Νικόλαος Φίλιππας: Ο άνθρωπος που επί 10 χρόνια μας διδάσκει τα μυστικά για μια ζωή χωρίς χρηματοοικονομικό άγχος

Τι πρέπει να κάνω, πώς πρέπει να ζήσω, ποιος πρέπει να γίνω; Ερωτήματα τα οποία απευθύνουμε συχνά πυκνά στους εαυτούς μας, και όπως δομείται η πραγματικότητα σήμερα δεν χρειάζεται να πάμε πολύ μακριά ώστε να βρούμε τις απαντήσεις. Η σοφία στις ημέρες μας είναι και φθηνή και άφθονη…

Είναι σαν να ζούμε στη Βιβλιοθήκη της Βαβέλ του Χόρχε Λουίς Μπόρχες: μια βιβλιοθήκη που ατενίζει το άπειρο και της οποίας τα συγγράμματα περιέχουν κάπου μια εξήγηση για τον λόγο ύπαρξης της βιβλιοθήκης, αλλά και για τον τρόπο χρήσης της. Μα οι βιβλιοθηκάριοι του Μπόρχες υποψιάζονται πως δεν θα βρουν ποτέ τους το βιβλίο το οποίο ψάχνουν μέσα σε όλες αυτές τις απέραντες εκτάσεις ασυναρτησίας.

Οι δικές μας προοπτικές είναι καλύτερες. Ωστόσο, επειδή και η δική μας βιβλιοθήκη είναι άπειρη, αντιμετωπίζουμε το παράδοξο της αφθονίας και της παραπληροφόρησης: η ποσότητα υπονομεύει την ποιότητα του εγχειρήματός μας. Με μια τόσο μεγάλη και υπέροχη βιβλιοθήκη να απλώνεται μπροστά μας, συχνά πολλά τα διαβάζουμε στα πεταχτά ή τα αναδιηγούμαστε από τις εμπειρίες άλλων. Κάποιες στιγμές, όμως, οφείλουμε να σταθούμε για να πάρουμε μια ανάσα, διότι ενίοτε ανταμώνουμε την Υπέρτατη Ιδέα, τη γνώση εκείνη που θα μας είχε μεταμορφώσει αν την είχαμε γευτεί, αν την είχαμε νιώσει βαθιά μέσα μας και την είχαμε εντάξει στη ζωή μας νωρίτερα.

Με μια τέτοια μεγάλη μεταμορφωτική ιδέα γεννήθηκε το Ινστιτούτο Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού, ένα έργο οραματικό που ιδρύθηκε τον μακρινό Φεβρουάριο του 2016 με σκοπό να καλλιεργήσει τη χρηματοοικονομική γνώση, τη χρηματοοικονομική υπευθυνότητα και τη χρηματοοικονομική συνείδηση στην ελληνική κοινωνία, σε μια εποχή όπου οι χρηματοοικονομικές αποφάσεις επηρεάζουν άμεσα την ποιότητα ζωής μας.

Ο δρόμος της γνώσης

Στην αίθουσα ενός δημοτικού σχολείου, μια ομάδα μαθητών συζητά για το πώς μπορούν να αποταμιεύσουν τα πρώτα τους χρήματα. Οι δάσκαλοί τους καθοδηγούν μέσα από το πρόγραμμα @ξία, μια ψηφιακή πλατφόρμα που παρέχεται δωρεάν και μαθαίνει στα παιδιά τα μυστικά του χρήματος, ώστε να παίρνουν σωστές οικονομικές αποφάσεις. Αυτή είναι μόνο μια από τις πολλές εκπαιδευτικές δραστηριότητες που έχει δημιουργήσει το Ινστιτούτο Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού για όλες τις ηλικίες.

Από τα σχολεία της Αθήνας μέχρι τα πανεπιστήμια της Θεσσαλονίκης και τις μικρές κοινότητες της ελληνικής περιφέρειας, το Ινστιτούτο ταξιδεύει, οργανώνοντας σεμινάρια, συνέδρια και ενημερωτικές εκδηλώσεις. Χιλιάδες μαθητές και φοιτητές συμμετέχουν σε συζητήσεις που ξεκινούν από τα βασικά του χρήματος και φτάνουν σε σύγχρονα χρηματοοικονομικά ζητήματα.

Στο τέλος κάθε εκδήλωσης, πολλοί φεύγουν με μια αίσθηση δύναμης: «Μπορώ να καταλάβω πώς λειτουργεί το χρήμα και πώς να παίρνω σωστές οικονομικές αποφάσεις για τη ζωή μου», λένε αρκετοί από αυτούς. Και αυτό ακριβώς είναι το ζητούμενο για το Ινστιτούτο Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού: να δημιουργεί πολίτες που δεν φοβούνται την οικονομία και το χρήμα, αλλά τα χρησιμοποιούν προς όφελός τους.

Το έργο του Ινστιτούτου αναγνωρίζεται και πέρα από τα ελληνικά σύνορα. Μέσα από συνεργασίες με διεθνείς οργανισμούς και συμμετοχές σε διεθνή συνέδρια, το Ινστιτούτο εκπροσωπεί τη χώρα μας με αξιοπρέπεια, προβάλλοντας το ελληνικό παράδειγμα χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης. Κάθε παρουσίαση, κάθε διάλεξη στο εξωτερικό γίνεται μια ευκαιρία να δείξουν ότι η Ελλάδα μπορεί να πρωτοπορήσει σε έναν τομέα κρίσιμο για την ποιότητα ζωής των πολιτών της.

Η χρηματοοικονομική παιδεία αλλάζει τη ζωή μας

Εμπνευστής και καθοδηγητής αυτής της προσπάθειας είναι ο Καθηγητής Χρηματοοικονομικής Νικόλαος Φίλιππας, που, ορμώμενος από την οικονομική κρίση, τον Ευγένιο Τριβιζά και τον γιο του Δημήτρη, θέλησε να προσφέρει οικονομικές αλήθειες ως εργαλεία του νου, ώστε να έχουμε στο εξής μια καλύτερη ζωή. Άλλωστε, όπως είχε πει ο Βούδας, «η ζωή μας είναι δημιούργημα του νου μας».

Η αλήθεια είναι πως ο κύριος καθηγητής δεν χρειάζεται συστάσεις. Με μια πορεία αφιερωμένη στη διάδοση της χρηματοοικονομικής γνώσης, έχει καταφέρει να κάνει ένα δύσκολο θέμα προσιτό σε όλους – από παιδιά έως ενήλικες. Ο μοναδικός στην Ελλάδα με δέκα βιβλία αφιερωμένα στον χρηματοοικονομικό αλφαβητισμό, ο ίδιος μοιράζεται μαζί μας σκέψεις, εμπειρίες και φιλοδοξίες για μια κοινωνία χρηματοοικονομικά ενημερωμένων πολιτών.

Εκτός από ενήλικες, ο καθηγητής έχει γράψει έξι βιβλία για παιδιά, κάτι μοναδικό όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά σίγουρα και στην Ευρώπη. Όπως λέει, η έμπνευση ήρθε από τον ίδιο του τον γιο, Δημήτρη, ο οποίος, στην παρουσίαση του βιβλίου του «Αμοιβαία Κεφάλαια», όταν ήταν περίπου 11 ετών, τον ρώτησε γιατί δεν γράφει βιβλία οικονομικής εκπαίδευσης για παιδιά. Επηρεασμένος από τα βιβλία του Ευγένιου Τριβιζά, ο μικρός Δημήτρης ήθελε και ο ίδιος να μάθει για χρήματα, επενδύσεις και οικονομικές έννοιες μέσα από κατανοητές ιστορίες.

Σήμερα ο Δημήτρης εκπονεί τη διδακτορική του διατριβή στο Πανεπιστήμιο του Μανχάιμ…

Η χρηματοοικονομική κρίση και η χρηματοοικονομική άγνοια που επικρατούσε ακόμη και στους «ειδικούς» ώθησαν τον καθηγητή να στραφεί στη χρηματοοικονομική εκπαίδευση και ενδυνάμωση των παιδιών. Όπως λέει, «οι μεγάλοι δύσκολα αλλάζουν». Ο στόχος του ήταν να δημιουργήσει κατάλληλο εκπαιδευτικό υλικό και να το εισαγάγει στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση, με όραμα να δημιουργηθεί μια νέα γενιά χρηματοοικονομικά ενημερωμένων και υπεύθυνων πολιτών.

Όταν τον ρωτήσαμε αν η χρηματοοικονομική παιδεία πραγματικά κάνει τη διαφορά, απάντησε χωρίς δισταγμό: «Σίγουρα, σε όλα τα επίπεδα». Από την αποταμίευση και την έξυπνη κατανάλωση μέχρι τις επενδυτικές επιλογές, την προετοιμασία για τη συνταξιοδότηση ή την προστασία από απρόβλεπτα γεγονότα – όλα αυτά, όπως λέει, είναι κομμάτια της καθημερινότητας που επηρεάζονται από τη γνώση.

Παράλληλα, τόνισε ότι υπάρχουν πιο σύνθετα ζητήματα που ούτε οι περισσότεροι ειδικοί κατανοούν, όπως η αποδολαριοποίηση του παγκόσμιου εμπορίου, ο ρόλος της Ασίας και της Αφρικής στις επόμενες δεκαετίες, η επίδραση της τεχνητής νοημοσύνης στις οικονομικές αποφάσεις, τα κρυπτονομίσματα και οι ισολογισμοί των Κεντρικών Τραπεζών.

Η αποταμίευση: απλή μεν, αλλά δύσκολη

Ο Νικόλαος Φίλιππας αφιερώνει μεγάλο μέρος της δουλειάς του στην αποταμίευση, την οποία θεωρεί κρίσιμη για την οικονομική ασφάλεια και την ποιότητα ζωής. Σημειώνει ότι η Ελλάδα είναι ίσως η μοναδική χώρα στον κόσμο με αρνητική καθαρή αποταμίευση ως ποσοστό του ΑΕΠ για περίπου 24 χρόνια. Η αποταμίευση, εξηγεί, απαιτεί πειθαρχία και υπομονή, καθώς ο εγκέφαλος δεν αντιλαμβάνεται άμεση ανταμοιβή.

Όπως τονίζει, η αλλαγή των καταναλωτικών προτύπων των Ελλήνων περνά μέσα από τη χρηματοοικονομική εκπαίδευση και τη χρηματοοικονομική υπευθυνότητα, έννοια που ο ίδιος εισήγαγε στην ελληνική βιβλιογραφία.

Αλλά τι σημαίνει χρηματοοικονομική υπευθυνότητα; Ο όρος αφορά την υιοθέτηση στάσεων και συμπεριφορών απέναντι στο χρήμα που, σε τελική ανάλυση, μειώνουν το οικονομικό άγχος και οδηγούν σε μακροπρόθεσμη ευημερία. Σημαίνει να πληρώνουμε εγκαίρως τους λογαριασμούς μας, να μην αναλαμβάνουμε χρέη που δεν μπορούμε να αποπληρώσουμε, να έχουμε ένα κεφάλαιο έκτακτης ανάγκης και να προετοιμαζόμαστε για τις οικονομικές αβεβαιότητες του μέλλοντος. Ο καθηγητής υπογραμμίζει ότι η υπερκατανάλωση, ο υπερδανεισμός και ο τζόγος αποκαλύπτουν ανεύθυνες συμπεριφορές με πρακτικές μακροπρόθεσμες συνέπειες στην ποιότητα ζωής.

Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, ο χρηματοοικονομικός αλφαβητισμός είναι «ο συνδυασμός συνειδητότητας, γνώσης, δεξιοτήτων, νοοτροπίας και συμπεριφοράς για τη σωστή λήψη χρηματοοικονομικών αποφάσεων με στόχο την ατομική ευημερία». Ο καθηγητής σημειώνει ότι ο ορισμός αυτός συμπυκνώνει χρόνια θεωρητικής σοφίας και εμπειρίας.

Ο κύριος καθηγητής επισημαίνει ότι αρκετοί αθλητές, που ενώ κέρδισαν τεράστια ποσά στη συνέχεια πτώχευσαν, έπεσαν θύματα συμπεριφορικών σφαλμάτων, όπως υπερβολική αισιοδοξία, υπερβολική αυτοπεποίθηση και η λανθασμένη πεποίθηση ότι το μέλλον θα είναι ίδιο με το παρελθόν. Υπογραμμίζει ότι τα πρόσκαιρα υπερκέρδη πρέπει να αξιοποιούνται στη δημιουργία συντηρητικών χαρτοφυλακίων και παθητικού εισοδήματος, αντί για συνεχή ανάληψη υψηλού επενδυτικού κινδύνου.

Τέλος, ο καθηγητής τονίζει ότι η χαμηλή συμμετοχή των Ελλήνων στις επενδύσεις οφείλεται στην οικονομική κρίση, την έλλειψη ρευστότητας, την οικονομική ανασφάλεια αλλά κυρίως στη μη κατανόηση του τρόπου λειτουργίας του έξυπνου χρήματος. Η συνεχής οικονομική εκπαίδευση, η ενημέρωση για τις τρέχουσες οικονομικές τάσεις και η αναζήτηση βοήθειας από ειδικούς συμβούλους είναι απαραίτητα στοιχεία της χρηματοοικονομικής υπευθυνότητας. Όπως καταλήγει, η γνώση αυτή οδηγεί σε καλύτερη ποιότητα ζωής και στην προσωπική ευημερία, που πρέπει να αποτελεί τον τελικό στόχο κάθε πολίτη.

Ας κλείσουμε με το όραμα του Καθηγητή Νικόλαου Φίλιππα… Η χρηματοοικονομική γνώση δεν πρέπει να είναι προνόμιο των λίγων, αλλά δικαίωμα όλων των πολιτών.