Από το Ορμούζ, ως στην Ουκρανία: Η παγκόσμια αγορά πετρελαίου χωρίς «μαξιλάρι» ασφαλείας

• Περισσότερο από το 43% της παγκόσμιας προσφοράς προέρχεται από χώρες που επηρεάζονται από συγκρούσεις ή σοβαρές αναταράξεις.
• Η απώλεια προσφοράς από τον Περσικό Κόλπο υπολογίζεται σε 5 έως 7 εκατ. βαρέλια ημερησίως.
• Οι πόλεμοι στον Κόλπο και στην Ουκρανία έχουν θέσει εκτός λειτουργίας περίπου το 10% της παγκόσμιας διυλιστικής δυναμικότητας.

Σχεδόν το μισό πετρέλαιο που παράγεται παγκοσμίως προέρχεται πλέον από χώρες οι οποίες βρίσκονται στο επίκεντρο πολέμων, κυρώσεων ή σοβαρών γεωπολιτικών αναταράξεων, μετατρέποντας την ενεργειακή ασφάλεια σε έναν από τους μεγαλύτερους κινδύνους για την παγκόσμια οικονομία.

Οι χώρες που επηρεάζονται από τον πόλεμο στο Ιράν, τη σύγκρουση Ρωσίας–Ουκρανίας, την αστάθεια στη Λιβύη και τους περιορισμούς στις εξαγωγές της Βενεζουέλας παρήγαγαν το 2025 περίπου 45 εκατ. βαρέλια ημερησίως.

Η ποσότητα αντιστοιχεί σε περισσότερο από το 43% της παγκόσμιας προσφοράς, σύμφωνα με υπολογισμούς του Reuters που βασίζονται σε στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι ένα τόσο μεγάλο ποσοστό της παραγωγής βρίσκεται σε ευάλωτες περιοχές. Οι συγκρούσεις επηρεάζουν ταυτόχρονα την άντληση αργού, τις θαλάσσιες μεταφορές, τη λειτουργία των διυλιστηρίων και τα διαθέσιμα αποθέματα ασφαλείας.

Η μεγαλύτερη κρίση προσφοράς πετρελαίου

Οι αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις εναντίον του Ιράν πριν από έξι μήνες αποτέλεσαν την αφετηρία αυτού που εξελίχθηκε στη μεγαλύτερη διαταραχή προσφοράς στην ιστορία της αγοράς πετρελαίου, χωρίς να διαφαίνεται ακόμη σαφής διέξοδος.

Την ίδια περίοδο, ο πόλεμος στην Ουκρανία προκάλεσε μειώσεις στην παραγωγή και στη διύλιση πετρελαίου στη Ρωσία, με επιπτώσεις και στο γειτονικό Καζακστάν. Η συνεχιζόμενη αστάθεια στη Λιβύη και οι αμερικανικοί περιορισμοί στις εξαγωγές της Βενεζουέλας περιόρισαν περαιτέρω τις διαθέσιμες εναλλακτικές πηγές.

Οι απώλειες δεν σημειώθηκαν όλες ταυτόχρονα. Ωστόσο, η παράλληλη έκθεση πολλών μεγάλων παραγωγών σε στρατιωτικούς και πολιτικούς κινδύνους έχει μειώσει δραστικά τα περιθώρια ασφαλείας της αγοράς.

Έλλειμμα έως 7 εκατ. βαρελιών από τον Κόλπο

Η Σαουδική Αραβία έχει αναδρομολογήσει μέρος των εξαγωγών της προς την Ερυθρά Θάλασσα, ενώ άλλοι παραγωγοί χρησιμοποιούν εναλλακτικές οδούς για να περιορίσουν την εξάρτησή τους από τα Στενά του Ορμούζ.

Παρά τις προσπάθειες αυτές, αναλυτές εκτιμούν ότι η απώλεια προσφοράς από τον Περσικό Κόλπο εξακολουθεί να κυμαίνεται μεταξύ 5 και 7 εκατ. βαρελιών ημερησίως.

Οι εναλλακτικές διαδρομές δεν είναι απαλλαγμένες από κινδύνους. Οι επιθέσεις που καταγράφηκαν τον Ιούλιο στην Ερυθρά Θάλασσα και κοντά στη Διώρυγα του Σουέζ ανέδειξαν την ευπάθεια των βασικών θαλάσσιων αρτηριών που συνδέουν τη Μέση Ανατολή με την Ευρώπη και την Ασία.

Η εξέλιξη αυξάνει την εξάρτηση της διεθνούς αγοράς από τις ΗΠΑ, παρότι η αμερικανική παραγωγή και οι εξαγωγές μπορούν επίσης να επηρεαστούν από τυφώνες και άλλα ακραία καιρικά φαινόμενα.

Εκτός λειτουργίας το 10% της παγκόσμιας διύλισης

Η κρίση δεν περιορίζεται στην παραγωγή αργού. Οι συγκρούσεις στον Κόλπο και στην Ουκρανία έχουν θέσει εκτός λειτουργίας περίπου το ένα δέκατο της παγκόσμιας διυλιστικής δυναμικότητας, περιορίζοντας την προσφορά βενζίνης και ντίζελ.

Η Ουκρανία έχει πραγματοποιήσει σειρά επιθέσεων εναντίον του ρωσικού δικτύου διυλιστηρίων, φτάνοντας σε εγκαταστάσεις ακόμη και στο Ομσκ, περίπου 2.700 χιλιόμετρα από τις περιοχές που βρίσκονται υπό ουκρανικό έλεγχο.

Η Ρωσία αντιμετωπίζει εσωτερικές ελλείψεις καυσίμων και έχει απαγορεύσει τις εξαγωγές βενζίνης και ντίζελ. Αυτό αφαιρεί πρόσθετες ποσότητες από τη διεθνή αγορά, σε μια περίοδο κατά την οποία τα αμερικανικά διυλιστήρια λειτουργούν ήδη κοντά στα ανώτατα όρια της δυναμικότητάς τους.

Η ενεργειακή κρίση περνά στον πληθωρισμό

Οι υψηλότερες τιμές των καυσίμων αυξάνουν το κόστος των μεταφορών, της βιομηχανίας και των εφοδιαστικών αλυσίδων, περνώντας σταδιακά στις τιμές καταναλωτή.

Ο αντίκτυπος είναι ιδιαίτερα έντονος στο ντίζελ, το οποίο χρησιμοποιείται ευρέως στις εμπορευματικές μεταφορές και στη βιομηχανία. Στις ΗΠΑ, οι τιμές του έχουν φτάσει σε επίπεδα-ρεκόρ παρά την υψηλή αξιοποίηση των εγχώριων διυλιστηρίων.

Η αναζωπύρωση του ενεργειακού πληθωρισμού περιορίζει παράλληλα τα περιθώρια των κεντρικών τραπεζών να μειώσουν τα επιτόκια, διατηρώντας υψηλότερο το κόστος δανεισμού για νοικοκυριά, επιχειρήσεις και κυβερνήσεις.

Περιορίζεται το «μαξιλάρι» των αποθεμάτων

Ένα μέρος του σοκ απορροφήθηκε μέχρι σήμερα μέσω της αποδέσμευσης πρωτοφανών ποσοτήτων από τα στρατηγικά αποθέματα των χωρών-μελών του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας.

Οι παρεμβάσεις αυτές έχουν πλέον σε μεγάλο βαθμό ολοκληρωθεί, ενώ τα παγκόσμια εμπορικά αποθέματα συνεχίζουν να μειώνονται. Αυτό περιορίζει τη δυνατότητα αντιμετώπισης μιας νέας μεγάλης διαταραχής.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• «Οικονομικό D-Day»: Η επιλογή ανάμεσα σε περιορισμένο αποτέλεσμα και παγκόσμιο σοκ
• Κλιματικό κόστος: Η Ελλάδα στην ευρωπαϊκή πεντάδα υψηλού οικονομικού κινδύνου
• Ακίνητα: Ένας στους τρεις ξένους αναζητά μόνιμη κατοικία στην Ελλάδα – Πρώτη επιλογή η Κρήτη
• Bitcoin: Πάνω από τις 80.000 δολάρια με ράλι 28% – Τι τροφοδοτεί την άνοδο