Η αριθμητική της αβεβαιότητας – Τι αποκαλύπτει έρευνα του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ
Το 2026 ξημερώνει σε μια αρένα όπου η αβεβαιότητα δεν είναι πια μια καταιγίδα που θα περάσει, αλλά το νέο κλίμα στο οποίο καλούμαστε να επιβιώσουμε.
Η αυγή του 2026 βρίσκει τον κόσμο όχι απλώς σε κατάσταση αβεβαιότητας, αλλά σε μια μετάβαση προς ένα νέο, πιο ανταγωνιστικό άγνωστο διεθνές σύστημα. Σύμφωνα με το Global Risks Report 2026 του World Economic Forum, η παγκόσμια τάξη πραγμάτων μετακινείται ταχύτατα από ένα πλαίσιο συνεργασίας έστω και ατελούς σε ένα περιβάλλον γεωοικονομικής αντιπαράθεσης, πολιτικής πόλωσης και τεχνολογικής αστάθειας, όπου οι κρίσεις δεν έρχονται πλέον μεμονωμένες αλλά σωρευτικά.
Το βασικό συμπέρασμα της έρευνας είναι σαφές. Η αβεβαιότητα δεν είναι πια συγκυριακή, αλλά συστημική. Το 50% των ερωτηθέντων, δηλαδή πάνω από 1.300 ηγέτες, ανώτατα στελέχη και ειδικοί παγκοσμίως, εκτιμούν ότι τα επόμενα δύο χρόνια θα είναι «ταραχώδη» ή «θυελλώδη», ποσοστό που αυξάνεται στο 57% στον ορίζοντα της επόμενης δεκαετίας. Μόλις το 1% προβλέπει ένα «ήρεμο» διεθνές περιβάλλον, τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα.
Για πρώτη φορά, ο σημαντικότερος άμεσος παγκόσμιος κίνδυνος δεν είναι ένας πόλεμος, μια πανδημία ή ένα ακραίο κλιματικό φαινόμενο, αλλά η γεωοικονομική αντιπαράθεση. Κυρώσεις, εμπορικοί περιορισμοί, έλεγχοι επενδύσεων, επιδοτήσεις και κρατικές παρεμβάσεις στις αλυσίδες εφοδιασμού μετατρέπονται σε εργαλεία ισχύος. Το 18% των συμμετεχόντων θεωρεί τη γεωοικονομική σύγκρουση τον πιο πιθανό πυροκροτητή μιας παγκόσμιας κρίσης μέσα στο 2026, ξεπερνώντας ακόμη και τις ένοπλες συγκρούσεις μεταξύ κρατών.
Το στοιχείο αυτό αποτυπώνει μια ευρύτερη μετατόπιση. Η παγκοσμιοποίηση δεν «αντιστρέφεται», αλλά επανασχεδιάζεται με όρους εθνικής ασφάλειας. Η οικονομική αλληλεξάρτηση παραμένει, αλλά γίνεται πιο επιλεκτική, πιο κατακερματισμένη και σαφώς πιο πολιτικοποιημένη. Για εξαγωγικές οικονομίες, η αβεβαιότητα αυτή μεταφράζεται σε αυξημένο επενδυτικό ρίσκο, αστάθεια στις ροές κεφαλαίων και μεγαλύτερη μεταβλητότητα στις αγορές.
Επιστροφή των «παλιών» κινδύνων
Οι οικονομικοί κίνδυνοι, αν και δεν βρίσκονται στην κορυφή της δεκαετούς κατάταξης, καταγράφουν τη μεγαλύτερη άνοδο βραχυπρόθεσμα. Ο κίνδυνος οικονομικής ύφεσης ανεβαίνει οκτώ θέσεις σε σχέση με πέρυσι, ενώ ο πληθωρισμός και ο κίνδυνος να σπάει η «φούσκα», επιστρέφουν στο ραντάρ των αναλυτών. Το πλαίσιο είναι σύνθετο. Υψηλά επίπεδα δημόσιου και ιδιωτικού χρέους, αυξημένο κόστος κεφαλαίου, γεωπολιτικές εντάσεις και εύθραυστες εφοδιαστικές αλυσίδες δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου ακόμη και μικρές διαταραχές μπορούν να έχουν δυσανάλογες επιπτώσεις. Το World Economic Forum προειδοποιεί ότι η επόμενη φάση οικονομικής αστάθειας δεν θα προέλθει απαραίτητα από μία ενιαία κρίση, αλλά από τη συνδυαστική πίεση πολλών παραγόντων ταυτόχρονα.
Ένας κόσμος χωρίς πυξίδα συνεργασίας
Στο κοινωνικό πεδίο, η ανισότητα αναδεικνύεται ξανά ως ο πιο «διασυνδεδεμένος» παγκόσμιος κίνδυνος. Δεν λειτουργεί μόνο ως πρόβλημα από μόνη της, αλλά ως επιταχυντής άλλων κρίσεων, όπως πολιτική πόλωση, διάβρωση θεσμών, παραπληροφόρηση και αμφισβήτηση της δημοκρατικής νομιμοποίησης.
Η έρευνα καταγράφει αυξανόμενη δυσπιστία των πολιτών απέναντι στους θεσμούς και την ικανότητα των κυβερνήσεων να προσφέρουν απτές βελτιώσεις στο βιοτικό επίπεδο. Οι αφηγήσεις «λαού εναντίον ελίτ» ενισχύονται, ενώ η κοινωνική συνοχή δοκιμάζεται από την ταυτόχρονη άνοδο του κόστους ζωής και τη συγκέντρωση πλούτου.
Την ίδια στιγμή η τεχνολογία παραμένει δίκοπο μαχαίρι. Βραχυπρόθεσμα, η παραπληροφόρηση και η κυβερνοασφάλεια κατατάσσονται στους κορυφαίους κινδύνους. Μακροπρόθεσμα, όμως, η τεχνητή νοημοσύνη ανεβαίνει δραματικά στην κατάταξη, από χαμηλή θέση στο διετές ορίζοντα, φτάνει στην πέμπτη θέση στη δεκαετία. Οι ανησυχίες δεν περιορίζονται στην απώλεια θέσεων εργασίας. Περιλαμβάνουν ζητήματα ελέγχου, ασφάλειας, στρατιωτικών εφαρμογών και βαθύτερων κοινωνικών επιπτώσεων. Σε συνδυασμό με την επιτάχυνση των κβαντικών τεχνολογιών, η τεχνολογική πρόοδος κινδυνεύει να μετατραπεί σε νέο πεδίο γεωπολιτικού ανταγωνισμού.
Ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα της έκθεσης είναι η υποβάθμιση των περιβαλλοντικών κινδύνων στον βραχυπρόθεσμο ορίζοντα. Παρότι τα ακραία καιρικά φαινόμενα και η κλιματική αλλαγή παραμένουν οι σοβαρότεροι κίνδυνοι στη δεκαετία, οι άμεσες πολιτικές και οικονομικές πιέσεις φαίνεται να αποσπούν την προσοχή κυβερνήσεων και επιχειρήσεων.
Η μετατόπιση αυτή δεν σημαίνει μείωση του κινδύνου, αλλά αναβολή της αντιμετώπισής του με πιθανό κόστος πολύ μεγαλύτερο στο μέλλον, ιδίως για υποδομές που ήδη πιέζονται από ακραία φαινόμενα.
Το κυρίαρχο συμπέρασμα του Global Risks Report 2026 είναι ότι έχουν μπει σε περίεργους καιρούς. Το 68% των ερωτηθέντων θεωρεί ότι σε δέκα χρόνια το διεθνές σύστημα θα χαρακτηρίζεται από ανταγωνισμό μεγάλων και μεσαίων δυνάμεων που θέτουν τους δικούς τους κανόνες, ενώ μόλις το 6% προβλέπει αναβίωση της παλιάς, κανoνοκεντρικής διεθνούς τάξης.
