Προειδοποίηση Ελ Εριάν: Ενισχύονται οι στασιμοπληθωριστικές δυνάμεις

Ένας ισχυρός στασιμοπληθωριστικός άνεμος πνέει στην παγκόσμια οικονομία, καθώς οι τιμές του πετρελαίου ξεπερνούν τα 100 δολάρια το βαρέλι, υποστηρίζει σε ανάλυσή του στου Financial Times ο γνωστός οικονομολόγος Μοχάμεντ Ελ Εριάν. Τα τελευταία στοιχεία για την απασχόληση στις ΗΠΑ την Παρασκευή παρείχαν ενδείξεις —αν και μικτές— μιας πιο αποδυναμωμένης αγοράς εργασίας, ακριβώς τη στιγμή που η σύγκρουση στο Ιράν πυροδοτεί ανησυχίες για ένα σοκ τιμών από την άνοδο του κόστους ενέργειας και τις διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες. 

Η αμερικανική οικονομία έχασε 92.000 θέσεις εργασίας τον Φεβρουάριο, ενώ το ποσοστό ανεργίας σκαρφάλωσε στο 4,4%. «Αυτό ακολούθησε μια μεγάλη υπέρβαση των προσδοκιών (“beat”) έναν μήνα νωρίτερα, η οποία, όπως φοβόμουν, αποδείχθηκε ανωμαλία. Μετά από ένα 2025 που χαρακτηρίστηκε από τις ασθενέστερες μέσες μηνιαίες αυξήσεις θέσεων εργασίας εκτός περιόδου ύφεσης εδώ και πάνω από δύο δεκαετίες, το τοπίο της απασχόλησης παραμένει γεμάτο προκλήσεις» σημειώνει ο οικονομολόγος.

Δεν πρόκειται μόνο για την αγορά εργασίας. Ο πληθωρισμός έστελνε επίσης προειδοποιητικά σήματα πριν από την έναρξη των επιθέσεων ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν. Στοιχεία που δημοσιεύθηκαν νωρίτερα έδειξαν ότι ο δείκτης τιμών προσωπικών καταναλωτικών δαπανών (PCE) αυξήθηκε στο 2,9% τον Δεκέμβριο, στο υψηλότερο επίπεδό του από τον Μάρτιο του 2024. Εν τω μεταξύ, ο δομικός πληθωρισμός τιμών παραγωγού, ένα μέτρο των τιμών εισροών, αυξήθηκε στο 3,6%, πολύ πάνω από τις προβλέψεις των αναλυτών.

Τώρα, πολλές οικονομίες αντιμετωπίζουν τις διπλές πιέσεις του αυξανόμενου ενεργειακού κόστους και των νέων διαταραχών στην εφοδιαστική αλυσίδα στις θαλάσσιες και αεροπορικές διαδρομές. Παρά το σύνολο αυτών των κλιμακούμενων κινδύνων, πολλά τμήματα της αγοράς αντιμετώπιζαν την εξάπλωση του πολέμου στη Μέση Ανατολή ως μια «επιπόλαιη πληγή» — μια προσωρινή και γρήγορα αναστρέψιμη διαταραχή σε μια κατά τα άλλα ανθεκτική παγκόσμια οικονομία. Άλλωστε, αυτή ήταν η κερδοφόρα προσέγγιση για ένα 2025 που περιελάμβανε το ένα σοκ μετά το άλλο.

Η απόδοση του 10ετούς κρατικού ομολόγου των ΗΠΑ διαπραγματευόταν στο 4,13% την Παρασκευή, περίπου εκεί που βρισκόταν στα μέσα του περασμένου μήνα. Στο ενδιάμεσο, είχε υποχωρήσει περίπου στο 3,95%. Σε έναν απλό παρατηρητή, αυτή η «κυκλική διαδρομή» υποδηλώνει ότι η συνολική επίδραση των ανταγωνιστικών δυνάμεων σε αυτό που είναι αναμφισβήτητα το σημαντικότερο χρηματοοικονομικό σημείο αναφοράς στον κόσμο είναι ουσιαστικά αμελητέα (de minimis).

Ωστόσο, αυτή η προσέγγιση συμψηφισμού απορρίπτει πολύ εύκολα την ιστορία των «σημείων καμπής» (tipping points), υποτιμώντας τους αυξανόμενους κινδύνους που απαιτούν την προσοχή των υπευθύνων χάραξης πολιτικής και των μακροπρόθεσμων επενδυτών. Στην πραγματική οικονομία και τα χρηματοοικονομικά, οι αρνητικοί παράγοντες δεν συμψηφίζονται· συσσωρεύονται. Είναι αξιοσημείωτο ότι ενώ ένας γεωπολιτικός σεισμός όπως ο πόλεμος στο Ιράν θα είχε παραδοσιακά πυροδοτήσει μια στροφή προς την ασφάλεια των αμερικανικών κρατικών ομολόγων, οι αποδόσεις αυξήθηκαν λόγω των ανησυχιών για τον πληθωρισμό.

Σύμφωνα με τον Ελ Εριάν, το πόσο μεγάλο σοκ θα αντιμετωπίσει ο κόσμος θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια και την εξάπλωση του πολέμου στο Ιράν. Περαιτέρω διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες θα ωθήσουν αναμφίβολα σε μια περαιτέρω μετατόπιση από την αποτελεσματικότητα του «just-in-time» στην πιο δαπανηρή, αλλά απαραίτητη, προσέγγιση «just-in-case» για τη διαχείριση των αποθεμάτων. Πρόκειται για μια διαρθρωτική εξέλιξη που ενσωματώνει υψηλότερο κόστος στο σύστημα σε μια εποχή που η οικονομική προσιτότητα αποτελεί ήδη οικονομικό, πολιτικό και κοινωνικό ζήτημα.

Χρηματοοικονομικοί κίνδυνοι και προοπτικές

Όπως αναφέρει ο οικονομολόγος, οι χρηματοοικονομικές προοπτικές είναι επίσης γεμάτες από προκλήσεις λόγω τριών διακριτών κινδύνων. Ο καθένας ξεχωριστά δεν φαίνεται αρκετά μεγάλος ώστε να προκαλέσει συστημικό κίνδυνο. Μαζί, ωστόσο, μπορούν να σχηματίσουν μια αυτοτροφοδοτούμενη, αποσταθεροποιητική δύναμη.

• Ιδιωτική Πίστη (Private Credit): Ο πρώτος κίνδυνος αφορά την ιδιωτική πίστη στις προηγμένες οικονομίες. Αυτό που ξεκίνησε ως ιδιοσυγκρασιακή πίεση σε ορισμένες εταιρείες κινδυνεύει να εξελιχθεί σε ευρύτερο ζήτημα, καθώς ορισμένοι επενδυτές αποχωρούν από μια κατηγορία περιουσιακών στοιχείων που, σύμφωνα με τον Marc Rowan της Apollo, αντιμετωπίζει μια «εκκαθάριση» (shakeout). Υπήρξαν κλασικά σημάδια ενός υπερεκτεταμένου κλάδου — κακή αξιολόγηση κινδύνων, αμφισβητούμενες αποτιμήσεις, ακατάλληλα επενδυτικά σχήματα και απάτες.
• Η «Φούσκα» της Τεχνητής Νοημοσύνης: Ο δεύτερος κίνδυνος σχετίζεται με την ορθολογική φούσκα που οδήγησε σε μαζική χρηματοδότηση της ανάπτυξης της AI. Η τεχνολογία παραμένει μια εξαιρετικά συναρπαστική μετασχηματιστική δύναμη με τεράστιες υποσχέσεις για την παραγωγικότητα. Αλλά θα υπάρξουν λίγοι μεγάλοι νικητές και πολλοί ηττημένοι. Η πολυσυζητημένη απόφαση της εταιρείας πληρωμών Block να μειώσει το εργατικό της δυναμικό κατά 40% υπενθύμισε ότι η υιοθέτηση της AI εγκυμονεί κινδύνους αναταραχής στην αγορά εργασίας.
• Αγορά ομολόγων: Ένας τρίτος κίνδυνος είναι ότι, με τον πληθωρισμό να κινείται υψηλότερα, η ικανότητα της παγκόσμιας αγοράς ομολόγων να απορροφήσει επίπεδα προσφοράς που αποτελούν ρεκόρ είναι πιθανό να δοκιμαστεί. Ήδη, τρεις από τις επτά οικονομίες της G7 —η Γαλλία, η Ιαπωνία και το Ηνωμένο Βασίλειο— έχουν προκληθεί από τους «τιμωρούς των ομολόγων» (bond vigilantes) τα τελευταία χρόνια.

Η παγκόσμια οικονομία δεν βλέπει απλώς ένα ασταθές 2026. Βρίσκεται στον δρόμο προς περαιτέρω κατακερματισμό και μεγαλύτερη απόκλιση αποτελεσμάτων για νοικοκυριά, κλάδους και χώρες, καταλήγει ο Ελ Εριάν.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Τραμπ για τον πόλεμο: Δεν θα σταματήσουμε μέχρι την ολοκληρωτική ήττα του εχθρού
• G7: «Στο τραπέζι» στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου εξαιτίας του πολέμου στο Ιράν
• Πώς η Ρωσία αναδεικνύεται σε έναν από τους πρώτους «κερδισμένους» του πολέμου με το Ιράν