Οι δασμοί ως όπλο: Γιατί το στοίχημα Τραμπ για τη Γροιλανδία είναι τόσο επικίνδυνο
- Ο Τραμπ απειλεί με δασμούς χώρες που αντιστέκονται στη Γροιλανδία.
- Πρωτοφανής χρήση δασμών για στρατηγικούς και όχι οικονομικούς λόγους.
- ΗΠΑ αξιοποιούν την οικονομική τους υπεροχή ως μέσο πίεσης.
- Περιορισμένα θεσμικά εμπόδια για τον Αμερικανό πρόεδρο.
Τον τελευταίο χρόνο, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει αξιοποιήσει εκτεταμένα τους δασμούς ως μοχλό πίεσης — είτε για την επίτευξη εμπορικών συμφωνιών είτε για την αντιμετώπιση εσωτερικών ζητημάτων, όπως η παράνομη μετανάστευση και η διακίνηση ναρκωτικών.
Η πιο πρόσφατη απειλή του, ωστόσο, διαφοροποιείται ριζικά από τις προηγούμενες, σύμφωνα με την WSJ.
Ο Αμερικανός πρόεδρος προειδοποίησε ότι θα επιβάλει δασμούς 10% αρχικά και έως 25% στη συνέχεια σε ευρωπαϊκές χώρες που θα αντισταθούν στην προσάρτηση της Γροιλανδίας στις Ηνωμένες Πολιτείες — μια κίνηση που, εφόσον υλοποιηθεί, θα συνιστά πρωτοφανή χρήση των δασμών για στρατηγικούς και όχι οικονομικούς σκοπούς, μάλιστα εναντίον συμμάχων.
Η λογική της οικονομικής ισχύος
Η βασική παραδοχή του Τραμπ είναι ότι το μέγεθος και η επιρροή της αμερικανικής οικονομίας επιτρέπουν στην Ουάσιγκτον να επιτυγχάνει στόχους που στο παρελθόν απαιτούσαν στρατιωτική ισχύ.
Εφόσον το εγχείρημα επιτύχει, θα μπορούσε να εγκαινιάσει ένα νέο είδος εμπορικού πολέμου, με καθαρά γεωστρατηγική στόχευση.
Για δεκαετίες, οι ΗΠΑ χρησιμοποιούσαν τον οικονομικό εξαναγκασμό —κυρώσεις, εμπάργκο, περιορισμούς κεφαλαίων— κυρίως απέναντι σε εχθρικούς ή αναθεωρητικούς δρώντες. Σήμερα, ανάλογη πολιτική εφαρμόζεται απέναντι στην Κίνα.
Ο Τραμπ, ωστόσο, προχωρά ένα βήμα παραπέρα, αναζητώντας πού οι οικονομικές ασυμμετρίες μπορούν να προσφέρουν γεωπολιτικό πλεονέκτημα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Δανία. Το αμερικανικό ΑΕΠ είναι περίπου 65 φορές μεγαλύτερο, γεγονός που επιτρέπει στην Ουάσιγκτον να ασκεί πίεση με σχετικά χαμηλό κόστος για την ίδια.
Αντίθετα, στην περίπτωση της Κίνας, οι απειλές για δασμούς 100% πέρυσι δεν υλοποιήθηκαν ποτέ, καθώς η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου είχε τη δυνατότητα ουσιαστικής ανταπόδοσης.
Θεσμικοί περιορισμοί — ή όχι;
Θεωρητικά, ο Τραμπ δεν μπορεί να ξεκινήσει έναν οικονομικό πόλεμο χωρίς περιορισμούς, καθώς δεσμεύεται από νόμους, το Κογκρέσο, τα δικαστήρια και την κοινή γνώμη.
Στην πράξη, όμως, τα εμπόδια είναι περιορισμένα.
Ο ίδιος έχει ερμηνεύσει με ευρύ τρόπο την ισχύουσα νομοθεσία περί δασμών, αποκτώντας σχεδόν ανεξάντλητη διακριτική ευχέρεια. Η τροποποίηση αυτών των νόμων απαιτεί πλειοψηφία δύο τρίτων σε Γερουσία και Βουλή — κάτι εξαιρετικά δύσκολο, καθώς αμφότερα ελέγχονται από τους Ρεπουμπλικανούς.
Το Ανώτατο Δικαστήριο αναμένεται σύντομα να κρίνει τη νομιμότητα της χρήσης του νόμου περί έκτακτων εθνικών αναγκών, τον οποίο ο Τραμπ επικαλείται συχνά. Ακόμη όμως και αν υπάρξουν περιορισμοί, κυβερνητικοί αξιωματούχοι έχουν ήδη προαναγγείλει εναλλακτικά νομικά εργαλεία.
Ο ρόλος της κοινής γνώμης
Ο βασικός ανασταλτικός παράγοντας παραμένει η αμερικανική κοινή γνώμη.
Τυχόν αντίποινα θα έπλητταν τις εξαγωγικές επιχειρήσεις και τους εργαζομένους, ενώ οι δασμοί ενδέχεται να αυξήσουν τον πληθωρισμό. Παράλληλα, δεν αποκλείεται αποσταθεροποίηση των αγορών — όπως συνέβη τον Απρίλιο — επιβαρύνοντας μια κατά τα άλλα ισχυρή οικονομία και τις προοπτικές των Ρεπουμπλικανών στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.
Θα αποδώσει το σχέδιο;
Το 2024, ο Τραμπ επέβαλε δασμούς σε πολλές χώρες χωρίς να ξεσπάσει γενικευμένος εμπορικός πόλεμος, καθώς οι στόχοι του ήταν οικονομικοί: μείωση του εμπορικού ελλείμματος, επαναπατρισμός παραγωγής και αύξηση εσόδων. Για τους εταίρους, η συμμόρφωση αποδείχθηκε φθηνότερη από τη σύγκρουση.
Η περίπτωση της Γροιλανδίας, όμως, είναι ποιοτικά διαφορετική.
Καμία χώρα δεν είναι διατεθειμένη να αποδεχθεί σοβαρή απώλεια εδαφικής κυριαρχίας υπό οικονομική πίεση. Σύμφωνα με τη Goldman Sachs, δασμοί 10% θα μπορούσαν να μειώσουν το ΑΕΠ των οκτώ χωρών που επηρεάζονται κατά 0,1%–0,2% — κόστος που θεωρείται διαχειρίσιμο μπροστά στην προστασία της εδαφικής ακεραιότητας.
Ο γεωπολιτικός κίνδυνος για την Ευρώπη
Μεγαλύτερη ανησυχία προκαλεί το ενδεχόμενο αποτυχίας του σχεδίου.
Σε μια τέτοια περίπτωση, ο Τραμπ θα μπορούσε να αποσύρει τη στήριξη των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ ή την Ουκρανία, αφήνοντας την Ευρώπη εκτεθειμένη στη ρωσική επιθετικότητα. Το προηγούμενο καλοκαίρι, υπό τον φόβο αυτό, η ΕΕ αποδέχθηκε δασμό 15% και απέσυρε τα αντίμετρα.
Τα όρια του οικονομικού εξαναγκασμού
Η ιστορία δείχνει ότι η οικονομική πίεση σπάνια οδηγεί στην επίτευξη γεωστρατηγικών στόχων.
Παρά δεκαετίες κυρώσεων, χρειάστηκε τελικά στρατιωτική παρέμβαση για να ανακοπούν οι πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν και να καταρρεύσει το καθεστώς στη Βενεζουέλα.
Παράλληλα, οι στόχοι του οικονομικού εξαναγκασμού προσαρμόζονται: Η Κίνα βρήκε εναλλακτικές αγορές, η Ευρώπη αντικατέστησε τη ρωσική ενέργεια, ενώ ο Καναδάς προχώρησε σε εμπορική προσέγγιση με την Κίνα για να μειώσει την εξάρτησή του από τις ΗΠΑ.
Όταν διακυβεύεται κάτι βαθύτερο από το οικονομικό κόστος, η πίεση χάνει τη δύναμή της.
Και σε αυτή την περίπτωση, το στοίχημα της Γροιλανδίας ίσως αποδειχθεί το πιο δύσκολο — και το πιο επικίνδυνο — που έχει επιχειρήσει ο Ντόναλντ Τραμπ.
