Η έκρηξη των data centers: Γιατί αλλάζουν οικονομίες, πόλεις, ζωές και ποιο είναι το τίμημα;
-
Τα data centers αποτελούν βασικό μοχλό οικονομικής ανάπτυξης, με επενδύσεις δεκάδων δισ. δολαρίων.
-
Δημιουργούν θέσεις εργασίας κυρίως στην κατασκευή, αλλά λιγότερες μόνιμες απ’ ό,τι συχνά πιστεύεται.
-
Η ενεργειακή κατανάλωση και οι υποδομές αποτελούν το μεγάλο κόστος, με σοβαρές κοινωνικές και πολιτικές προεκτάσεις.
Όταν το ChatGPT λανσαρίστηκε στα τέλη του 2022, όλος ο πλανήτης παρακολούθησε κάτι πραγματικά εντυπωσιακό να συμβαίνει.
Μέσα σε μόλις δύο μήνες, έφτασε τους 100 εκατομμύρια χρήστες, ένας ρυθμός ανάπτυξης που προκάλεσε σοκ στη Silicon Valley. Σήμερα, ξεπερνά τα 800 εκατομμύρια εβδομαδιαίους ενεργούς χρήστες. Εκείνη η κυκλοφορία πυροδότησε μια έκρηξη στην ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, η οποία άλλαξε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο χτίζουμε και λειτουργούμε τις υποδομές που στηρίζουν τον ψηφιακό μας κόσμο.
Όλα αυτά, όμως, συμβαίνουν μέσα σε data centers, και μάλιστα σε πάρα πολλά data centers. Πρόκειται για οικονομικές μηχανές και τεχνολογικά θαύματα, αλλά συνοδεύονται και από πραγματικό κόστος, το οποίο οι τοπικές κοινωνίες μόλις αρχίζουν να αισθάνονται.
Ας δούμε αναλυτικά τα βασικά πλεονεκτήματα (και μειονεκτήματα) της έκρηξης των data centers και τι σημαίνουν για το μέλλον μας.
Τα πλεονεκτήματα των data centers: γιατί οι κοινότητες «στρώνουν κόκκινο χαλί»
1. Είναι ισχυρός οικονομικός καταλύτης (ιδίως για αγροτικές περιοχές)
Ας ξεκινήσουμε με αυτό που ενθουσιάζει πολιτικούς και φορείς ανάπτυξης: το χρήμα, και είναι πάρα πολύ.
Μόνο το 2025, οι συμφωνίες για data centers έφτασαν παγκόσμιο ρεκόρ 61 δισ. δολαρίων, με τη μερίδα του λέοντος να αφορά τις Ηνωμένες Πολιτείες. Δεν μιλάμε για μικρά έργα. Η Meta επενδύει 27 δισ. δολάρια στο data center Hyperion στη Λουιζιάνα, σε συνεργασία με την Blue Owl Capital, επεκτείνοντας ένα έργο που αρχικά είχε παρουσιαστεί ως επένδυση 10 δισ. δολαρίων. Η Google ανακοίνωσε επένδυση 25 δισ. δολαρίων σε υποδομές AI στην Πενσυλβάνια.
Σύμφωνα με ανάλυση της S&P Global, οι επενδύσεις σε data centers και τεχνολογία ευθύνονται για το 80% της αύξησης της οικονομικής ζήτησης στις ΗΠΑ το πρώτο εξάμηνο του 2025. Δεν είναι υπερβολή: τα data centers σπρώχνουν κυριολεκτικά την αμερικανική οικονομία μπροστά.
Στο Τέξας, για παράδειγμα, τα data centers κατέβαλαν 3,2 δισ. δολάρια σε φόρους το 2024. Στην κομητεία Loudoun της Βιρτζίνια, τα φορολογικά έσοδα από data centers αναμένεται να φτάσουν 895 εκατ. δολάρια το 2025, σχεδόν όσο ολόκληρος ο ετήσιος προϋπολογισμός λειτουργίας της περιοχής.
Γι’ αυτό και περισσότερες από 20 πολιτείες προσφέρουν φορολογικά κίνητρα για να προσελκύσουν τέτοιες επενδύσεις.
2. Δημιουργούν θέσεις εργασίας (αν και όχι όσες νομίζουμε)
Η υπόσχεση της απασχόλησης είναι πάντα δελεαστική.
Όταν η Meta ανακοίνωσε το Hyperion στη Λουιζιάνα, οι αρχές μίλησαν για 500 μόνιμες θέσεις εργασίας και πάνω από 5.000 προσωρινές θέσεις κατασκευής στο peak του έργου. Το φιλόδοξο Stargate Project της OpenAI κάνει λόγο ακόμη και για 100.000 θέσεις εργασίας σε βάθος χρόνου.
Η πραγματικότητα, βέβαια, είναι ότι τα data centers είναι εξαιρετικά αυτοματοποιημένα. Ένα μεγάλο κέντρο μπορεί να λειτουργεί με μόλις 20 έως 150 εργαζομένους. Όμως η κατασκευαστική δραστηριότητα δημιουργεί τεράστια ζήτηση για ηλεκτρολόγους, μηχανικούς, τεχνικούς HVAC.
Ο πρόεδρος της Microsoft, Brad Smith, εκτιμά ότι οι ΗΠΑ θα χρειαστούν 500.000 νέους ηλεκτρολόγους την επόμενη δεκαετία για να καλυφθούν οι ανάγκες.
3. Αναγκάζουν τις περιοχές να αναβαθμίσουν τις υποδομές τους (με κόστος)
Ένα hyperscale data center μπορεί να καταναλώνει όση ενέργεια μια μικρή πόλη.
Για να το υποστηρίξουν, οι εταιρείες και οι πάροχοι ηλεκτρικής ενέργειας επενδύουν σε νέα δίκτυα, υποσταθμούς και οπτικές ίνες. Θεωρητικά, αυτές οι αναβαθμίσεις ωφελούν και την τοπική κοινωνία.
Υπάρχει όμως και γεωπολιτική διάσταση. Η αμερικανική κυβέρνηση, τόσο επί Τραμπ όσο και μεταγενέστερα, έχει καταστήσει σαφές ότι η πρωτοκαθεδρία στην AI είναι ζήτημα εθνικής προτεραιότητας. Το σχέδιο “America’s AI Action Plan” της κυβέρνησης Τραμπ προβλέπει μαζική ανάπτυξη υποδομών AI για λόγους ανταγωνιστικότητας, ασφάλειας και οικονομικής κυριαρχίας.
Χωρίς data centers, δεν υπάρχει ψηφιακός κόσμος
Είτε μας αρέσει είτε όχι, ο ψηφιακός κόσμος στηρίζεται σε αυτά τα κτίρια.
Κάθε ερώτημα AI, κάθε streaming ταινίας, κάθε cloud backup περνά από ένα data center. Χωρίς αυτά, τα εργαλεία γενετικής τεχνητής νοημοσύνης που μπαίνουν πλέον παντού, από την ανακάλυψη φαρμάκων μέχρι το customer service, απλώς δεν θα υπήρχαν.
Τα μειονεκτήματα των data centers: το τεράστιο –και όχι τόσο κρυφό– κόστος των «εργοστασίων AI»
1. Είναι ενεργειακά απαιτητικά και πιέζουν τα δίκτυα ηλεκτρισμού
Αυτό είναι το μεγάλο ζήτημα.
Ήδη από το 2024, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) είχε επισημάνει ότι οι ΗΠΑ αντιστοιχούν στο 45% της παγκόσμιας κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας από data centers. Και η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει πλήρως την εξίσωση.
Ένα «παραδοσιακό» cloud data center καταναλώνει ρεύμα αντίστοιχο με 25.000 νοικοκυριά. Ένα σύγχρονο hyperscale AI data center μπορεί να απαιτεί ενέργεια για 100.000 σπίτια ή και περισσότερα.
Το Hyperion της Meta στη Λουιζιάνα, σύμφωνα με δημοσιεύματα, αναμένεται να καταναλώνει πάνω από το διπλάσιο ρεύμα ολόκληρης της πόλης της Νέας Ορλεάνης.
Η πίεση στο σύστημα είναι ήδη εδώ. Η North American Electric Reliability Corporation έχει προειδοποιήσει ότι η ταχύτητα με την οποία χτίζονται τέτοιες εγκαταστάσεις δημιουργεί σοβαρό στρες στο ηλεκτρικό δίκτυο. Το αποτέλεσμα; Αυξήσεις στους λογαριασμούς για όλους.
Μελέτη του Ιουνίου 2024 από το Carnegie Mellon και το North Carolina State University προβλέπει ότι οι τιμές ηλεκτρικού ρεύματος στις ΗΠΑ θα αυξηθούν κατά μέσο όρο 8% έως το 2030 λόγω της ζήτησης από data centers. Σε «hotspots» όπως η Βόρεια Βιρτζίνια, οι αυξήσεις θα μπορούσαν να ξεπεράσουν το 25%.
2. Καταναλώνουν νερό σε ανησυχητικούς ρυθμούς
Αν η ενέργεια δεν σοκάρει, το νερό σίγουρα θα το κάνει.
Τα data centers είναι εξαιρετικά “διψασμένα”. Για την ψύξη τους, καταναλώνουν εκατομμύρια γαλόνια νερού καθημερινά.
Ένα μεσαίου μεγέθους data center μπορεί να καταναλώνει 110 εκατ. γαλόνια νερού τον χρόνο, όσο περίπου 1.000 νοικοκυριά. Τα μεγαλύτερα φτάνουν έως και 5 εκατ. γαλόνια την ημέρα.
Το 2023, τα data centers της Google απέσυραν συνολικά 6,1 δισ. γαλόνια νερού παγκοσμίως. Μόνο οι δύο εγκαταστάσεις της στο Council Bluffs της Αϊόβα κατανάλωσαν 1,4 δισ. γαλόνια από το τοπικό υδροδοτικό σύστημα.
Στο Τέξας, οι AI data centers θα μπορούσαν να φτάσουν έως τα 161 δισ. γαλόνια ετησίως μέχρι το 2030, σχεδόν το 3% της συνολικής κατανάλωσης νερού της πολιτείας, σε μια περιοχή που ήδη πλήττεται συχνά από ξηρασίες.
Σε περιοχές με περιορισμένους υδάτινους πόρους, αυτό επηρεάζει τη γεωργία, τον σχεδιασμό ύδρευσης των πόλεων και τα τοπικά οικοσυστήματα.
3. Επιβαρύνουν βαριά τις τοπικές κοινωνίες
Το κόστος δεν περιορίζεται μόνο στους φυσικούς πόρους.
Πρόκειται για τεράστια, συχνά χωρίς παράθυρα συγκροτήματα, που καλύπτουν εκατοντάδες στρέμματα πρώην αγροτικής γης ή δασών. Συνοδεύονται από ηχορύπανση 24/7 λόγω των συστημάτων ψύξης και από τακτικές δοκιμές εκατοντάδων εφεδρικών γεννητριών ντίζελ, καθεμία στο μέγεθος βαγονιού τρένου.
Για ορισμένους κατοίκους, η εμπειρία θυμίζει μια συναυλία heavy metal που δεν τελειώνει ποτέ. Οι ανεμιστήρες ψύξης μπορούν να φτάσουν τα 92–96 dB(A).
Παράλληλα, τα data centers ανανεώνουν συνεχώς τον εξοπλισμό τους. Οι παλιοί servers και τα δικτυακά συστήματα καθίστανται γρήγορα απαρχαιωμένα, ειδικά λόγω των απαιτήσεων της AI.
Αυτό δημιουργεί τεράστιες ποσότητες ηλεκτρονικών αποβλήτων (e-waste), συχνά με τοξικά υλικά, που απαιτούν ειδική διαχείριση και εγείρουν σοβαρά ερωτήματα βιωσιμότητας σε παγκόσμιο επίπεδο.
Τι πρέπει να γίνει;
Είτε μας αρέσει είτε όχι, τα data centers είναι η ραχοκοκαλιά των υποδομών της εποχής της AI: μεταμορφωτικά, απαραίτητα και αναπόφευκτα. Όμως δεν είναι δωρεάν.
Καθώς προχωράμε, χρειαζόμαστε πολύ μεγαλύτερη διαφάνεια για το πραγματικό τους κόστος, όχι μόνο για τα φορολογικά έσοδα που φέρνουν, αλλά και για το νερό που καταναλώνουν, την ενέργεια που απαιτούν, τις εκπομπές που παράγουν και το αποτύπωμα που αφήνουν στις κοινότητες που τα φιλοξενούν.
Οι εταιρείες που τροφοδοτούν το μέλλον μας οφείλουν να λογοδοτούν για ολόκληρο το αποτύπωμα που δημιουργούν σήμερα.
