ΕΠΑ: Πώς μοιράζονται τα 23 δισ. ευρώ – Τα νέα έργα και οι παλιές εκκρεμότητες

• Από το συνολικό πακέτο των 23 δισ. ευρώ, τα 17,1 δισ. αφορούν τη νέα προγραμματική περίοδο.
• Επιπλέον 5,8 δισ. ευρώ έχουν δεσμευθεί για την ολοκλήρωση έργων του ΕΠΑ 2021-2025.
• Το πρόγραμμα διαρθρώνεται σε 20 τομεακά, 13 περιφερειακά και τέσσερα ειδικά σκέλη.
• Στις 30 Σεπτεμβρίου αναμένεται να υποβληθεί το τελευταίο αίτημα πληρωμής του Ταμείου Ανάκαμψης.

Στη φάση της εξειδίκευσης και υλοποίησης περνά το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030, το οποίο παρουσιάστηκε την Τρίτη στο Ωδείο Αθηνών παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη.

Μετά την ανακοίνωση του συνολικού προϋπολογισμού, το επόμενο στάδιο αφορά στην επιλογή των παρεμβάσεων, την κατανομή των κονδυλίων και την παρακολούθηση των χρονοδιαγραμμάτων.

Η πρώτη Επιτροπή Παρακολούθησης του νέου ΕΠΑ έχει ήδη συγκληθεί, με αντικείμενο την εξειδίκευση των τομεακών και περιφερειακών προγραμμάτων και τον καθορισμό των δεικτών με τους οποίους θα αξιολογείται η πρόοδος.

Οι πρώτες διαδικασίες παρακολούθησης και εξειδίκευσης έχουν αναρτηθεί στην επίσημη πλατφόρμα του ΕΠΑ, δείχνοντας ότι το πρόγραμμα περνά από τον γενικό σχεδιασμό στην επιχειρησιακή εφαρμογή.

Πώς προκύπτει το πακέτο των 23 δισ. ευρώ

Ο συνολικός προϋπολογισμός που παρουσίασε η κυβέρνηση διαμορφώνεται κοντά στα 23 δισ. ευρώ, αλλά χωρίζεται σε δύο διακριτά τμήματα.

Περίπου 17,1 δισ. ευρώ αφορούν το νέο ΕΠΑ και τις επενδυτικές προτεραιότητες της περιόδου 2026-2030. Επιπλέον 5,8 δισ. ευρώ έχουν εξασφαλιστεί για τη συνέχιση και ολοκλήρωση έργων που εντάχθηκαν στο προηγούμενο πρόγραμμα της περιόδου 2021-2025.

Το ποσό των 5,8 δισ. δεν αποτελεί επομένως διαθέσιμο χώρο για νέα έργα. Είναι δεσμευμένο για παρεμβάσεις που έχουν ήδη ξεκινήσει ή εγκριθεί, αλλά δεν ολοκληρώθηκαν εντός της αρχικής προγραμματικής περιόδου.

Η πρόβλεψη αυτή αποτρέπει την εγκατάλειψη ημιτελών έργων και την απώλεια δαπανών που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί. Περιορίζει, όμως, το πραγματικά νέο επενδυτικό πακέτο στα περίπου 17,1 δισ. ευρώ.

Άλλο το ΕΠΑ, άλλο το ετήσιο πρόγραμμα των 16,7 δισ.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στη διάκριση μεταξύ του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης και του συνολικού Αναπτυξιακού Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων για το 2026.

Τα 16,7 δισ. ευρώ που ανέφερε ο αναπληρωτής υπουργός Νίκος Παπαθανάσης αφορούν το σύνολο των ετήσιων πόρων του Αναπτυξιακού Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων. Σε αυτό περιλαμβάνονται όχι μόνο οι αμιγώς εθνικοί πόροι του ΕΠΑ, αλλά και τα συγχρηματοδοτούμενα ευρωπαϊκά προγράμματα και οι υπόλοιπες επενδυτικές ροές.

Αντίθετα, οι αμιγώς εθνικοί πόροι διαμορφώνονται σε 3,3 δισ. ευρώ για το 2026, από 1,8 δισ. το 2019. Προβλέπεται να αυξηθούν σταδιακά σε 3,6 δισ. το 2027, 3,9 δισ. το 2028, 4 δισ. το 2029 και περίπου 4,2 δισ. ευρώ το 2030.

Η διάκριση είναι ουσιαστική, καθώς αποτρέπει τη λανθασμένη εντύπωση ότι το σύνολο των 16,7 δισ. ευρώ του 2026 αποτελεί μέρος του νέου ΕΠΑ.

Η γέφυρα μετά το Ταμείο Ανάκαμψης

Το νέο πρόγραμμα αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή συμπίπτει με την ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης.

Η επιλεξιμότητα των παρεμβάσεων του Ταμείου ολοκληρώνεται στις 31 Αυγούστου, ενώ, σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν στην παρουσίαση, στις 30 Σεπτεμβρίου θα υποβληθεί το τελευταίο αίτημα πληρωμής προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Οι δύο ημερομηνίες αφορούν διαφορετικά στάδια. Η πρώτη συνδέεται με την ολοκλήρωση των έργων και οροσήμων, ενώ η δεύτερη με τη διαδικασία διεκδίκησης της τελικής εκταμίευσης.

Η κυβέρνηση δηλώνει ότι στόχος παραμένει η πλήρης αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων, χωρίς απώλεια κονδυλίων. Το αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί από την έγκαιρη πιστοποίηση της ολοκλήρωσης των επενδύσεων και των μεταρρυθμίσεων που συνδέονται με το τελευταίο αίτημα.

Το ΕΠΑ δεν αντικαθιστά σε ύψος ή δομή το Ταμείο Ανάκαμψης. Επιχειρεί, όμως, να διασφαλίσει ότι η λήξη του δεν θα προκαλέσει απότομη πτώση στις δημόσιες επενδύσεις.

Ο νέος χάρτης των 37 προγραμμάτων

Η εφαρμογή θα γίνει μέσω 37 επιμέρους προγραμμάτων, με στόχο να συνδυαστεί ο κεντρικός σχεδιασμός με τις ανάγκες των περιφερειών και των δήμων.

Τα 20 τομεακά προγράμματα θα διαχειρίζονται τα υπουργεία και θα χρηματοδοτούν εθνικής εμβέλειας πολιτικές. Τα 13 περιφερειακά θα αντιστοιχούν στις διοικητικές περιφέρειες της χώρας, ενώ τα τέσσερα ειδικά θα καλύπτουν οριζόντιες ή έκτακτες ανάγκες.

Μεταξύ των ειδικών εργαλείων περιλαμβάνονται πρόγραμμα για τις Συμπράξεις Δημοσίου και Ιδιωτικού Τομέα με αρχικό προϋπολογισμό 600 εκατ. ευρώ και πρόγραμμα για τις φυσικές καταστροφές ύψους 800 εκατ. ευρώ.

Οι βασικοί άξονες χρηματοδότησης περιλαμβάνουν τις υποδομές, την Υγεία, την Παιδεία, την πολιτική προστασία, τη στέγαση, την επιχειρηματικότητα, την πράσινη μετάβαση και την περιφερειακή ανάπτυξη.

Στο ψηφιακό σκέλος εντάσσονται έργα για τον μετασχηματισμό της δημόσιας διοίκησης, την τεχνητή νοημοσύνη και την καινοτομία.

Νέα κριτήρια για ένταξη και ολοκλήρωση

Η διαφοροποίηση του νέου ΕΠΑ δεν περιορίζεται στην αύξηση των πόρων. Το θεσμικό πλαίσιο προβλέπει αυστηρότερη παρακολούθηση και μεγαλύτερη έμφαση στο πραγματικό αποτέλεσμα των έργων.

Η γενική γραμματέας Δημοσίων Επενδύσεων Κατερίνα Οικονόμου ανέφερε ότι το πρόγραμμα ενισχύει τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, τους μηχανισμούς αξιολόγησης και τη συνεργασία μεταξύ των φορέων υλοποίησης.

Στόχος είναι η αξιολόγηση να μη σταματά στην ένταξη ενός έργου και στην απορρόφηση των κονδυλίων. Θα εξετάζονται επίσης η έγκαιρη ολοκλήρωση, η λειτουργικότητα και το μετρήσιμο οικονομικό ή κοινωνικό αποτέλεσμα.

Η αλλαγή αυτή απαντά σε ένα διαχρονικό πρόβλημα των δημόσιων επενδύσεων: έργα που εντάσσονται σε χρηματοδοτικά προγράμματα, αλλά καθυστερούν λόγω ελλιπών μελετών, αδειοδοτήσεων, απαλλοτριώσεων ή δικαστικών εμπλοκών.

Οι τρεις προϋποθέσεις των Περιφερειών

Ο πρόεδρος της Ένωσης Περιφερειών Ελλάδας Γιώργος Χατζημάρκος έθεσε ως βασική προϋπόθεση την ταχύτερη ωρίμανση και αδειοδότηση των έργων.

Δεύτερος κρίσιμος παράγοντας είναι η εδαφική δικαιοσύνη, ώστε η κατανομή των χρηματοδοτήσεων να λαμβάνει υπόψη τις διαφορετικές ανάγκες των νησιωτικών, ορεινών, αστικών και αγροτικών περιοχών.

Η τρίτη προϋπόθεση αφορά τη σαφή κατανομή ευθυνών μεταξύ κεντρικού κράτους και αυτοδιοίκησης. Οι αλληλοεπικαλύψεις αρμοδιοτήτων συχνά προκαλούν καθυστερήσεις ή ακυρώσεις έργων, ακόμη και όταν υπάρχει εξασφαλισμένη χρηματοδότηση.

Ο κ. Χατζημάρκος χρησιμοποίησε τον όρο «ακυρομανία» για την τάση ακύρωσης ή επανεκκίνησης έργων και σχεδιασμών. Υποστήριξε ότι οι Περιφέρειες πρέπει να δεσμευτούν σε ώριμες παρεμβάσεις με σαφή χρονοδιαγράμματα και λογοδοσία.

Το στοίχημα της επόμενης ημέρας

Ο Κυριάκος Πιερρακάκης συνέδεσε την αύξηση των εθνικών πόρων με τη βελτίωση των οικονομικών επιδόσεων, αναφέροντας ότι οι επενδύσεις αυξήθηκαν κατά 12,1% το πρώτο τρίμηνο και η ανεργία έχει υποχωρήσει κοντά στο 8%.

Τα στοιχεία αυτά αποτελούν την κυβερνητική βάση για την εκτίμηση ότι η Ελλάδα μπορεί να χρηματοδοτήσει περισσότερες αναπτυξιακές προτεραιότητες με δικούς της πόρους.

Η πραγματική δοκιμασία, ωστόσο, αρχίζει μετά την παρουσίαση. Το κρίσιμο δεν είναι μόνο πόσα έργα θα ενταχθούν, αλλά πόσα θα ολοκληρωθούν εγκαίρως, θα λειτουργήσουν και θα βελτιώσουν με μετρήσιμο τρόπο την καθημερινότητα ή την παραγωγική δυνατότητα κάθε περιοχής.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Γραφείο Προϋπολογισμού της Βουλής: Η δημοσιονομική πειθαρχία «κλειδί» για χαμηλό κόστος δανεισμού της Ελλάδας
• Ελληνικές τράπεζες: Οι νέες τιμές-στόχοι της Goldman Sachs και οι τρεις επιλογές για αγορά
• Νίκος Χαρδαλιάς: «Ξεκινάει το AENAON το φθινόπωρο – Δημιουργούμε το μεγαλύτερο μέτωπο πρασίνου στη Μεσόγειο»
• Οι αριθμοί μετρούν, όμως οι άνθρωποι τους δημιουργούν
• Μost Admired Companies in Greece: Οι εταιρείες που ξεχώρισαν το 2026