Προϋπολογισμός ΕΕ: Η «μάχη» των 2 τρισ. ευρώ και η αντίδραση του Ελεγκτικού Συνεδρίου της Ευρώπης
Με μέγεθος που θυμίζει σχέδιο κρίσης και όχι «κανονικό» προϋπολογισμό, η Ευρωπαϊκή Ένωση ετοιμάζεται να μπει στην επόμενη επταετία με ένα πακέτο 2 τρισ. ευρώ και με κανόνες που αλλάζουν ριζικά το παιχνίδι. Ο προϋπολογισμός περιλαμβάνει για πρώτη φορά έσοδα βασιζόμενα στα μη συλλεγόμενα απόβλητα ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού, στους ειδικούς φόρους κατανάλωσης καπνού και σε συνεισφορές από τις εταιρείες με ετήσιο κύκλο εργασιών άνω των 100 εκατ. ευρώ. Περιλαμβάνει επίσης τα έσοδα με βάση τον μηχανισμό συνοριακής προσαρμογής άνθρακα και το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, τα οποία είχαν προταθεί κατά το παρελθόν. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ) στις γνώμες του για τις προτάσεις της Ευρωπαϊκή Επιτροπή κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για έναν προϋπολογισμό μεγαλύτερο, πιο κεντρικοποιημένο και σαφώς πιο περίπλοκο.
Όσον αφορά τις δαπάνες τα ανώτατα όρια του προτεινόμενου ΠΔΠ είναι υψηλότερα από εκείνα του τρέχοντος ΠΔΠ κατά 59 % και φθάνουν το 1,26 % του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος (ΑΕΕ) της ΕΕ. Ωστόσο, εξαιρουμένων των αποπληρωμών του NGEU, του μέσου της ΕΕ για την ανάκαμψη από την πανδημία, τα ποσά, εκφραζόμενα ως ποσοστό του ΑΕΕ της ΕΕ για τις δύο περιόδους, προτείνεται να αυξηθούν από 1,13 % σε 1,15 %.
Η Επιτροπή προτείνει να μειωθεί κατά 20 εκατοστιαίες μονάδες το μερίδιο του προϋπολογισμού της ΕΕ που διαχειρίζεται από κοινού με τα κράτη μέλη. Όμως, η επακόλουθη σημαντική αύξηση του μεριδίου που τελεί υπό την άμεση και την έμμεση διαχείριση της Επιτροπής ενδέχεται να δημιουργήσει διοικητικές προκλήσεις και να επηρεάσει τη γεωγραφική κατανομή των δαπανών.
Με την πρόταση επιδιώκεται η απλούστευση του δημοσιονομικού πλαισίου με τη μείωση του αριθμού των προγραμμάτων από 52 σε 16. Ωστόσο, ο πραγματικός βαθμός απλούστευσης για τους τελικούς αποδέκτες ενωσιακών κονδυλίων θα εξαρτηθεί από τον σχεδιασμό και την εφαρμογή στην πράξη των κανόνων εκτέλεσης και των ρυθμίσεων περί δικλίδων ελέγχου. Παράλληλα, η προτεινόμενη απλούστευση των μηχανισμών ευελιξίας εξακολουθεί να ενέχει αβεβαιότητες.
Η πρόταση της Επιτροπής προστατεύει καλύτερα τον προϋπολογισμό της ΕΕ από τις μεταβολές του πληθωρισμού, αλλά οι πιθανές συνέπειες θα πρέπει να ληφθούν υπόψη κατά τη λήψη τελικής απόφασης σχετικά με τη μεθοδολογία προσαρμογής.
Όσον αφορά τα έσοδα η Επιτροπή εκτιμά ότι οι προτεινόμενες αλλαγές θα αποφέρουν κατά μέσο όρο ετησίως επιπλέον 58 δισ. ευρώ στον προϋπολογισμό της ΕΕ κατά τη διάρκεια του ΠΔΠ 2028-2034. Αν και η Επιτροπή θεωρεί ότι οι νέοι ίδιοι πόροι της ΕΕ θα μειώσουν την επιβάρυνση των κρατών μελών, το ΕΕΣ διαπίστωσε ότι το 77 % των πρόσθετων ετήσιων εσόδων θα συνεχίσει να χρηματοδοτείται από τους εθνικούς προϋπολογισμούς. Προκειμένου να χρηματοδοτηθούν νέες και υφιστάμενες προτεραιότητες, οι συνολικές ετήσιες εθνικές συνεισφορές θα αυξηθούν στην πραγματικότητα κατά 48 % υπό το επόμενο ΠΔΠ, από 140,7 δισ. ευρώ σε 208,5 δισ. ευρώ.
Η πρόταση επιτυγχάνει τον στόχο της μείωσης του μεριδίου του ιδίου πόρου που βασίζεται στο ΑΕΕ. Το μερίδιο των συνεισφορών βάσει του ΑΕΕ στη χρηματοδότηση του ετήσιου προϋπολογισμού της ΕΕ προβλέπεται πράγματι να μειωθεί σε 55 % κατά μέσο όρο, έναντι 67 % υπό το τρέχον ΠΔΠ. Όμως, σε απόλυτες τιμές, οι συνεισφορές αυτές προβλέπεται να αυξηθούν. Δεδομένου ότι ο ίδιος πόρος που βασίζεται στο ΑΕΕ διατηρεί τον εξισορροπητικό ρόλο του, τυχόν έλλειμμα στις άλλες πηγές εσόδων θα αντισταθμίζεται με αύξηση των συνεισφορών βάσει του ΑΕΕ.
Το ΕΕΣ επιδοκιμάζει την πρόταση να καταργηθούν οι διορθωτικοί μηχανισμοί που μειώνουν τις συνεισφορές ορισμένων κρατών μελών βάσει του ΑΕΕ, του φόρου προστιθεμένης αξίας (ΦΠΑ) και των μη ανακυκλωμένων πλαστικών, καθώς θα οδηγήσει σε απλούστευση και ενίσχυση της διαφάνειας των εν λόγω πόρων. Αντίθετα, προειδοποιεί ότι παρά την απλούστευση που θα επέλθει σε έναν βαθμό στον τρόπο υπολογισμού ορισμένων επιμέρους ιδίων πόρων, με την προτεινόμενη προσθήκη πέντε νέων ροών εσόδων, το σύστημα ιδίων πόρων θα περιπλακεί. Προειδοποιεί επίσης ότι η επιβολή συνεισφοράς στις εταιρείες ενδέχεται να έρχεται σε αντίθεση με τους στόχους ανταγωνιστικότητας της Ένωσης. Επίσης, τα ανώτατα όρια των ιδίων πόρων θα πρέπει να επαναξιολογηθούν σε συνέχεια της συμφωνίας για τη χορήγηση δανείου ύψους 90 δισ. ευρώ στην Ουκρανία.
