PISA 2025: Στοιχεία-σοκ για τον λειτουργικό αναλφαβητισμό για 1 στους 2 μαθητές στην Ελλάδα
- Η Ελλάδα περιόρισε τις απώλειες της (-6 μονάδες στα Μαθηματικά έναντι -11 του ΟΟΣΑ), επιδεικνύοντας μεγαλύτερη ανθεκτικότητα από εκπαιδευτικές «υπερδυνάμεις» όπως η Φινλανδία και η Εσθονία, στο χειρότερο παγκοσμίως έτος από την έναρξη του διαγωνισμού το 2000.
- Το 49,5% των μαθητών στα Μαθηματικά, το 43,8% στην Κατανόηση Κειμένου και το 40,9% στις Φυσικές Επιστήμες αδυνατούν να κατανοήσουν απλά φαινόμενα, την ώρα που μόλις το 1%-2% ανήκει στην κορυφή της αριστείας (έναντι 6%-8% διεθνώς).
- Παρά τη σημαντική βελτίωση στο αίσθημα ασφάλειας και την επιτυχημένη απαγόρευση των κινητών (στο 98% των σχολείων), σχεδόν οι μισοί μαθητές καταγγέλλουν πως η αταξία, ο θόρυβος και οι συνεχείς απουσίες απορρυθμίζουν τα μαθήματα.
Η έρευνα PISA του 2025 (με κεντρικό πεδίο εξέτασης τις Φυσικές Επιστήμες) διεξήχθη σε 91 χώρες με τη συμμετοχή 765.000 μαθητών. Σε διεθνές επίπεδο, ο ΟΟΣΑ κατέγραψε τη μεγαλύτερη συρρίκνωση μαθησιακών επιδόσεων της δεκαετίας, αποδίδοντας την πτώση στην παρατεταμένη χρήση οθονών, στα απόνερα της πανδημίας και στην άκριτη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Σε αυτό το δυσμενές διεθνές περιβάλλον, η Ελλάδα (με πρωτοφανή συμμετοχή 6.858 μαθητών από 229 σχολεία, καλύπτοντας το 95% του πληθυσμού-στόχου) κατάφερε κάτι ουσιαστικό: σταμάτησε, για πρώτη φορά μετά από δέκα χρόνια, να διευρύνει την απόστασή της από τα προηγμένα εκπαιδευτικά συστήματα.
- Μαθηματικά: Η χώρα σημείωσε πτώση μόλις 6 μονάδων (στους 424 βαθμούς), έναντι πτώσης 11 μονάδων του ΟΟΣΑ και 12 της Ε.Ε., καταγράφοντας ισχυρή τάση σύγκλισης.
- Φυσικές επιστήμες: Σημειώθηκε πτώση 7 μονάδων (434 βαθμοί έναντι 482 του ΟΟΣΑ).
- Κατανόηση κειμένου: Η απώλεια ανήλθε στις 16 μονάδες, ταυτιζόμενη απόλυτα με την πτώση του ΟΟΣΑ. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η παρατήρηση των ειδικών, πως αν εξετάζονταν μόνο κορίτσια, η πτώση θα περιοριζόταν μόλις στο 5%.
Παράλληλα, στο νέο πεδίο της «Επίλυσης Προβλημάτων σε Ψηφιακά Περιβάλλοντα», η Ελλάδα συγκέντρωσε 461 μονάδες (έναντι 500 του ΟΟΣΑ), καταλαμβάνοντας την 47η θέση παγκοσμίως, αποδεικνύοντας ότι η εξοικείωση των νέων με τις οθόνες δεν μεταφράζεται απαραίτητα σε ψηφιακή αναλυτική ικανότητα.
Το διπλό πρόβλημα: Λειτουργικός αναλφαβητισμός και έλλειψη αριστείας
Αν και το «φρένο» στην πτώση εμπνέει συγκρατημένη αισιοδοξία, οι απόλυτοι αριθμοί σκιαγραφούν ένα σοβαρό διαρθρωτικό πρόβλημα, το οποίο αποτυπώνεται σε δύο άκρα.
Από τη μία πλευρά, δημιουργείται μια τεράστια δεξαμενή μαθητών με λειτουργικό αναλφαβητισμό. Ο διαγωνισμός δεν επιβραβεύει την αποστήθιση, αλλά την ικανότητα εφαρμογής της γνώσης. Σύμφωνα με τα στοιχεία, σχεδόν οι μισοί Έλληνες μαθητές (49,5% στα Μαθηματικά, 43,8% στην Κατανόηση Κειμένου και 40,9% στις Φυσικές Επιστήμες) αδυνατούν να κατανοήσουν ένα απλό κείμενο ή να επιλύσουν ένα πρακτικό πρόβλημα της καθημερινότητας.
Από την άλλη πλευρά, το ελληνικό σύστημα αδυνατεί να καλλιεργήσει την κορυφή. Μόλις το 1% των μαθητών φτάνει στα επίπεδα αριστείας (Level 5 και 6) στις Φυσικές Επιστήμες και την Κατανόηση Κειμένου, και το 2% στα Μαθηματικά. Στον αντίποδα, ωστόσο, υπάρχουν περίπου 38 σχολεία του δείγματος (στη συντριπτική τους πλειονότητα δημόσια) που αγγίζουν ή και ξεπερνούν τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, δημιουργώντας «νησίδες» από τις οποίες μπορούν να αντληθούν πολύτιμες καλές πρακτικές.
Η εικόνα στα θρανία: Κινητά, απουσίες και ο ρόλος των εκπαιδευτικών
Η έρευνα αποκάλυψε κρίσιμα δεδομένα για την καθημερινότητα εντός των σχολικών αιθουσών, προσφέροντας έναν «καθρέφτη» της μαθησιακής διαδικασίας.
Στα θετικά καταγράφεται η θεαματική συμμόρφωση με την απαγόρευση των κινητών, καθώς το 98% των μαθητών φοιτά σε σχολεία όπου εφαρμόζεται αυστηρά το μέτρο (έναντι 49% διεθνώς). Επίσης, το αίσθημα ασφάλειας (79%) και το λεγόμενο “growth mindset” (74%) βρίσκονται σε πολύ υψηλά επίπεδα, με τους μαθητές να πιστεύουν ακράδαντα ότι μέσα από την προσπάθεια μπορούν να βελτιωθούν. Ενισχυμένη εμφανίζεται και η υλικοτεχνική δομή του ψηφιακού εξοπλισμού σε σχέση με το 2018.
Στα αρνητικά, όμως, το πρόβλημα της πειθαρχίας εντός της τάξης είναι έντονο. Το 46% των μαθητών αναφέρει ότι ο θόρυβος υποβαθμίζει τα μαθήματα, το 62% παραδέχεται τακτικές καθυστερήσεις και το 49% απώλεια διδακτικών ωρών. Επιπρόσθετα, το μαθησιακό περιβάλλον κρίνεται ως λιγότερο υποστηρικτικό από τον διεθνή μέσο όρο, με μόλις το 49% των Ελλήνων 15χρονων (έναντι 69% στον ΟΟΣΑ) να νιώθει ότι ο εκπαιδευτικός ενδιαφέρεται ουσιαστικά για την ατομική του πρόοδο.
Όσον αφορά τις ελλείψεις καθηγητών, ο ΟΟΣΑ τονίζει ότι το πρόβλημα της Ελλάδας (η οποία διαθέτει χαμηλή αναλογία μαθητών ανά εκπαιδευτικό) δεν είναι η αριθμητική ανεπάρκεια, αλλά η ανισομερής κατανομή και η αναποτελεσματική διαχείριση του προσωπικού στις ευάλωτες περιοχές.
Η στρατηγική της επόμενης μέρας για το 2029
Όπως επισημάνθηκε από το Υπουργείο Παιδείας, η πρόκληση της επόμενης μέρας μετατοπίζεται από την απλή εξασφάλιση πόρων στην ποιοτική αξιοποίησή τους. Ο σχεδιασμός για τον επόμενο κύκλο του 2029 βασίζεται σε ριζικές μεταρρυθμίσεις που βρίσκονται προ των πυλών, με στόχο την αλλαγή κουλτούρας: από την παπαγαλία στην κριτική σκέψη.
Κομβικό ρόλο σε αυτή τη μετάβαση αναμένεται να παίξουν τα νέα Προγράμματα Σπουδών, το σύστημα του Πολλαπλού Βιβλίου και η επικείμενη θεσμοθέτηση του Εθνικού Απολυτηρίου. Παράλληλα, εργαλεία όπως η πλατφόρμα EduPlan για τη βέλτιστη κατανομή των εκπαιδευτικών, αλλά και η εξοικείωση των σχολείων με θέματα κριτικής ικανότητας μέσω της τράπεζας θεμάτων Skills4Life, στοχεύουν στη θεραπεία των παθογενειών. Η βάση της σταθεροποίησης μπήκε· το ζητούμενο πλέον είναι να μετατραπεί σε πραγματική, μετρήσιμη μαθησιακή ανάκαμψη.
Δείτε όλα τα στοιχεία της έρευνας για την Ελλάδα εδώ
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:
