Currency swaps: Το νέο γεωπολιτικό όπλο της κυβέρνησης Τραμπ και η απειλή για το δολάριο 

Επί δεκαετίες, οι ΗΠΑ απέφευγαν να εγκρίνουν συμφωνίες ανταλλαγής νομισμάτων (currency swaps) με ξένες δυνάμεις, παρά μόνο σε σπάνιες περιπτώσεις. Όταν το έκαναν, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα (Federal Reserve) αντάλλασσε νομίσματα για να ενισχύσει τα διεθνή αποθέματα δολαρίων, ακόμη και στο απόγειο της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008. Η κεντρική τράπεζα υπέγραφε επίσης γραμμές swap για να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη στις αγορές δολαρίου και να αποτρέψει μαζικές ρευστοποιήσεις αμερικανικών περιουσιακών στοιχείων, όπως συνέβη στις αρχές της πανδημίας COVID-19.

Όμως, για να πληροί μια ξένη κυβέρνηση τις προϋποθέσεις για μια γραμμή swap κατά τη δεύτερη θητεία του Προέδρου Donald Trump οι απαιτήσεις είναι πολύ πιο απλές. Μερικές φορές, το μόνο που χρειάζεται είναι να είναι φιλική προς τον πρόεδρο.

Από την επιστροφή του Donald Trump στην εξουσία, οι γραμμές ανταλλαγής νομισμάτων έχουν μετατραπεί από εργαλείο που χρησιμοποιείται κυρίως σε κρίσεις σε εργαλείο εξωτερικής πολιτικής, βοηθώντας δυνητικά ευνοούμενα κράτη να αποκτούν ταχύτερη πρόσβαση σε ρευστότητα σε δολάρια.

Η εξέλιξη αυτή έχει προκαλέσει φόβους ότι οι συμφωνίες currency swaps εργαλειοποιούνται πολιτικά, σύμφωνα με ανάλυση που δημοσιεύθηκε τη Δευτέρα από ερευνητές του Peterson Institute for International Economics, ενός ανεξάρτητου, μη κομματικού ερευνητικού οργανισμού. Ο κίνδυνος είναι ιδιαίτερα έντονος για τις γραμμές που προέρχονται από τη Federal Reserve, η διατήρηση της ανεξαρτησίας της οποίας αποτελεί «κόκκινη γραμμή».

Όμως, δεν διακυβεύεται μόνο η αξιοπιστία της Fed, σύμφωνα με τους ερευνητές. Αν οι ξένες κυβερνήσεις πειστούν ότι οι υποσχέσεις για ρευστότητα σε δολάρια συνοδεύονται πλέον από γεωπολιτικούς όρους, μπορεί να αναζητήσουν πιο προβλέψιμες εναλλακτικές. Χρησιμοποιώντας το νόμισμα των ΗΠΑ ως γεωπολιτικό κίνητρο για ξένους εταίρους, η κυβέρνηση Donald Trump κινδυνεύει να μειώσει την παγκόσμια ζήτηση και να διαβρώσει το πλαίσιο της κυριαρχίας του δολαρίου που υφίσταται από τη μεταπολεμική περίοδο, δηλαδή του παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος.

Θεσμικός διαχωρισμός

Η κυβέρνηση των ΗΠΑ εκδίδει currency swaps τόσο για να βοηθήσει τον εαυτό της όσο και για να στηρίξει συμμάχους. Οι ξένες κυβερνήσεις στρέφονται σε μια σταθερή προσφορά δολαρίων, ενώ οι ΗΠΑ βασίζονται στα swaps για να ηρεμούν τον πανικό στις παγκόσμιες αγορές και να εδραιώνουν τον ρόλο του δολαρίου ως βασικού παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος — μια θέση που επιτρέπει στις ΗΠΑ να δανείζονται φθηνά.

Η γεωπολιτική μόχλευση υπήρξε επίσης μέρος της ελκυστικότητας των currency swaps, καθώς οι ΗΠΑ αποφασίζουν ποιες χώρες αποκτούν πρόσβαση σε γραμμές έκτακτης ανάγκης σε δολάρια. Ιστορικά όμως, τα swaps που εγκρίνονταν με βάση στόχους εξωτερικής πολιτικής εκδίδονταν μόνο από το Exchange Stabilization Fund του Υπουργείου Οικονομικών.

Πέρυσι, το Υπουργείο Οικονομικών χρησιμοποίησε αυτό το ταμείο όταν ανακοίνωσε ένα πλαίσιο swap 20 δισ. δολαρίων για την Αργεντινή, ώστε να στηρίξει τον πρόεδρο Javier Milei, έναν ιδεολογικό σύμμαχο του Donald Trump που αντιμετώπιζε νομισματική κρίση λόγω της κατάρρευσης του πέσο.

Όμως, το Υπουργείο Οικονομικών δεν είναι ο μόνος τρόπος με τον οποίο η κυβέρνηση των ΗΠΑ μπορεί να εκδίδει currency swaps. Η Federal Reserve έχει επίσης αυτή την αρμοδιότητα και, επειδή μπορεί να δημιουργεί δολάρια όταν κρίνει ότι η οικονομία το χρειάζεται, θεωρητικά διαθέτει απεριόριστη δυνατότητα παροχής ρευστότητας.

Η Fed είναι αποκλειστικός εταίρος για μια μικρή ομάδα συμμάχων. Εκτός έκτακτων παρεμβάσεων, διατηρεί μόνιμες γραμμές swap μόνο με πέντε κεντρικές τράπεζες, υποστηρίζοντας τη σταθερότητα του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος και του ρόλου του δολαρίου.

Επιλογή “ευνοημένων”

Τον περασμένο μήνα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ανακοίνωσαν ότι συζητούν δημιουργία γραμμής swap με τις ΗΠΑ. Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ άφησε να εννοηθεί ότι εξετάζονται και άλλες χώρες.

Οι ερευνητές του Peterson προειδοποιούν ότι μια “χρυσού επιπέδου” γραμμή swap για μια πλούσια χώρα δεν έχει σαφή οικονομική βάση.

Αν η Fed προσθέσει ακόμη ένα μέλος στην ελίτ ομάδα της, θα μπορούσε να εντείνει τις ανησυχίες για την ανεξαρτησία της. Ο Kevin Warsh έχει αναλάβει ρόλο-κλειδί στη συζήτηση για τον θεσμικό προσανατολισμό της Fed, με παρατηρητές να αμφισβητούν τον βαθμό ανεξαρτησίας της από την εκτελεστική εξουσία.

Αν η Federal Reserve αρχίσει να αξιολογεί τις γραμμές swap με βάση πολιτικά και εξωτερικοπολιτικά κριτήρια, αυτό θα μπορούσε να υπονομεύσει το παγκόσμιο καθεστώς του δολαρίου, προειδοποιούν οι ερευνητές, τονίζοντας ότι οι αποφάσεις αυτές πρέπει να παραμείνουν αυστηρά τεχνοκρατικές και αποκομμένες από πολιτικές πιέσεις.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• ΕΚΤ: Οι κίνδυνοι για την ενέργεια παραμένουν παρά τη συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν
• Την Παρασκευή στο Μπούργκενστοκ της Ελβετίας η υπογραφή της συμφωνίας ΗΠΑ – Ιράν
• Πώς η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν επηρεάζει την ελληνική οικονομία