Η δεύτερη ψηφιακή επανάσταση: Γιατί η Ευρώπη δεν αντέχει ακόμη μία ήττα – Οι προειδοποιήσεις της Λαγκάρντ

• Οι επιχειρήσεις της Ευρωζώνης σχεδιάζουν να διαθέσουν κατά μέσο όρο περίπου το 9% των συνολικών επενδύσεών τους στην τεχνητή νοημοσύνη μέσα στο 2026.
• Η Λαγκάρντ εντοπίζει δύο κρίσιμα εμπόδια: τον κατακερματισμό της ενιαίας αγοράς και την αδυναμία των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών να χρηματοδοτήσουν την ανάπτυξη των εταιρειών.
• Η ανάγκη για υψηλότερη παραγωγικότητα γίνεται πιεστικότερη, καθώς ο πληθωρισμός παραμένει κοντά στο 3% και η ΕΚΤ εξετάζει νέα αύξηση επιτοκίων.

Η Ευρώπη δεν κέρδισε τη μάχη των προσωπικών υπολογιστών, των λειτουργικών συστημάτων, των μηχανών αναζήτησης, των κοινωνικών δικτύων ή του cloud. Οι μεγαλύτερες εταιρείες που μετέτρεψαν την πρώτη ψηφιακή επανάσταση σε εμπορική ισχύ δημιουργήθηκαν κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες και, αργότερα, στην Κίνα.

Για την Κριστίν Λαγκάρντ, η επανάληψη του ίδιου σεναρίου στην τεχνητή νοημοσύνη θα είχε πολύ βαρύτερες συνέπειες.

Μιλώντας στην έδρα του World Economic Forum στη Γενεύη, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας προειδοποίησε ότι η Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια να χάσει και τη «δεύτερη ψηφιακή επανάσταση», καθώς η AI αρχίζει να μετασχηματίζει την παραγωγή, τις επενδύσεις και τον διεθνή ανταγωνισμό.

Το μήνυμα δεν ήταν ότι οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις δεν χρησιμοποιούν την τεχνολογία. Τα πρώτα στοιχεία δείχνουν ακριβώς το αντίθετο. Το πρόβλημα είναι εάν η χρήση θα μετατραπεί σε παραγωγικότητα, νέες επιχειρήσεις και εμπορική επιτυχία — ή εάν η Ευρώπη θα καταλήξει και πάλι πελάτης τεχνολογιών που αναπτύσσονται και ελέγχονται αλλού.

Το 9% των επενδύσεων κατευθύνεται στην AI

Οι επιχειρήσεις της Ευρωζώνης αναμένουν να διαθέσουν κατά μέσο όρο περίπου το 9% των συνολικών τους επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη μέσα στο 2026, σύμφωνα με έρευνα της ΕΚΤ.

Το ποσοστό αποτελεί θετική ένδειξη, ιδιαίτερα σε μια περίοδο περιορισμένης ανάπτυξης, εμπορικών εντάσεων και αυξημένου ενεργειακού κόστους. Δείχνει ότι οι ευρωπαϊκές εταιρείες δεν αντιμετωπίζουν την AI ως ένα πρόσκαιρο τεχνολογικό trend, αλλά ως εργαλείο που μπορεί να επηρεάσει το επιχειρηματικό τους μοντέλο.

Η υιοθέτηση επεκτείνεται επίσης γρήγορα. Το ποσοστό των εργαζομένων στην Ευρωζώνη που δήλωναν ότι χρησιμοποιούν τεχνητή νοημοσύνη στην εργασία τους αυξήθηκε από 26% το 2024 σε 40% το 2025. Η ταχύτητα είναι σημαντικά μεγαλύτερη από εκείνη με την οποία διαδόθηκαν παλαιότερα οι προσωπικοί υπολογιστές ή το Internet.

Παράλληλα, δύο στις τρεις επιχειρήσεις που συμμετείχαν στην έρευνα SAFE της ΕΚΤ ανέφεραν ότι οι εργαζόμενοί τους χρησιμοποιούν εργαλεία AI. Στις εταιρείες με τουλάχιστον 250 εργαζομένους το ποσοστό πλησιάζει το 90%, ενώ στις πολύ μικρές επιχειρήσεις διαμορφώνεται περίπου στο 60%.

Η εικόνα, όμως, αλλάζει όταν το ερώτημα μετατοπίζεται από την απλή χρήση στη συστηματική ενσωμάτωση. Μόλις το 7% των επιχειρήσεων χρησιμοποιεί την AI σε σημαντικό βαθμό, γεγονός που δείχνει ότι η πραγματική εφαρμογή της παραμένει συγκεντρωμένη σε έναν σχετικά μικρό πυρήνα. Τα στοιχεία της ΕΚΤ αποτυπώνουν ευρεία πειραματική χρήση, αλλά σαφώς περιορισμένη βαθιά ενσωμάτωση.

Το πρόβλημα δεν είναι η γνώση, αλλά η κλίμακα

Η Ευρώπη διαθέτει πανεπιστήμια, ερευνητές, μηχανικούς και ισχυρές βιομηχανικές επιχειρήσεις. Εκεί όπου υστερεί σταθερά είναι η μετατροπή της έρευνας σε εταιρείες παγκόσμιας κλίμακας.

Η Λαγκάρντ εντοπίζει δύο βασικά εμπόδια.

Το πρώτο είναι ο κατακερματισμός της ενιαίας αγοράς. Παρά την κοινή ευρωπαϊκή αγορά, πολλές επιχειρήσεις εξακολουθούν να λειτουργούν μέσα σε εθνικά κανονιστικά, φορολογικά και εμπορικά σύνορα. Αυτό μειώνει το μέγεθος της αγοράς στην οποία μπορούν να αναπτυχθούν και περιορίζει την ανταγωνιστική πίεση για ταχύτερη υιοθέτηση νέων τεχνολογιών.

Έρευνα που επικαλέστηκε η πρόεδρος της ΕΚΤ δείχνει ότι όταν το αντιλαμβανόμενο ποσοστό των εγχώριων ανταγωνιστών που επενδύουν στην AI αυξάνεται κατά μία ποσοστιαία μονάδα, η επιχείρηση αυξάνει τη δική της σχεδιαζόμενη επένδυση κατά περίπου 0,6 μονάδες.

Η επίδραση αυτή, όμως, σταματά σε μεγάλο βαθμό στα εθνικά σύνορα. Μια γαλλική επιχείρηση παρακολουθεί στενά τον γαλλικό ανταγωνισμό, αλλά δεν αισθάνεται απαραίτητα την ίδια πίεση από μια γερμανική ή ισπανική εταιρεία. Η ενιαία αγορά δεν λειτουργεί ακόμη ως πραγματικά ενιαίος χώρος τεχνολογικού ανταγωνισμού.

Το ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό κενό

Το δεύτερο εμπόδιο είναι η κατακερματισμένη αγορά κεφαλαίων. Οι ευρωπαϊκές νεοφυείς επιχειρήσεις μπορούν συχνά να χρηματοδοτήσουν τα πρώτα στάδια ανάπτυξής τους. Η δυσκολία εμφανίζεται όταν χρειάζονται πολύ μεγαλύτερα ποσά για να επεκταθούν διεθνώς, να προσλάβουν προσωπικό και να κατασκευάσουν υποδομές.

Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, οι ευρωπαϊκές scale-ups αντλούν κατά τα πρώτα πέντε χρόνια λειτουργίας τους ποσά αντίστοιχα με εκείνα των εταιρειών του Σαν Φρανσίσκο. Μέχρι το δέκατο έτος, όμως, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις έχουν συγκεντρώσει περίπου 50% λιγότερα κεφάλαια.

Σε αυτή τη φάση, αρκετές αναγκάζονται να αναζητήσουν χρηματοδότηση στις ΗΠΑ, να μεταφέρουν εκεί μέρος των δραστηριοτήτων τους ή να εξαγοραστούν από μεγαλύτερους διεθνείς ομίλους.

Η Ευρώπη καταφέρνει έτσι να χρηματοδοτεί τη γέννηση της καινοτομίας, αλλά δυσκολεύεται να διατηρήσει την ιδιοκτησία της όταν αυτή αποκτά εμπορική αξία. Η Λαγκάρντ υπογράμμισε ότι χωρίς βαθύτερη ενιαία αγορά και ενοποιημένες κεφαλαιαγορές οι επενδύσεις δεν μπορούν να διαδοθούν και να αποκτήσουν κλίμακα.

Γιατί η AI γίνεται υπόθεση και της ΕΚΤ

Η ανταγωνιστικότητα δεν αποτελεί τυπικά αρμοδιότητα μιας κεντρικής τράπεζας. Η τεχνητή νοημοσύνη, όμως, μπορεί να επηρεάσει σχεδόν κάθε μεταβλητή που παρακολουθεί η ΕΚΤ: την παραγωγικότητα, τους μισθούς, τις επενδύσεις, την απασχόληση, τον πληθωρισμό και τελικά το ουδέτερο επίπεδο των επιτοκίων.

Το ζήτημα αποκτά μεγαλύτερη σημασία λόγω της σημερινής οικονομικής συγκυρίας.

Ο πληθωρισμός της Ευρωζώνης επιταχύνθηκε τον Ιούλιο στο 2,9%, ενώ ο επικεφαλής οικονομολόγος της ΕΚΤ, Φίλιπ Λέιν, εκτιμά ότι είναι πιθανό να παραμείνει κοντά στο 3% έως το τέλος του 2026, κυρίως εξαιτίας του υψηλότερου ενεργειακού κόστους.

Παράλληλα, η οικονομία αναπτύχθηκε κατά 0,4% στο δεύτερο τρίμηνο, αποδεικνύοντας μεγαλύτερη ανθεκτικότητα από ό,τι αναμενόταν, χωρίς όμως να εισέρχεται σε περίοδο ισχυρής ανάπτυξης.

Η πλειονότητα των οικονομολόγων εκτιμά ότι η ΕΚΤ θα αυξήσει το επιτόκιο καταθέσεων κατά 25 μονάδες βάσης, στο 2,50%, τον Σεπτέμβριο και θα το διατηρήσει εκεί για μεγάλο διάστημα. Το ακριβότερο χρήμα περιορίζει τις επενδύσεις και αυξάνει το κόστος χρηματοδότησης ακριβώς τη στιγμή που οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις χρειάζονται μεγάλα ποσά για την ψηφιακή μετάβαση.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η AI δεν αποτελεί απλώς τεχνολογική ευκαιρία. Είναι πιθανή διέξοδος από το χρόνιο πρόβλημα χαμηλής παραγωγικότητας της Ευρώπης.

Έως τέσσερις μονάδες επιπλέον παραγωγικότητας

Οι εκτιμήσεις της ΕΚΤ δείχνουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να ενισχύσει τη σωρευτική αύξηση της παραγωγικότητας της Ευρωζώνης κατά τουλάχιστον 1,5 ποσοστιαία μονάδα μέσα στην επόμενη δεκαετία, ακόμη και εάν η υιοθέτηση ακολουθήσει την ταχύτητα παλαιότερων τεχνολογιών.

Εάν η σημερινή ταχύτερη διάδοση συνεχιστεί και η AI φτάσει τουλάχιστον στο μισό της οικονομίας, το όφελος θα μπορούσε να ξεπεράσει τις τέσσερις ποσοστιαίες μονάδες.

Η διαφορά είναι κρίσιμη. Μια οικονομία με υψηλότερη παραγωγικότητα μπορεί να αυξάνει μισθούς χωρίς να δημιουργεί αντίστοιχο πληθωρισμό, να χρηματοδοτεί ευκολότερα τις κοινωνικές και αμυντικές της ανάγκες και να διατηρεί μεγαλύτερη διεθνή ανταγωνιστικότητα.

Η AI θα μπορούσε επίσης να μεταβάλει το επίπεδο των επιτοκίων μακροπρόθεσμα. Η προσδοκία υψηλότερων μελλοντικών εισοδημάτων και παραγωγικότητας μπορεί να ενισχύσει τις επενδύσεις και να αυξήσει το φυσικό επιτόκιο της οικονομίας. Αντίθετα, η αβεβαιότητα για τις θέσεις εργασίας και την κατανομή των ωφελειών μπορεί να αυξήσει την αποταμίευση και να περιορίσει αυτή την επίδραση.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• ΔΕΘ: Το νέο φορολογικό «deal» με τις επιχειρήσεις – Τι αλλάζει σε τεκμήρια και προκαταβολή φόρου
• Το 5% που φοβίζει τις αγορές: Πώς τα ομόλογα απειλούν το ράλι τoυ AI
• Γιατί η απόλυτη αισιοδοξία είναι… ανησυχητική – Η Wall Street ποντάρει στο τέλειο σενάριο
• ΕΚΤ: Το βασικό σενάριο για τα επιτόκια και το «φάντασμα» του 2011 που επιστρέφει