Πράσινη μετάβαση με «σκοτεινό» κόστος: Τα ορυκτά που στραγγίζουν τον πλανήτη
Τα κρίσιμα ορυκτά, όπως το λίθιο, το κοβάλτιο και το νικέλιο, αναδεικνύονται σε στρατηγικούς πόρους για την παγκόσμια οικονομία, καθώς αποτελούν βασικά συστατικά για μπαταρίες, μικροτσίπ και τεχνολογίες αιχμής. Σύμφωνα με έκθεση του UNU-INWEH, η εκρηκτική αύξηση της ζήτησης συνοδεύεται από σοβαρές επιπτώσεις στους φυσικούς πόρους και τις τοπικές κοινωνίες.
Τα στοιχεία είναι ενδεικτικά καθώς μόνο το 2024 χρησιμοποιήθηκαν περίπου 456 δισεκατομμύρια λίτρα νερού για την εξόρυξη λιθίου. Πρόκειται για μια διαδικασία που συχνά περιλαμβάνει άντληση νερού από υπόγειες αλυκές και εξάτμιση, επιβαρύνοντας ήδη ευαίσθητα οικοσυστήματα.
Ανάπτυξη για τους «πάνω», κόστος για τους «κάτω»
Η ζήτηση για τα συγκεκριμένα ορυκτά αυξάνεται με ταχύ ρυθμό. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, η κατανάλωση λιθίου αυξήθηκε σχεδόν κατά 30% μέσα σε ένα έτος, ενώ η παραγωγή σπάνιων γαιών έχει σχεδόν τριπλασιαστεί την τελευταία δεκαετία.
Ωστόσο, τα οφέλη της «πράσινης» ανάπτυξης δεν κατανέμονται ισότιμα. Οι μειωμένες εκπομπές που απολαμβάνουν οι καταναλωτές σε Ευρώπη και Βόρεια Αμερική έχουν ως αντίβαρο την επιβάρυνση περιοχών εξόρυξης στην Αφρική και τη Λατινική Αμερική.
Στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, η εκτεταμένη εξόρυξη κοβαλτίου έχει συνδεθεί με ρύπανση ποταμών και σοβαρές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία, με μεγάλο μέρος του πληθυσμού να στερείται πρόσβασης σε καθαρό νερό.
Παρόμοια εικόνα καταγράφεται στο λεγόμενο «τρίγωνο του λιθίου» στη Βολιβία, τη Χιλή και την Αργεντινή, όπου η εξόρυξη απορροφά τεράστιες ποσότητες νερού σε ήδη άνυδρες περιοχές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τοπικές κοινότητες αντιμετωπίζουν πλέον δυσκολίες ακόμη και στην αγροτική παραγωγή.
Η συνολική περιβαλλοντική επιβάρυνση είναι εξίσου ανησυχητική, με εκατοντάδες εκατομμύρια τόνους αποβλήτων να παράγονται ετησίως από την εξόρυξη σπάνιων γαιών.
Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι η κατάσταση ενδέχεται να επιδεινωθεί, καθώς η παραγωγή λιθίου αναμένεται να πολλαπλασιαστεί έως το 2040 για να καλύψει τις ανάγκες της ενεργειακής μετάβασης.
