Το «Ορμούζ των τροφίμων»: Γιατί η Μαύρη Θάλασσα απειλεί να ακριβύνει ψωμί και ζυμαρικά

Για την παγκόσμια αγορά ενέργειας, το κρίσιμο πέρασμα είναι τα Στενά του Ορμούζ. Για την αγορά τροφίμων, ο αντίστοιχος κόμβος βρίσκεται πλέον στη Μαύρη Θάλασσα.

Οι κλιμακούμενες επιθέσεις Ρωσίας και Ουκρανίας σε λιμάνια, τερματικούς σταθμούς και εμπορικά πλοία έχουν περιορίσει δραματικά τις θαλάσσιες εξαγωγές σιτηρών, την ώρα που η νέα σοδειά πρέπει να μεταφερθεί στους διεθνείς αγοραστές.

Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης στο σιτάρι κινούνται κοντά στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων τριών ετών. Από τις αρχές Ιουλίου, οι τιμές στο χρηματιστήριο του Σικάγου έχουν αυξηθεί περισσότερο από 17%, καθώς οι εισαγωγείς αναζητούν εναλλακτικές ποσότητες και οι ναυτιλιακές εταιρείες επανεκτιμούν τον κίνδυνο της περιοχής. Reuters

«Είναι χειρότερο για την αγορά σιταριού από ό,τι ήταν τα Στενά του Ορμούζ για το αργό πετρέλαιο», προειδοποίησε ο Andrey Sizov, διευθύνων σύμβουλος της SovEcon.

Γιατί η Μαύρη Θάλασσα είναι τόσο σημαντική

Η Ρωσία αποτελεί τον μεγαλύτερο εξαγωγέα σιταριού παγκοσμίως και η Ουκρανία έναν από τους πέντε σημαντικότερους προμηθευτές. Μαζί καλύπτουν περίπου το 30% των παγκόσμιων εξαγωγών.

Η γεωγραφική συγκέντρωση αυτών των ποσοτήτων καθιστά τα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας κρίσιμο σημείο για την επισιτιστική ασφάλεια χωρών στη Μέση Ανατολή, στην Αφρική και στην Ασία.

Η Αίγυπτος, ο μεγαλύτερος εισαγωγέας σιταριού στον κόσμο, προμηθεύτηκε περισσότερο από το 82% των εισαγωγών της από τη Ρωσία και την Ουκρανία κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026. Σημαντική έκθεση έχουν επίσης αγοραστές όπως η Ινδονησία, η Ιορδανία και η Τυνησία.

Οι εναλλακτικές ποσότητες από την Αυστραλία, την Αργεντινή και τη Βόρεια Αμερική είναι ακριβότερες. Ενδεικτικά, το αυστραλιανό σιτάρι προσφέρεται έως και στα 320 δολάρια ανά τόνο, έναντι περίπου 260 έως 280 δολαρίων για τις ποσότητες της Μαύρης Θάλασσας.

Ο διπλός αποκλεισμός Ρωσίας και Ουκρανίας

Σε αντίθεση με προηγούμενες φάσεις του πολέμου, αυτή τη φορά βρίσκονται υπό πίεση οι εξαγωγικές υποδομές και των δύο χωρών.

Οι ρωσικές επιθέσεις έχουν ουσιαστικά σταματήσει μεγάλο μέρος της ναυσιπλοΐας από την Οδησσό και άλλα ουκρανικά λιμάνια. Παράλληλα, επλήγη το Ισμαήλ, το σημαντικότερο ουκρανικό λιμάνι σιτηρών στον Δούναβη και βασική εναλλακτική διαδρομή μετά την κατάρρευση της διεθνούς συμφωνίας για τη Μαύρη Θάλασσα.

Στη ρωσική πλευρά, ουκρανική επίθεση στη Νοβοροσίσκ ανάγκασε τους τρεις μεγάλους τερματικούς σταθμούς σιτηρών να αναστείλουν τη λειτουργία τους. Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα εξαγωγικά λιμάνια της Ρωσίας.

Η παραγωγική δυνατότητα των λιμανιών δεν έχει καταστραφεί συνολικά. Εκείνο που έχει διαταραχθεί είναι η δυνατότητα ασφαλούς φόρτωσης, ασφάλισης και μεταφοράς των φορτίων — ακριβώς τη στιγμή κατά την οποία κορυφώνεται η περίοδος εξαγωγής της νέας σοδειάς.

Έως 86 εκατ. τόνοι βρίσκονται σε κίνδυνο

Σύμφωνα με την Oxford Economics, οι διαταραχές στην Αζοφική και τη Μαύρη Θάλασσα θα μπορούσαν να επηρεάσουν έως 86 εκατ. τόνους εξαγωγών δημητριακών μέσα στο έτος.

Το ποσό αντιστοιχεί περίπου στο 17% των συνολικών παγκόσμιων εξαγωγών και περιλαμβάνει περί τους 52 εκατ. τόνους από τη Ρωσία και 34 εκατ. τόνους από την Ουκρανία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ολόκληρη η ποσότητα θα εξαφανιστεί από την αγορά. Μέρος της μπορεί να μεταφερθεί αργότερα ή να διοχετευθεί μέσω διαφορετικών διαδρομών. Το μέγεθος της έκθεσης δείχνει, όμως, πόσο σημαντικές θα ήταν οι συνέπειες μιας παρατεταμένης διακοπής.

Οι εναλλακτικές εξαγωγές της Ουκρανίας μέσω σιδηροδρόμου και Δούναβη εκτιμάται ότι θα μπορούσαν να καλύψουν μόλις 17 εκατ. τόνους, ακόμη και με αύξηση της χωρητικότητας.

Ούτε ο Δούναβης προσφέρει εύκολη διέξοδο

Μετά τη λήξη της συμφωνίας σιτηρών το 2023, η Ουκρανία ανέπτυξε εναλλακτικές διαδρομές μέσω του Δούναβη και του ρουμανικού λιμανιού της Κωνστάντζας.

Φέτος, όμως, η ξηρασία και οι ακραίες θερμοκρασίες έχουν μειώσει τη στάθμη του ποταμού. Τα πλοία μπορούν να μεταφέρουν μικρότερα φορτία, αυξάνοντας το κόστος ανά τόνο και περιορίζοντας τη συνολική δυναμικότητα της διαδρομής.

Παράλληλα, οι επιθέσεις στο Ισμαήλ έδειξαν ότι ακόμη και η εναλλακτική οδός δεν βρίσκεται εκτός της ζώνης κινδύνου.

Οι ουκρανικές εξαγωγές σιτηρών έχουν υποχωρήσει περίπου 75% σε σχέση με τον περυσινό Αύγουστο. Η εξέλιξη δημιουργεί πρόσθετη πίεση στην ουκρανική οικονομία, καθώς τα αγροτικά προϊόντα αντιπροσωπεύουν περίπου το 60% των εξαγωγικών της εσόδων.

Κατάρρευση και στις ρωσικές αποστολές

Η Ρωσία αναμένεται να εξαγάγει περίπου 2,2 εκατ. τόνους σιτηρών τον Αύγουστο, έναντι 4,6 εκατ. τόνων τον αντίστοιχο μήνα του 2025.

Σύμφωνα με τη SovEcon, η διαθέσιμη εξαγωγική δυναμικότητα στα λιμάνια της Μαύρης και της Αζοφικής Θάλασσας έχει μειωθεί από περίπου 3,3 εκατ. τόνους τον μήνα σε μόλις 250.000 τόνους. Η εναπομείνασα ποσότητα συνδέεται κυρίως με εγκατάσταση στο λιμάνι του Τουάπσε.

Η κατάσταση θα μπορούσε να επιδεινωθεί εάν σημειωθούν νέες επιθέσεις στη Νοβοροσίσκ ή αυξηθεί το κόστος ασφάλισης των εμπορικών πλοίων.

Πότε θα φανεί στο ψωμί και στα ζυμαρικά

Η άνοδος της χρηματιστηριακής τιμής του σιταριού δεν περνά αυτομάτως και ισόποσα στην τιμή ενός καρβελιού.

Στο τελικό κόστος περιλαμβάνονται η άλεση, η ενέργεια, οι μισθοί, οι μεταφορές, η συσκευασία και τα περιθώρια εμπορίου. Οι επιχειρήσεις διαθέτουν επίσης αποθέματα ή συμβόλαια προμήθειας που μπορούν να καθυστερήσουν τη μετακύλιση των ανατιμήσεων.

Εάν, όμως, η διαταραχή διαρκέσει και οι νέες συμφωνίες προμήθειας κλείνονται σε υψηλότερες τιμές, η πίεση μπορεί σταδιακά να περάσει στο αλεύρι, στο ψωμί, στα ζυμαρικά, στις ζωοτροφές και, έμμεσα, στα προϊόντα κρέατος και γάλακτος.

Η Oxford Economics προβλέπει αύξηση των παγκόσμιων τιμών τροφίμων κατά 11,8% το 2026 και επιπλέον 4,8% το 2027. Η εκτίμηση συνδέεται όχι μόνο με τη Μαύρη Θάλασσα, αλλά και με την ξηρασία, το El Niño και τις ελλείψεις λιπασμάτων.