νέες τιμές-στόχοι της Goldman Sachs και οι τρεις επιλογές για αγορά
• Νίκος Χαρδαλιάς: «Ξεκινάει το AENAON το φθινόπωρο – Δημιουργούμε το μεγαλύτερο μέτωπο πρασίνου στη Μεσόγειο»
• Οι αριθμοί μετρούν, όμως οι άνθρωποι τους δημιουργούν
• Μost Admired Companies in Greece: Οι εταιρείες που ξεχώρισαν το 2026