Νέος νόμος κυβερνοασφάλειας στην Τουρκία: Ψηφιακή θωράκιση ή «απόλυτος» έλεγχος;

Η Τουρκία ενισχύει σημαντικά τον κρατικό έλεγχο στον ψηφιακό χώρο, μετά την έναρξη ισχύος ενός νέου νόμου για την κυβερνοασφάλεια, ο οποίος συγκεντρώνει εκτεταμένες αρμοδιότητες στην προεδρία της χώρας.

Η εξέλιξη έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και υπερασπιστές της ελευθερίας του διαδικτύου, οι οποίοι προειδοποιούν ότι το νέο πλαίσιο μπορεί να οδηγήσει σε ένα καθεστώς «απόλυτης ψηφιακής υπακοής».

Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα στην Τουρκία, όπου μεγάλο μέρος των παραδοσιακών μέσων ενημέρωσης βρίσκεται υπό κυβερνητικό έλεγχο και οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης αποτελούν έναν από τους ελάχιστους χώρους όπου εξακολουθεί να υπάρχει δυνατότητα έκφρασης διαφορετικών απόψεων.

Ο νέος νόμος, που τέθηκε σε ισχύ στα τέλη Ιουλίου, τοποθετεί στο επίκεντρο της ψηφιακής εποπτείας τη Διεύθυνση Κυβερνοασφάλειας της Τουρκίας, η οποία υπάγεται στο γραφείο του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Η υπηρεσία αποκτά τη δυνατότητα να επιβάλλει επείγοντα μέτρα είτε με δική της πρωτοβουλία είτε κατόπιν αιτήματος υπηρεσιών ασφαλείας.

Οι τηλεπικοινωνιακοί πάροχοι, οι πάροχοι πρόσβασης στο διαδίκτυο και άλλες ψηφιακές πλατφόρμες υποχρεούνται να συμμορφώνονται με τις σχετικές εντολές μέσα σε διάστημα μόλις δύο ωρών. Η δικαστική εξέταση των αποφάσεων πραγματοποιείται εκ των υστέρων.

Για την τουρκική κυβέρνηση, η νέα προσέγγιση συνδέεται άμεσα με την εθνική ασφάλεια. Ο κυβερνοχώρος χαρακτηρίζεται πεδίο «εξίσου ζωτικής σημασίας με τη συμβατική άμυνα», ιδιαίτερα για την προστασία της ψηφιακής κυριαρχίας, των κρίσιμων υποδομών και της δημόσιας τάξης.

Παράλληλα, υποστηρικτές του νόμου υποστηρίζουν ότι η συγκέντρωση των αρμοδιοτήτων μπορεί να περιορίσει την επικάλυψη μεταξύ διαφορετικών κρατικών υπηρεσιών και να οδηγήσει σε εξοικονόμηση περίπου 30 δισ. τουρκικών λιρών.

Οι φόβοι για «ψηφιακή υπακοή»

Οι επικριτές, ωστόσο, υποστηρίζουν ότι το πρόβλημα δεν βρίσκεται μόνο στις νέες αρμοδιότητες, αλλά κυρίως στο ευρύτερο περιβάλλον περιορισμού της ελευθερίας της έκφρασης στην Τουρκία.

Ο Tomiwa Ilori, ανώτερος ερευνητής του Human Rights Watch στον τομέα της τεχνολογίας και των δικαιωμάτων, προειδοποίησε ότι η συγκέντρωση εξουσίας στον εκτελεστικό βραχίονα δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για τα ψηφιακά δικαιώματα.

Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Yaman Akdeniz, καθηγητής Νομικής στο Πανεπιστήμιο Bilgi της Κωνσταντινούπολης και γνωστός υπερασπιστής των ψηφιακών δικαιωμάτων, χαρακτήρισε τον νέο νόμο κάτι περισσότερο από μια απλή διοικητική αλλαγή.

Όπως υποστηρίζει, δημιουργείται ουσιαστικά ένα κεντρικό «κέντρο διοίκησης» για τον ψηφιακό έλεγχο της χώρας.

Επαγγελματικές οργανώσεις, μεταξύ των οποίων τα επιμελητήρια μηχανικών υπολογιστών και ηλεκτρολόγων μηχανικών της Τουρκίας, έχουν επίσης εκφράσει την αντίθεσή τους, χαρακτηρίζοντας το νέο πλαίσιο μορφή «ψηφιακής λογοκρισίας».

Οι ανησυχίες δεν προκύπτουν σε κενό. Η Τουρκία έχει μακρά ιστορία περιορισμών στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης.

Σε περιόδους πολιτικής έντασης, οι αρχές έχουν χρησιμοποιήσει ακόμη και περιορισμό του bandwidth, επιβραδύνοντας την πρόσβαση σε συγκεκριμένες υπηρεσίες σε τέτοιο βαθμό ώστε να καθίστανται πρακτικά μη χρησιμοποιήσιμες.

Κατά τη διάρκεια των μαζικών διαδηλώσεων που ακολούθησαν τη σύλληψη του δημάρχου Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου, η πρόσβαση σε X, YouTube, Instagram, WhatsApp και άλλες υπηρεσίες περιορίστηκε για σχεδόν δύο ημέρες.

Παράλληλα, σύμφωνα με την τουρκική Freedom of Expression Association (İFÖD), αποκλείστηκαν σχεδόν 1.000 λογαριασμοί στα social media, οι οποίοι συνολικά είχαν περισσότερους από 25 εκατομμύρια ακολούθους.

Μεταξύ αυτών βρισκόταν και ο βασικός λογαριασμός του Ιμάμογλου στο X, ο οποίος διέθετε περισσότερους από 9 εκατομμύρια ακολούθους.

Μόλις την περασμένη εβδομάδα, τουρκικό δικαστήριο διέταξε το X να περιορίσει ακόμη έναν λογαριασμό που συνδέεται με τον Ιμάμογλου. Η πλατφόρμα συμμορφώθηκε με την απόφαση στην Τουρκία, ενώ παράλληλα δήλωσε ότι θα την προσβάλει δικαστικά.

Η νέα νομοθεσία αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία λόγω της κατάστασης των μέσων ενημέρωσης στη χώρα.

Σύμφωνα με τους Reporters Without Borders (RSF), περίπου 90% των εθνικών μέσων ενημέρωσης στην Τουρκία βρίσκονται υπό κυβερνητικό έλεγχο. Στην τελευταία κατάταξη για την ελευθερία του Τύπου, η Τουρκία καταλαμβάνει την 163η θέση μεταξύ 180 χωρών.

Σε αυτό το περιβάλλον, πλατφόρμες όπως το X, το YouTube και το Instagram έχουν λειτουργήσει ως σημαντικοί χώροι για ανεξάρτητη ενημέρωση και πολιτική έκφραση.

Οι επικριτές του νέου νόμου φοβούνται επομένως ότι η διεύρυνση των εξουσιών της προεδρίας θα περιορίσει ακόμη περισσότερο τα διαθέσιμα κανάλια δημόσιου διαλόγου.

Παράλληλα με τον νέο νόμο για την κυβερνοασφάλεια, η Τουρκία έχει προχωρήσει σε ξεχωριστά μέτρα για τη χρήση των social media από ανηλίκους.

Η χώρα έχει απαγορεύσει στα παιδιά κάτω των 15 ετών να διατηρούν λογαριασμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Οι τουρκικές αρχές εξετάζουν επίσης τη δυνατότητα επαλήθευσης της ηλικίας μέσω του e-Devlet, της ηλεκτρονικής πλατφόρμας κρατικών υπηρεσιών της χώρας.

Η συγκεκριμένη πρόταση προκαλεί επιπλέον ανησυχίες για την προστασία των προσωπικών δεδομένων. Οι επικριτές φοβούνται ότι, χωρίς ισχυρές δικλείδες ασφαλείας, θα μπορούσε να καταστεί τεχνικά δυνατή η σύνδεση της πραγματικής ταυτότητας των πολιτών με τους λογαριασμούς τους στα social media και το ιστορικό των αναρτήσεών τους.

Ένα νέο μοντέλο ψηφιακού ελέγχου;

Το βασικό ερώτημα που τίθεται πλέον είναι κατά πόσο η ενίσχυση της κυβερνοασφάλειας μπορεί να διαχωριστεί από την ευρύτερη πολιτική ελέγχου του διαδικτύου.

Η τουρκική κυβέρνηση παρουσιάζει τον νέο νόμο ως αναγκαίο εργαλείο για την προστασία της ψηφιακής κυριαρχίας, των κρίσιμων υποδομών και της εθνικής ασφάλειας.

Οι επικριτές του, αντίθετα, υποστηρίζουν ότι η απουσία επαρκών θεσμικών και δικαστικών δικλίδων μπορεί να μετατρέψει την κυβερνοασφάλεια σε εργαλείο ελέγχου της δημόσιας σφαίρας.

Σε μια χώρα όπου η πρόσβαση στην πληροφορία και η ελευθερία της έκφρασης βρίσκονται ήδη υπό πίεση, η νέα νομοθεσία αναμένεται να αποτελέσει σημαντικό τεστ για τα όρια μεταξύ εθνικής ασφάλειας, ψηφιακής κυριαρχίας και ατομικών ελευθεριών.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Οι Ευρωπαίοι βλέπουν τον πληθωρισμό να υποχωρεί, αλλά εξακολουθούν να περιορίζουν τις δαπάνες τους
• ΕΚΤ: Θωρακίζει το Ευρωσύστημα απέναντι στους κλιματικούς κινδύνους με νέα κριτήρια
• Η Wall Street φοβάται πλέον τον… AI λογαριασμό – Πώς χάθηκαν 797 δισ. δολάρια των «Magnificent Seven» σε μία ημέρα