Γιατί λίγο πριν από μια νέα δεκαετία ζωής παίρνουμε τις μεγαλύτερες αποφάσεις
- Τι είναι το φαινόμενο των “nine-enders” και γιατί επηρεάζει τις μεγάλες αποφάσεις ζωής
- Γιατί λίγο πριν τα 30, τα 40 ή τα 50 οι άνθρωποι αλλάζουν δουλειά, σχέση ή τρόπο ζωής
- Πώς τα milestone birthdays επηρεάζουν την ψυχολογία και τη συμπεριφορά μας
Λίγο πριν κλείσουμε μια δεκαετία της ζωής μας, κάτι φαίνεται να αλλάζει. Ίσως είναι η αίσθηση ότι «ο χρόνος περνά». Ίσως ένα υπόγειο άγχος ότι κάποια πράγματα δεν έγιναν ποτέ. Ίσως η ανάγκη να αποδείξουμε στον εαυτό μας ότι μπορούμε ακόμη να αλλάξουμε πορεία.
Όπως κι αν εξηγείται, οι άνθρωποι λίγο πριν τα 30, τα 40 ή τα 50 συχνά παίρνουν από τις πιο σημαντικές αποφάσεις της ζωής τους.
Οι ψυχολόγοι έχουν μάλιστα δώσει όνομα στο φαινόμενο: “nine-enders”. Πρόκειται για τις ηλικίες που τελειώνουν σε 9 — 29, 39, 49, 59 — και οι οποίες, σύμφωνα με έρευνες, συνδέονται δυσανάλογα συχνά με μεγάλες αλλαγές, προσωπικά restart και πιο έντονη αναζήτηση νοήματος.
Η θεωρία έγινε ευρύτερα γνωστή μέσα από έρευνα των Adam Alter και Hal Hershfield το 2014, οι οποίοι μελέτησαν δεδομένα από δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους σε περισσότερες από 100 χώρες. Αυτό που διαπίστωσαν ήταν ότι όσοι βρίσκονταν λίγο πριν από μια νέα δεκαετία ζωής είχαν σημαντικά περισσότερες πιθανότητες να αμφισβητούν το νόημα και την πορεία της ζωής τους σε σχέση με άλλες ηλικιακές ομάδες.
Το αόρατο deadline των 29, 39 και 49
Και αυτή η υπαρξιακή «κινητικότητα» δεν έμενε μόνο στη σκέψη. Συχνά οδηγούσε και σε πράξεις.
Άνθρωποι που έτρεξαν τον πρώτο τους μαραθώνιο λίγο πριν τα 40. Καριέρες που άλλαξαν ξαφνικά στα 29. Μετακομίσεις, διαζύγια, νέες σχέσεις, δημιουργικά projects που παρέμεναν για χρόνια στο συρτάρι και τελικά ξεκίνησαν λίγο πριν από ένα milestone birthday.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ακόμη ότι οι δρομείς που βρίσκονταν σε “nine-ender” ηλικίες όχι μόνο συμμετείχαν συχνότερα σε μαραθωνίους, αλλά συχνά έτρεχαν και πιο γρήγορα από ό,τι τα προηγούμενα ή επόμενα χρόνια της ζωής τους. Σαν να λειτουργούσε το επερχόμενο “40” ή “50” σαν ένας αόρατος χρονικός στόχος.
«Οι άνθρωποι αισθάνονται μια πίεση που συχνά δεν μπορούν να εξηγήσουν», λέει ο Alter. «Γίνονται πιο ανήσυχοι ή πιο ανοιχτοί σε αλλαγές που έναν χρόνο πριν ίσως δεν θα σκέφτονταν καν».
Σύμφωνα με τον ίδιο, αυτό συμβαίνει επειδή οι άνθρωποι δεν βιώνουν τον χρόνο ως μια συνεχόμενη, ομαλή γραμμή — ακόμη κι αν έτσι λειτουργούν τα ημερολόγια και τα ρολόγια. Οι δεκαετίες, τα γενέθλια, οι αλλαγές χρόνου λειτουργούν σαν φυσικά “review points”. Σαν το τέλος ενός κεφαλαίου σε βιβλίο που σε αναγκάζει να σταματήσεις και να αναρωτηθείς τι διάβασες μέχρι τώρα.
Και τότε έρχεται το μεγάλο ερώτημα: «Έζησα όπως ήθελα;»
Αν η απάντηση είναι «ναι», η μετάβαση στη νέα δεκαετία γίνεται ήσυχα. Αν όμως είναι «όχι», πολλοί νιώθουν μια έντονη ανάγκη να κινηθούν πριν «κλείσει η πόρτα».
Αυτό εξηγεί γιατί τα χρόνια που τελειώνουν σε 9 συχνά συνοδεύονται από ξαφνικές αποφάσεις που στους γύρω μοιάζουν παρορμητικές ή ακόμη και ακατανόητες. Το ταξίδι που πάντα ήθελες να κάνεις. Η δουλειά που παρατάς. Η σχέση που ξεκινά ή τελειώνει. Το δημιουργικό project που αναβάλλεις επί χρόνια και ξαφνικά αποφασίζεις ότι «ή τώρα ή ποτέ».
Ο εγκέφαλος αγαπά τα restart
Φυσικά, δεν οδηγούν όλες αυτές οι αποφάσεις σε κάτι θετικό. Οι ίδιες έρευνες έδειξαν ότι οι “nine-enders” συνδέονται και με πιο ριψοκίνδυνες ή αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές — από εξωσυζυγικές σχέσεις μέχρι αυξημένα ποσοστά ψυχολογικής πίεσης.
Όμως η βασική κινητήρια δύναμη φαίνεται να είναι κοινή: η ανάγκη επαναξιολόγησης της ζωής λίγο πριν από ένα νέο «κεφάλαιο».
Το ενδιαφέρον είναι ότι το ίδιο μοτίβο εμφανίζεται και σε μικρότερη κλίμακα. Η ψυχολογία του λεγόμενου “fresh start effect” δείχνει ότι οι άνθρωποι έχουν μεγαλύτερη τάση να ξεκινούν νέες συνήθειες ή να θέτουν φιλόδοξους στόχους στην αρχή μιας εβδομάδας, μιας χρονιάς, μιας σεζόν ή μετά από γενέθλια.
Με άλλα λόγια, ο εγκέφαλος αγαπά τα συμβολικά restart.
Και ίσως τελικά αυτό να εξηγεί γιατί τα milestone birthdays μάς επηρεάζουν τόσο έντονα, ακόμη κι αν γνωρίζουμε ότι οι αριθμοί είναι στην πραγματικότητα αυθαίρετοι. «Το 10 είναι σημαντικό μόνο επειδή έχουμε 10 δάχτυλα», λέει ο Alter χαριτολογώντας. «Αν είχαμε εξελιχθεί με εννέα, πιθανότατα θα παθαίναμε midlife crisis στα 36».
Παρόλα αυτά, οι στρογγυλοί αριθμοί κουβαλούν τεράστιο ψυχολογικό βάρος. Και όσο αυθαίρετοι κι αν είναι, λειτουργούν σαν υπενθύμιση ότι ο χρόνος δεν είναι απεριόριστος.
Ίσως γι’ αυτό τόσοι άνθρωποι, λίγο πριν αλλάξει δεκαετία η ηλικία τους, αποφασίζουν επιτέλους να κάνουν αυτό που σκέφτονταν χρόνια. Όχι επειδή αλλάζει κάτι μαγικά από τη μία μέρα στην άλλη — αλλά επειδή ξαφνικά νιώθουν ότι δεν θέλουν να μπουν στην επόμενη δεκαετία της ζωής τους ίδιοι με πριν.
