Πόσο έτοιμες είναι οι ευρωπαϊκές τράπεζες για μια γεωπολιτική κρίση; Τι έδειξε το stress test της ΕΚΤ

Πολέμοι, κυβερνοεπιθέσεις, ενεργειακά σοκ και εμπορικές συγκρούσεις βρέθηκαν στο επίκεντρο της νέας άσκησης αντίστροφου stress test της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), η οποία αξιολόγησε την ετοιμότητα 110 τραπεζών της Ευρωζώνης απέναντι σε ακραία γεωπολιτικά σενάρια. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι, παρά τη συνολική ανθεκτικότητα του τραπεζικού συστήματος, υπάρχουν ακόμη σημαντικά περιθώρια βελτίωσης στη διαχείριση των γεωπολιτικών κινδύνων.

Η άσκηση εντάσσεται στις εποπτικές προτεραιότητες της ΕΚΤ για την περίοδο 2026-2028 και είχε στόχο να ενισχύσει τις δυνατότητες των τραπεζών να αναγνωρίζουν έγκαιρα τους κινδύνους που απορρέουν από το γεωπολιτικό περιβάλλον και να αξιολογούν τον πιθανό αντίκτυπό τους στη φερεγγυότητα και τη ρευστότητά τους.

Σε αντίθεση με τα παραδοσιακά stress tests, όπου όλες οι τράπεζες εξετάζονται με βάση το ίδιο δυσμενές σενάριο, η φετινή άσκηση βασίστηκε στη μεθοδολογία του αντίστροφου stress test. Κάθε τράπεζα κλήθηκε να αναπτύξει το δικό της γεωπολιτικό σενάριο, προσαρμοσμένο στο επιχειρηματικό της μοντέλο και στους ιδιαίτερους κινδύνους που αντιμετωπίζει, με στόχο να αποτυπώσει συνθήκες που θα οδηγούσαν σε μείωση κατά 300 μονάδες βάσης του δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας Common Equity Tier 1 (CET1).

Οι αδυναμίες που εντόπισε η ΕΚΤ

Σύμφωνα με την ΕΚΤ, οι περισσότερες τράπεζες κατάφεραν να διαμορφώσουν οικονομικά εύλογα και ρεαλιστικά σενάρια, τα οποία αντανακλούσαν τις ιδιαιτερότητες του προφίλ κινδύνου τους. Ωστόσο, η άσκηση αποκάλυψε αδυναμίες στην ανάλυση των κινδύνων, στη σύνδεση των σεναρίων με τις επιπτώσεις στη φερεγγυότητα και τη ρευστότητα, αλλά και στον σχεδιασμό των μέτρων αντιμετώπισης κρίσεων. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι παραδοχές κρίθηκαν υπερβολικά αισιόδοξες, ιδιαίτερα για συνθήκες συστημικής αναταραχής.

Τα σενάρια που ανέπτυξαν οι τράπεζες κάλυψαν ένα ευρύ φάσμα πιθανών εξελίξεων, όπως στρατιωτικές συγκρούσεις, εμπορικές εντάσεις, ενεργειακές και εφοδιαστικές διαταραχές, οικονομικές κυρώσεις, μακροοικονομικά σοκ και κυβερνοεπιθέσεις. Οι περισσότερες τράπεζες αξιολόγησαν ως βασικό μηχανισμό μετάδοσης των επιπτώσεων την πραγματική οικονομία, ενώ σημαντικό ρόλο διαδραμάτισαν και οι αναταράξεις στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Στα σενάρια που αφορούσαν πολέμους και κυβερνοεπιθέσεις, ιδιαίτερη βαρύτητα απέκτησαν επίσης οι κίνδυνοι που συνδέονται με την ασφάλεια και την επιχειρησιακή συνέχεια.

Η ΕΚΤ επισημαίνει ότι οι γεωπολιτικές κρίσεις επηρεάζουν κυρίως τις τράπεζες μέσω της αύξησης του πιστωτικού κινδύνου και της πίεσης στην κερδοφορία. Οι αυξημένες προβλέψεις για επισφαλή δάνεια αναδείχθηκαν ως ένας από τους βασικούς παράγοντες που διαβρώνουν την κεφαλαιακή επάρκεια, ιδιαίτερα σε κλάδους όπως η μεταποίηση, η ενέργεια και οι μεταφορές. Για τα ιδρύματα με σημαντική παρουσία στις αγορές, πιέσεις ασκούνται και στα έσοδα από συναλλαγές και προμήθειες.

Στο πεδίο της ρευστότητας, η εικόνα εμφανίζεται πιο ανθεκτική, καθώς οι περισσότερες τράπεζες εκτιμήθηκε ότι διατηρούν επαρκή αποθέματα ώστε να παραμένουν πάνω από τα ελάχιστα εποπτικά όρια ακόμη και υπό δυσμενείς συνθήκες. Παρ’ όλα αυτά, η ΕΚΤ διαπίστωσε ότι σε αρκετές περιπτώσεις η επιδείνωση της κεφαλαιακής θέσης δεν συνοδευόταν από αντίστοιχη επιβάρυνση της ρευστότητας, γεγονός που υποδηλώνει την ανάγκη για καλύτερη ενσωμάτωση της αλληλεπίδρασης μεταξύ φερεγγυότητας και ρευστότητας στα μοντέλα προσομοίωσης.

Οι επιπτώσεις σε κεφαλαιακή επάρκεια και ρευστότητα

Ξεχωριστή αναφορά γίνεται και στους μη χρηματοοικονομικούς κινδύνους. Οι κυβερνοεπιθέσεις, καθώς και η πιθανή διακοπή υπηρεσιών από τρίτους παρόχους, αναδείχθηκαν ως οι σημαντικότερες απειλές, με την ΕΚΤ να καλεί τις τράπεζες να ενσωματώσουν συστηματικά την επιχειρησιακή ανθεκτικότητα και την κυβερνοασφάλεια στα stress tests, παράλληλα με τους παραδοσιακούς χρηματοοικονομικούς κινδύνους.

Στην άσκηση αξιολογήθηκαν επίσης τα μέτρα που θα μπορούσαν να λάβουν οι διοικήσεις των τραπεζών σε περίπτωση σοβαρής γεωπολιτικής κρίσης. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονταν η ενίσχυση των κεφαλαίων, η πώληση δραστηριοτήτων, η μείωση του λειτουργικού κόστους και η αναθεώρηση της πολιτικής διανομής κερδών. Αν και οι περισσότερες προτάσεις κρίθηκαν εύλογες, η ΕΚΤ εντόπισε περιπτώσεις όπου οι υποθέσεις ήταν υπερβολικά αισιόδοξες, καθώς προϋπέθεταν ότι οι τράπεζες θα μπορούσαν να αντλήσουν κεφάλαια ή να πωλήσουν στοιχεία ενεργητικού με ευνοϊκούς όρους ακόμη και σε συνθήκες έντονης αναταραχής στις αγορές.

Τα ευρήματα της άσκησης θα αποτελέσουν αντικείμενο του εποπτικού διαλόγου της ΕΚΤ με τις τράπεζες και θα αξιοποιηθούν στις ποιοτικές αξιολογήσεις της διαδικασίας εποπτικού ελέγχου (SREP). Η κεντρική τράπεζα διευκρινίζει, πάντως, ότι τα αποτελέσματα δεν θα οδηγήσουν σε αλλαγές στις κεφαλαιακές απαιτήσεις ή στις κατευθύνσεις του Πυλώνα 2.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Πληθωρισμός: Στο 2,7% στην Ελλάδα με φρένο σε τρόφιμα και υπηρεσίες – Αυξημένος στο 2,9% στην Ευρωζώνη
• Τράπεζα της Ελλάδος: Σταθερά τα επιτόκια νέων καταθέσεων και δανείων τον Ιούνιο
• Στα 6.000 ευρώ το αφορολόγητο για τα ηλεκτρονικά φιλοδωρήματα: Τι ισχύει για τους εποχικούς