Η παγκόσμια οικονομία μεταξύ Συμπληγάδων: Από το πληθωριστικό σοκ του Ιράν στον αποπληθωρισμό της τεχνητής νοημοσύνης
Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με αντικρουόμενες δυνάμεις που δοκιμάζουν την ανθεκτικότητά της. Από το γεωπολιτικό σοκ που πυροδοτεί πληθωριστικές πιέσεις, έως την ταχεία άνοδο της τεχνητής νοημοσύνης που διαμορφώνει αποπληθωριστικές τάσεις, το οικονομικό τοπίο μεταβάλλεται ριζικά.
Μέσα σε αυτές τις «Συμπληγάδες», επιχειρήσεις και κυβερνήσεις καλούνται να επαναπροσδιορίσουν στρατηγικές και προτεραιότητες.
Σε αυτό το πλαίσιο, η οικονομολόγος Dambisa Moyo με άρθρο της στο Project Syndicate υποστηρίζει ότι ζούμε μια σπάνια στιγμή κατά την οποία δύο ισχυρές δυνάμεις ωθούν τις τιμές προς αντίθετες κατευθύνσεις και ότι οι αγορές καλούνται να αντιμετωπίσουν τόσο την άμεση απειλή του πληθωρισμού, λόγω γεωπολιτικών εντάσεων και συγκρούσεων, όσο και τον μακροπρόθεσμο κίνδυνο αποπληθωρισμού που συνδέεται με την τεχνητή νοημοσύνη.
Όπως αναφέρει, στην αρχή του έτους πολλοί αναλυτές προέβλεπαν τιμές πετρελαίου γύρω στα 50 δολάρια ανά βαρέλι, λόγω υψηλών αποθεμάτων και χαμηλής ζήτησης, όμως πλέον τα συμβόλαια Brent έχουν ξεπεράσει τα 100 δολάρια, με εκτιμήσεις ακόμη και για 150 δολάρια.
Ο πόλεμος ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν έχει διαταράξει τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ, απ’ όπου περνά περίπου το 20% της παγκόσμιας ημερήσιας ζήτησης πετρελαίου, γεγονός που έχει προκαλέσει τη μεγαλύτερη διαταραχή στην προσφορά στην ιστορία της αγοράς. Συγκρίνει μάλιστα την κατάσταση με προηγούμενα γεγονότα, όπως το εμπάργκο του 1973, τον Πόλεμο του Κόλπου το 1990 και τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, σημειώνοντας ότι οι επιπτώσεις τότε ήταν μικρότερες.
Σύμφωνα με τη Moyo, δεν αυξήθηκαν μόνο οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, αλλά το σοκ επεκτάθηκε σε όλο το φάσμα των εμπορευμάτων, επηρεάζοντας λιπάσματα, πολυαιθυλένιο και ήλιο, ενώ αυξήθηκαν και τα κόστη μεταφορών και ασφάλισης. Προσθέτει ότι η καταστροφή υποδομών ενδέχεται να παρατείνει τις επιπτώσεις, με εκτιμήσεις ότι η αποκατάσταση εγκαταστάσεων υγροποιημένου φυσικού αερίου μπορεί να διαρκέσει έως πέντε χρόνια.
Oι συνέπειες αυτές αποτυπώνονται ήδη σε αναθεωρήσεις για τον πληθωρισμό και τα επιτόκια, με τον ΟΟΣΑ να προβλέπει υψηλότερο πληθωρισμό στις ΗΠΑ από τον στόχο της Ομοσπονδιακής Τράπεζας, γεγονός που θα συμπιέσει τα περιθώρια των επιχειρήσεων και θα διαβρώσει τους πραγματικούς μισθούς των καταναλωτών.
Oι δε αγορές, από την προσδοκία μειώσεων επιτοκίων, έχουν στραφεί πλέον στο ενδεχόμενο αυξήσεων, ενώ, ακόμη κι αν η Ομοσπονδιακή Τράπεζα θεωρήσει το ενεργειακό σοκ παροδικό, αναμένεται να αναγνωρίσει τη διάρκεια της διαταραχής στην προσφορά.
Η Moyo υπογραμμίζει ότι ενδεχόμενη αύξηση επιτοκίων θα επηρεάσει τις επενδυτικές αποφάσεις, το κόστος δανεισμού και τη διάρθρωση χαρτοφυλακίων, ιδίως σε μια οικονομία όπως των ΗΠΑ με υψηλό λόγο χρέους προς ΑΕΠ. Αναφέρει επίσης ότι τα υψηλότερα επιτόκια στεγαστικών δανείων ήδη πιέζουν την αγορά κατοικίας, ενώ οι αποδόσεις ομολόγων αυξάνονται και οι μετοχές υποχωρούν.
Πράγματι, σημειώνει, οι βραχυπρόθεσμες αυξήσεις τιμών και επιτοκίων θα περιορίσουν τη ζήτηση και ενδέχεται να οδηγήσουν σε ύφεση, με το μέγεθος των επιπτώσεων να εξαρτάται από τις αντιδράσεις των κυβερνήσεων και τη στάση των υπευθύνων χάραξης πολιτικής.
Στη συνέχεια, επισημαίνει ότι, σε μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα, η τεχνητή νοημοσύνη ενδέχεται να έχει αποπληθωριστικές επιδράσεις, μειώνοντας το κόστος εργασίας, εμπορευμάτων και ακόμη και δημόσιων αγαθών, ενώ σημειώνει ότι η πτωτική τάση τιμών σε ορισμένα αγαθά υπήρχε ήδη πριν από την εμφάνιση των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων.
Η τεχνητή νοημοσύνη και η ρομποτική θα μπορούσαν να περιορίσουν σημαντικά την ανάγκη για ανθρώπινη εργασία, επικαλούμενη εκτιμήσεις για εκατοντάδες εκατομμύρια θέσεις εργασίας που είναι ευάλωτες, καθώς και την άποψη του Vinod Khosla ότι έως το 2030 η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορεί να εκτελεί το 80% των εργασιών.
Ακόμη κι αν οι επιπτώσεις δεν είναι τόσο εκτεταμένες, οι δευτερογενείς συνέπειες θα είναι αποπληθωριστικές, καθώς η αυξημένη παραγωγικότητα και η αντικατάσταση εργασίας από μηχανές θα μειώσουν το διαθέσιμο εισόδημα και τη ζήτηση.
Ωστόσο, αν η τεχνητή νοημοσύνη μειώσει σημαντικά το κόστος παραγωγής και υπηρεσιών, το κόστος ζωής θα πέσει, οδηγώντας ενδεχομένως σε αύξηση της αγοραστικής δύναμης, όπως υποστηρίζει και ο Khosla.
Σε ένα τέτοιο αποπληθωριστικό περιβάλλον τα επίπεδα χρέους θα μπορούσαν να αυξηθούν σημαντικά και ότι πολλοί επενδυτές και επιχειρηματικοί ηγέτες δεν είναι προετοιμασμένοι για μια εποχή με τόσο διαφορετικές συνθήκες.
Τέλος, λέει η Dambisa Moyo υπογραμμίζει ότι οι επιχειρηματικοί ηγέτες και οι επενδυτές πρέπει να κατανοήσουν καλύτερα τόσο τη βραχυπρόθεσμη όσο και τη μακροπρόθεσμη δυναμική των τιμών και την αλληλεπίδρασή τους, ώστε να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν τον συνδυασμένο κίνδυνο υψηλού πληθωρισμού στο άμεσο μέλλον και επίμονου αποπληθωρισμού τα επόμενα χρόνια.
