Η μάχη με τον λαϊκισμό θα κριθεί στη μεσαία τάξη
Από τον Γεράσιμο Ζαγορίτη, σύμβουλο πολιτικής στρατηγικής και επικοινωνίας
Ο Πρωθυπουργός τόνισε πρόσφατα, στο πλαίσιο διεθνούς εκδήλωσης της Endeavor Greece στην Πνύκα, ότι μια μετριοπαθής, κεντρώα πολιτική μπορεί να κερδίσει τις εκλογές και να νικήσει τον λαϊκισμό, όταν συνοδεύεται από σοβαρή διακυβέρνηση, συνέπεια και υλοποίηση των δεσμεύσεων απέναντι στους πολίτες. Η θέση αυτή είναι απολύτως ορθή.
Ο λαϊκισμός δεν αντιμετωπίζεται με την αντιγραφή της γλώσσας του, της έντασης ή των εύκολων υποσχέσεών του.
Αντιμετωπίζεται με αποτελέσματα.
Υπάρχει, ωστόσο, μία κρίσιμη προϋπόθεση: το κέντρο πρέπει να μπορεί να εκφράσει τη μεγάλη κοινωνική πλειοψηφία που αποφασίζει τις εκλογές. Και αυτή είναι, σε σημαντικό βαθμό, η μεσαία τάξη.
Το πολιτικό κέντρο δεν είναι απλώς ένα σημείο ίσων αποστάσεων ανάμεσα στη Δεξιά και την Αριστερά. Ούτε αποτελεί μια άχρωμη εκδοχή πολιτικής μετριοπάθειας. Είναι η δυνατότητα μιας μεγάλης παράταξης να συνθέτει διαφορετικές ανάγκες: την οικονομική ελευθερία με την κοινωνική προστασία, τη δημοσιονομική υπευθυνότητα με τις αποτελεσματικές δημόσιες υπηρεσίες, την ασφάλεια με τη μεταρρύθμιση και την κοινωνική πρόοδο.
Αυτή η σύνθεση αφορά κυρίως τη μεσαία τάξη. Όχι τόσο ως εισοδηματική κατηγορία, αλλά πρωτίστως ως ταυτότητα, τρόπο ζωής και σύστημα προσδοκιών.
Μεσαία τάξη είναι ο ελεύθερος επαγγελματίας και ο μικρομεσαίος επιχειρηματίας που ζητούν σταθερούς κανόνες, πρόσβαση σε χρηματοδότηση και ένα κράτος που διευκολύνει, αντί να επιβαρύνει, την παραγωγική προσπάθεια. Είναι οι γονείς που επενδύουν στην εκπαίδευση των παιδιών τους, πιστεύοντας ότι θα ζήσουν καλύτερα από τους ίδιους. Είναι ο νέος άνθρωπος που δεν ζητά προνόμια, αλλά τη βεβαιότητα ότι η εργασία, η συνέπεια και η φιλοδοξία μπορούν να οδηγήσουν σε κοινωνική άνοδο.
Η μεσαία τάξη είναι περισσότερο μια προσδοκία για πρόοδο παρά μια στατική θέση στην εισοδηματική κλίμακα. Οι πολίτες που αυτοπροσδιορίζονται ως μέλη της μπορεί να προέρχονται από διαφορετικές ιδεολογικές αφετηρίες και να έχουν διαφορετικές προτεραιότητες. Τους ενώνει, όμως, μια κοινή επιθυμία για ασφάλεια, οικονομική σταθερότητα, συνεργασία και κοινωνική κινητικότητα. Θέλουν να προοδεύσουν, να βελτιώσουν τη δική τους ζωή και τη ζωή της οικογένειάς τους και να μπορούν ακόμη να σχεδιάζουν το μέλλον με προοπτική.
Γι’ αυτό η ψήφος τους είναι καθοριστική για κάθε παράταξη που επιδιώκει να σχηματίσει κοινωνική και εκλογική πλειοψηφία.
Η πρόσφατη δημοσκόπηση της GPO δείχνει ότι αυτή η προσδοκία δοκιμάζεται. Στην ερώτηση ποιο κόμμα εμπνέει μεγαλύτερη εμπιστοσύνη για την ενίσχυση της μεσαίας τάξης, η Νέα Δημοκρατία προηγείται με 27,1%. Η ΕΛΑΣ του Αλέξη Τσίπρα, όμως, ακολουθεί πολύ κοντά με 24,3%, ενώ το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται στο 15,6%. Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι ότι το 31,2% απαντά «κανένα από αυτά».
Η Νέα Δημοκρατία παραμένει δηλαδή πρώτη στη μεσαία τάξη, αλλά δεν κυριαρχεί πια σε αυτήν.
Το πραγματικό πεδίο της σύγκρουσης ανάμεσα στο κέντρο και τον λαϊκισμό δεν είναι οι πολίτες που βρίσκονται ήδη στα ιδεολογικά άκρα, αλλά όσοι εξακολουθούν να επιθυμούν σταθερότητα, ευρωπαϊκό προσανατολισμό και αποτελεσματική διακυβέρνηση, ενώ ταυτόχρονα αισθάνονται ότι η δική τους ζωή δεν βελτιώνεται με τον ίδιο ρυθμό με τον οποίο προοδεύουν οι οικονομικοί δείκτες.
Ο λαϊκισμός αναπτύσσεται ακριβώς σε αυτό το κενό: ανάμεσα στη συνολική πρόοδο της χώρας και στην προσωπική εμπειρία του πολίτη. Υπόσχεται ότι μπορεί να αποκαταστήσει γρήγορα όσα χάθηκαν, χωρίς αξιόπιστο σχέδιο, χωρίς κοστολόγηση και χωρίς να εξηγεί ποιος τελικά θα πληρώσει τον λογαριασμό.
Απέναντι σε αυτή τη λογική, η υπεύθυνη πολιτική οφείλει να προσφέρει έναν οδικό χάρτη για τα επόμενα χρόνια: άμεσες κοστολογημένες παρεμβάσεις εκεί όπου η πίεση είναι μεγαλύτερη, αλλά και διαρθρωτικές αλλαγές, όπως συστηματικές επενδύσεις σε upskilling και reskilling, που θα βελτιώνουν το εισόδημα, την παραγωγικότητα και τις δυνατότητες ανέλιξης.
Το κέντρο δεν μπορεί να νικήσει τον λαϊκισμό μόνο καταγγέλλοντας την ανευθυνότητά του. Πρέπει να αποδείξει ότι η σοβαρότητα αποδίδει, ότι η ανάπτυξη αυξάνει το πραγματικό εισόδημα και ότι η εργασία και η προσπάθεια μεταφράζονται σε καλύτερη ποιότητα ζωής.
Η επόμενη εκλογική αναμέτρηση θα κριθεί σε μεγάλο βαθμό από το ποιος θα πείσει τη μεσαία τάξη ότι η πρόοδος της χώρας δεν μένει στα χαρτιά, αλλά φτάνει ως το δικό της πορτοφόλι.
Το έργο και η συνέπεια είναι λοιπόν αναγκαίες προϋποθέσεις. Για να μετατραπούν, όμως, σε πλειοψηφικό πολιτικό αφήγημα, χρειάζεται ένα ευδιάκριτο σχέδιο για τα επόμενα χρόνια – ένα άλμα μπροστά.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης εξακολουθεί να διαθέτει καθαρό προβάδισμα αξιοπιστίας το οποίο θα είναι καθοριστικό για την έκβαση αυτής της μάχης.
