Γιατί το ράλι στο πετρέλαιο δεν σημαίνει αναγκαστικά παγκόσμια κρίση – Πού κρύβεται ο μεγάλος κίνδυνος

Η απότομη άνοδος των τιμών του πετρελαίου και η έντονη μεταβλητότητα στις διεθνείς αγορές επαναφέρουν στο προσκήνιο τα σενάρια μιας νέας οικονομικής κρίσης. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Γιώργο Λαγαρία, Chief Economist και Director του Economics Hub της Forvis Mazars, τα δεδομένα δεν δικαιολογούν –τουλάχιστον προς το παρόν– έναν τέτοιο συναγερμό.

Το Brent έφτασε το πρωί της Δευτέρας στα 117 δολάρια το βαρέλι, σημειώνοντας άνοδο σχεδόν 98% από τα χαμηλά επίπεδα του Δεκεμβρίου. Πρόκειται για μία από τις πιο απότομες ανόδους στη σύγχρονη ιστορία της αγοράς πετρελαίου, μετά το 1985.

Η εκτόξευση των τιμών προκάλεσε ισχυρές πιέσεις στις αγορές της Ασίας, με τον Nikkei 225 να υποχωρεί περίπου 7%, ενώ τα futures της S&P 500 κινούνταν περίπου 2% χαμηλότερα. Παράλληλα, οι αποδόσεις των αμερικανικών ομολόγων αυξήθηκαν, με το δεκαετές να φτάνει το 4,2%.

Παρά τη νευρικότητα των αγορών, ο επικεφαλής οικονομολόγος της Forvis Mazars εκτιμά ότι η εικόνα αυτή δεν συνιστά ακόμη συστημική κρίση.

Η γεωπολιτική ένταση πίσω από το ράλι

Η άνοδος των τιμών της ενέργειας συνδέεται άμεσα με την κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή και κυρίως με τα προβλήματα στη ναυσιπλοΐα στα στενά του Ορμούζ, ένα από τα σημαντικότερα σημεία διέλευσης πετρελαίου στον κόσμο.

Οι επιθέσεις του Ιράν και η κλιμάκωση της αντιπαράθεσης με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ έχουν οδηγήσει σε προσωρινό «έμφραγμα» στη διέλευση των δεξαμενόπλοιων. Παράλληλα, η εκλογή του Mojtaba Khamenei και η αμφιθυμία του προέδρου Masoud Pezeshkian σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής δείχνουν, σύμφωνα με τον Γιώργο Λαγαρία, ότι η εξουσία στο Ιράν μετατοπίζεται σταδιακά προς τους Φρουρούς της Επανάστασης, γεγονός που προμηνύει πιο επιθετική στάση.

Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι πόσο υψηλά θα φτάσει το πετρέλαιο, αλλά για πόσο θα παραμείνει σε αυτά τα επίπεδα.

Ο δύσκολος γρίφος για τη Fed

Παράλληλα, η άνοδος των τιμών της ενέργειας περιπλέκει σημαντικά το έργο της Federal Reserve.

Την ίδια στιγμή, η αμερικανική αγορά εργασίας δείχνει σημάδια επιβράδυνσης. Τα τελευταία στοιχεία κατέγραψαν απώλεια 92.000 θέσεων εργασίας – τη δεύτερη χειρότερη επίδοση από την περίοδο της πανδημίας COVID-19.

Υπό κανονικές συνθήκες, μια τέτοια εξέλιξη θα άνοιγε τον δρόμο για μειώσεις επιτοκίων. Ωστόσο, ο φόβος ότι ένας παρατεταμένος πόλεμος θα οδηγήσει σε περαιτέρω άνοδο των ενεργειακών τιμών περιορίζει τα περιθώρια μιας καθησυχαστικής παρέμβασης από την κεντρική τράπεζα.

Γιατί το πετρέλαιο δεν σημαίνει αυτόματα πληθωρισμό

Ο Γιώργος Λαγαρίας υπενθυμίζει ότι οι υψηλές τιμές πετρελαίου δεν οδηγούν πάντα σε υψηλό πληθωρισμό.

Την περίοδο 2011–2014, το Brent κινούνταν κατά μέσο όρο κοντά στα 98 δολάρια, ενώ ο πληθωρισμός στις ΗΠΑ παρέμενε περίπου στο 2,1% και στην Ευρώπη στο 1,9%. Σήμερα, μάλιστα, υπάρχουν ισχυρές αποπληθωριστικές πιέσεις: 

• η επιβράδυνση της αγοράς εργασίας
• οι δομικές αλλαγές που προκαλεί η τεχνητή νοημοσύνη στην παραγωγικότητα
• η σταδιακή μείωση της αμερικανικής ζήτησης από το εξωτερικό

Παρότι δεν μπορεί να αποκλειστεί ένα νέο κύμα πληθωρισμού στις ΗΠΑ, ο Lagarias εκτιμά ότι η ενέργεια θα λειτουργήσει περισσότερο ως καταλύτης παρά ως βασική αιτία.

Η χρηματιστηριακή διόρθωση, σύμφωνα με τον ίδιο, ερχόταν εδώ και καιρό.

Οι αμερικανικές μετοχές βρίσκονταν περίπου 6% κάτω από τα ιστορικά υψηλά τους το πρωί της Δευτέρας, ενώ οι ευρωπαϊκές και ιαπωνικές αγορές κινούνταν λίγο πάνω από το όριο της «τεχνικής διόρθωσης» (-10%).

Η εξέλιξη αυτή θεωρείται μέρος της φυσιολογικής μεταβλητότητας, ιδιαίτερα αν ληφθεί υπόψη ότι οι αγορές της Ευρώπης και της Ασίας είχαν καταγράψει σημαντικά κέρδη από τις αρχές του έτους λόγω της αδυναμίας του δολαρίου.

Η σημερινή αγορά επηρεάζεται επίσης έντονα από αυτοματοποιημένα συστήματα συναλλαγών. Οι αλγόριθμοι και το υψηλής συχνότητας trading εντείνουν τις κινήσεις των τιμών, δημιουργώντας μεγαλύτερη μεταβλητότητα.

Η πρόσφατη εκρηκτική άνοδος και η γρήγορη πτώση της τιμής του Gold αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της δυναμικής.

Παρά τις απειλές για επιθέσεις σε διερχόμενα πλοία, είναι δύσκολο τα Στενά του Ορμούζ να παραμείνουν κλειστά για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Ορισμένες ναυτιλιακές εταιρείες ήδη εξετάζουν το ενδεχόμενο να συνεχίσουν τις διελεύσεις, αναλαμβάνοντας αυξημένο ρίσκο. Ο κλάδος της ναυτιλίας έχει αποδείξει ότι συχνά αυξάνει την κερδοφορία του σε περιόδους γεωπολιτικής έντασης, ενώ οι ασφαλιστικές εταιρείες αναμένεται να επανέλθουν με υψηλότερα ασφάλιστρα αλλά και νέες καλύψεις κινδύνου.

Οι πραγματικοί κίνδυνοι για την οικονομία

Πάντως, ο Γιώργος Λαγαρίας προειδοποιεί ότι η γεωπολιτική κρίση δεν πρέπει να αποσπά την προσοχή από άλλα προβλήματα που ήδη υπάρχουν.

Ο εμπορικός πόλεμος που ξεκίνησε ο Donald Trump έχει αυξήσει την αβεβαιότητα γύρω από τον πληθωρισμό, ενώ παράλληλα εξελίσσεται μια κρίση στην αγορά του private credit στις ΗΠΑ.

Μετά την κατάρρευση της Market Financial Solutions, μεγάλα funds της Blackstone και της BlackRock βρέθηκαν αντιμέτωπα με περιορισμούς στις εξαγορές, γεγονός που αναδεικνύει τις αδυναμίες μιας αγοράς χαμηλής ρευστότητας που άνοιξε τα τελευταία χρόνια σε μικροεπενδυτές.

Συνολικά, λοιπόν, η άνοδος του πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια δεν είναι από μόνη της αρκετή για να προκαλέσει παγκόσμια οικονομική κρίση.

Μπορεί, όμως, να λειτουργήσει ως επιταχυντής για προβλήματα που ήδη υπάρχουν στο διεθνές οικονομικό σύστημα.

Και αυτό, σύμφωνα με τον επικεφαλής οικονομολόγο της Forvis Mazars, είναι ίσως το πιο κρίσιμο σημείο που πρέπει να παρακολουθούν οι αγορές το επόμενο διάστημα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Πώς η Ρωσία αναδεικνύεται σε έναν από τους πρώτους «κερδισμένους» του πολέμου με το Ιράν
• Νέα «φάση» στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή: Πλήγματα στην Τεχεράνη – Κλιμάκωση στον Λίβανο
• Μέση Ανατολή: Ο Τραμπ ενθαρρύνει τους Κούρδους του Ιράν να επιτεθούν στην Τεχεράνη – Κλιμακώνεται ο πόλεμος
• Ιράν: Ο Πεζεσκιάν επιβεβαιώνει διαμεσολαβητικές πρωτοβουλίες για ειρήνη στη Μέση Ανατολή