Δημήτρης Ποτηρόπουλος (Potiropoulos+Partners): Η αρχιτεκτονική πρέπει να είναι ανοιχτό πεδίο έρευνας και πειραματισμού
Η αρχιτεκτονική σήμερα καλείται να απαντήσει ταυτόχρονα στις προκλήσεις της βιωσιμότητας, της τεχνολογίας και της αλλαγής του τρόπου ζωής και εργασίας, με την συζήτηση γύρω από τον ρόλο του αρχιτέκτονα να αποκτά νέο βάθος.
Ο Δημήτρης Ποτηρόπουλος, επικεφαλής και συνιδρυτής του αρχιτεκτονικού γραφείου Potiropoulos+Partners, ανήκει στους δημιουργούς που αντιμετωπίζουν την αρχιτεκτονική όχι ως άσκηση μορφής, αλλά ως μία διαρκή διαδικασία έρευνας, πολιτισμικού στοχασμού και σύνδεσης του ανθρώπου με τον χώρο.
Με πορεία άνω των τριών δεκαετιών και έργα που έχουν αφήσει ισχυρό αποτύπωμα στην ελληνική και διεθνή αρχιτεκτονική σκηνή, μιλά στο Fortune Greece για τη νέα έννοια της πολυτέλειας, τη βιωσιμότητα πέρα από τις πιστοποιήσεις, την ανάγκη η αρχιτεκτονική να επενδύσει περισσότερο στην έρευνα και τον πειραματισμό, αλλά και για το p+R+D, το αυτόνομο τμήμα έρευνας και σχεδιασμού του γραφείου, που λειτουργεί ως πεδίο παραγωγής νέων ιδεών και αρχιτεκτονικών αφηγήσεων.
Σε μία συζήτηση που κινείται ανάμεσα στην αρχιτεκτονική θεωρία και τη σύγχρονη πραγματικότητα του real estate, εξηγεί γιατί ο χώρος δεν είναι απλώς ένα «κέλυφος» λειτουργιών, αλλά ένας ζωντανός οργανισμός, που διαμορφώνει εμπειρίες, μνήμη και καθημερινότητα. Και ίσως κυρίως γιατί η αρχιτεκτονική -ακόμη και μετά από δεκαετίες δημιουργίας- παραμένει μία διαρκής αναζήτηση «εσωτερικής αλήθειας».
Τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε πως η συζήτηση γύρω από τη βιωσιμότητα επηρεάζει όλο και περισσότερο την αρχιτεκτονική και το real estate. Πιστεύετε ότι έχει αλλάξει ουσιαστικά ο τρόπος με τον οποίο σχεδιάζονται σήμερα τα κτίρια και πως αντιλαμβάνεστε στην πράξη ένα βιώσιμο έργο;
Η έννοια της βιωσιμότητας έχει πλέον μετατοπιστεί από το επίπεδο της τεχνικής συμμόρφωσης σε εκείνο μιας βαθύτερης χωρικής και πολιτισμικής συνθήκης που επηρεάζει τον ίδιο τον πυρήνα της αρχιτεκτονικής σκέψης. Το σύγχρονο κτίριο δεν αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως ένα αυτόνομο αντικείμενο υψηλής ενεργειακής απόδοσης, αλλά ως οργανικό μέρος ενός ευρύτερου περιβαλλοντικού και κοινωνικού συστήματος.
Η σχέση με το τοπίο, το μικροκλίμα, το φυσικό φως και η υλικότητα βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο της συνθετικής προσέγγισης.
Στη σημερινή αρχιτεκτονική πραγματικότητα, η βιωσιμότητα δεν περιορίζεται σε τεχνολογικούς δείκτες και πιστοποιήσεις. Ένα ουσιαστικά βιώσιμο κτίριο οφείλει να διαθέτει διαχρονικότητα, προσαρμοστικότητα και σαφή ταυτότητα. Να αντέχει όχι μόνο ενεργειακά αλλά και πολιτισμικά στον χρόνο.
Η αρχιτεκτονική αποκτά αξία όταν δημιουργεί χώρους με συναισθηματική και κοινωνική επίδραση. Παράλληλα, η οικονομία των μέσων, η ορθολογική χρήση των υλικών και η λειτουργική ευελιξία έχουν αποκτήσει κρίσιμη σημασία.
Η βιωσιμότητα δεν είναι πρόσθετο στοιχείο της αρχιτεκτονικής, αλλά αναπόσπαστο μέρος της. Πρόκειται για μια ολιστική στάση, που πλέον αποτελεί μονόδρομο.
Επιδιώκουμε τη δημιουργία μιας αρχιτεκτονικής που καλλιεργεί μια ουσιαστική σχέση ανάμεσα στον άνθρωπο και τον χώρο
Η Potiropoulos+Partners δημιούργησε το p+R+D, ένα αυτόνομο τμήμα έρευνας και design — ένα αρκετά ασυνήθιστο εγχείρημα για τα ελληνικά δεδομένα. Πώς προέκυψε αυτή η ανάγκη και γιατί θεωρείτε σημαντικό η αρχιτεκτονική να επενδύσει περισσότερο στην έρευνα και τον πειραματισμό;
Σε μια εποχή όπου οι τεχνολογικές, περιβαλλοντικές και κοινωνικές μεταβολές επηρεάζουν ραγδαία τον τρόπο με τον οποίο κατοικούμε και αντιλαμβανόμαστε τον χώρο, η αρχιτεκτονική δεν μπορεί να λειτουργεί ως διαδικασία υιοθέτησης δεδομένων λύσεων. Αντίθετα, οφείλει να παραμένει ένα ανοιχτό πεδίο έρευνας, αμφισβήτησης και πειραματισμού.
Το p+R+D γεννήθηκε από την ανάγκη να διευρυνθεί το πεδίο της αρχιτεκτονικής σκέψης πέρα από τα στενά όρια της παραγωγής έργου και της καθημερινότητας ενός γραφείου.
Η καινοτομία δεν προκύπτει μόνο από τη χρήση προηγμένης τεχνολογίας, αλλά και από την ικανότητα να επαναπροσδιορίζει κανείς συνεχώς τη σχέση ανάμεσα στον άνθρωπο, τον χώρο και τη φύση. Η έρευνα επιτρέπει στην αρχιτεκτονική να παραμένει ζωντανή και να διαμορφώνει συνθήκες που ανταποκρίνονται στις ανάγκες του μέλλοντος και όχι μόνο στις απαιτήσεις του παρόντος.
Η δημιουργία ενός αυτόνομου τμήματος research και design αποτέλεσε μια συνειδητή επιλογή για τη συστηματική διερεύνηση νέων εργαλείων, υβριδικών τυπολογιών, ψηφιακών τεχνολογιών και σύγχρονων μορφών κατοίκησης.
Παράλληλα, λειτούργησε ως ένας χώρος παραγωγής ιδεών χωρίς τους άμεσους περιορισμούς της αγοράς ή της κατασκευαστικής διαδικασίας. Την έρευνα την αντιμετωπίζουμε όχι ως θεωρητική πολυτέλεια αλλά ως αναγκαία συνθήκη εξέλιξης της αρχιτεκτονικής σκέψης.
Τα έργα του γραφείου σας έχουν μια πολύ συγκεκριμένη ταυτότητα, είτε πρόκειται για κατοικίες, είτε για άλλες τυπολογίες ή για μεγαλύτερα projects. Ποια κοινά στοιχεία θεωρείτε ότι συνδέουν τους διαφορετικούς σχεδιασμούς σας μεταξύ τους;
Το κοινό τους στοιχείο δεν αφορά μια επαναλαμβανόμενη μορφολογική «υπογραφή», αλλά έναν συγκεκριμένο τρόπο σκέψης γύρω από τον χώρο και τη σχέση της αρχιτεκτονικής με τον πολιτισμό, τη φύση και την πόλη.
Κάθε έργο αντιμετωπίζεται ως μια νέα αφήγηση, με διαφορετικές συνθήκες, ανάγκες και δεδομένα. Ωστόσο, η αναζήτηση της βιωματικής ποιότητας και της ουσιαστικής σύνδεσης με το περιβάλλον παραμένει σταθερή.
Το φυσικό φως, οι διαβαθμίσεις της κλίμακας, οι οπτικές φυγές και τα μεταβατικά όρια ανάμεσα στο μέσα και το έξω λειτουργούν ως βασικά εργαλεία σύνθεσης. Η κίνηση μέσα στο κτίριο αντιμετωπίζεται ως εμπειρία και όχι ως απλή λειτουργική διαδρομή.
Την αρχιτεκτονική δεν την αντιμετωπίζουμε ως αντικείμενο προβολής, αλλά ως ζωντανό οργανισμό.
Αυτό που τελικά συνδέει όλα τα έργα μας είναι μια ανθρωποκεντρική αντίληψη για την αρχιτεκτονική. Η πεποίθηση ότι ο χώρος δεν είναι απλώς ένα κέλυφος δραστηριοτήτων, αλλά πεδίο μνήμης, εμπειριών και δημιουργικού στοχασμού.
Η έννοια της πολυτέλειας μοιάζει να αλλάζει αρκετά τα τελευταία χρόνια. Σήμερα, τι θεωρείτε ότι κάνει πραγματικά «luxury» έναν χώρο; Είναι θέμα αισθητικής, εμπειρίας, ποιότητας ζωής ή κάτι άλλο;
Η σύγχρονη πολυτέλεια δεν αφορά τόσο αυτό που φαίνεται, όσο αυτό που βιώνεται. Η αίσθηση της άνεσης, η ηρεμία, η σωστή σχέση με το φυσικό φως, η ιδιωτικότητα και η επαφή με τη φύση αποτελούν πλέον σημαντικότερα στοιχεία από την αισθητική επίδειξη.
Η αυθεντικότητα αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία. Δεν σχετίζεται απλώς με την πρωτοτυπία της μορφής ή μια εντυπωσιακή χειρονομία, αλλά με την ικανότητα ενός έργου να εκφράζει με ειλικρίνεια τις συνθήκες που το γεννούν: τον τόπο, το φως, το κλίμα, τη μνήμη και την ανθρώπινη παρουσία.
Στη σημερινή εποχή της ομογενοποίησης, όπου η αρχιτεκτονική συχνά μετατρέπεται σε γρήγορα αναλώσιμο οπτικό προϊόν, η αυθεντικότητα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Η αυθεντική αρχιτεκτονική δημιουργεί χώρους με διάρκεια, νόημα και συναισθηματικό αποτύπωμα.
Η βιωσιμότητα δεν είναι πρόσθετο στοιχείο της αρχιτεκτονικής, αλλά αναπόσπαστο μέρος της
Βλέπουμε πλέον τους σύγχρονους γραφειακούς χώρους να αλλάζουν, ειδικά μετά την πανδημία, με την έννοια του «bleisure» να εισάγεται όλο και περισσότερο στη συζήτηση. Πώς μεταφράζεται αυτό αρχιτεκτονικά και τι ζητούν σήμερα οι εταιρείες από έναν χώρο εργασίας;
Η πανδημία επιτάχυνε μια αλλαγή που είχε ήδη ξεκινήσει: τη μετάβαση από το παραδοσιακό γραφείο-μηχανισμό σε ένα περισσότερο ευέλικτο και ανθρωποκεντρικό περιβάλλον εργασίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, η έννοια του «bleisure» — η συνύπαρξη business και leisure — μεταφράζεται αρχιτεκτονικά σε χώρους που ενσωματώνουν χαρακτηριστικά φιλοξενίας, κατοίκησης και πολιτισμού στην εργασιακή καθημερινότητα.
Οι εταιρείες πλέον αναζητούν περιβάλλοντα με ευελιξία και πολλαπλές ποιότητες χρήσης. Το στατικό μοντέλο των επαναλαμβανόμενων open-plan γραφείων αντικαθίσταται από δυναμικούς χώρους που επιτρέπουν διαφορετικούς τρόπους εργασίας: συνεργασία, συγκέντρωση, brainstorming αλλά και στιγμές αποφόρτισης.
Παράλληλα, η εμπειρία του χρήστη αποκτά κεντρικό ρόλο. Το φυσικό φως, η βιοφιλική προσέγγιση, οι υπαίθριοι χώροι, η ποιότητα του αέρα και η ακουστική άνεση αντιμετωπίζονται πλέον ως βασικά εργαλεία σχεδιασμού και όχι ως δευτερεύουσες παροχές.
Ο σύγχρονος χώρος εργασίας επιχειρεί να λειτουργήσει περισσότερο ως community παρά ως αυστηρή εταιρική υποδομή.
Μετά από τόσα χρόνια στον χώρο της αρχιτεκτονικής, τι είναι αυτό που εξακολουθεί να σας κρατά δημιουργικά «ανήσυχο»; Υπάρχει κάτι που συνεχίζετε ακόμη να αναζητάτε μέσα από τη δουλειά σας;
Ενδεχομένως το πιο ελκυστικό στοιχείο στην αρχιτεκτονική να είναι ότι ποτέ δεν επιτρέπει την αίσθηση της οριστικής κατάκτησης. Κάθε έργο ξεκινά από την αρχή, με νέα δεδομένα, νέες ανθρώπινες ανάγκες και νέες αντιφάσεις.
Αυτή ακριβώς η διαρκής αβεβαιότητα και η ανάγκη επαναπροσδιορισμού είναι που διατηρεί ζωντανή τη δημιουργική ανησυχία.
Η αρχιτεκτονική δεν είναι μια επαναλαμβανόμενη διαδικασία παραγωγής μορφής. Είναι μια συνεχής αναζήτηση νοήματος.
Παράλληλα, η εποχή που διανύουμε δημιουργεί νέα κοινωνικά, πολιτισμικά και περιβαλλοντικά ερωτήματα που δεν επιτρέπουν εφησυχασμό. Η κλιματική κρίση, η ταχύτητα της τεχνολογικής εξέλιξης και οι αλλαγές στον τρόπο εργασίας και ζωής μεταβάλλουν συνεχώς τις συνθήκες μέσα στις οποίες λειτουργεί η αρχιτεκτονική.
Ίσως, τελικά, αυτό που παραμένει ζητούμενο να είναι η αναζήτηση μιας αρχιτεκτονικής με εσωτερική αλήθεια.
Λεζάντες φωτογραφιών:
- ARBORIS Hotel στο Zlatibor – Σερβία
- Between Light – Workspaces in Chalandri, Athens
- Layered Ground – Residential Landscape in Lucerne, Switzerland
- Office Building in Maroussi
*3d visualization: Potiropoulos+Partners
