Εταιρικό «διαζύγιο» χωρίς φόρο; Πότε η ΑΑΔΕ ζητά πίσω τις απαλλαγές

• Ο νόμος του 2024 ενοποίησε τα φορολογικά κίνητρα για συγχωνεύσεις, διασπάσεις και άλλους εταιρικούς μετασχηματισμούς.
• Η απουσία ουσιαστικών επιχειρηματικών λόγων μπορεί να οδηγήσει σε ολική ή μερική άρση των ευεργετημάτων.
• Η διάσπαση και η μεταγενέστερη διανομή κερδών είναι διαφορετικές πράξεις, με ξεχωριστή φορολογική αντιμετώπιση.

Δύο συνέταιροι αποφασίζουν να χωρίσουν τις δραστηριότητές τους. Ο ένας θα συνεχίσει την εμπορική επιχείρηση και ο άλλος θα αναλάβει τον κλάδο ακινήτων. Μια τέτοια αναδιοργάνωση μπορεί να έχει σαφή επιχειρηματικό λόγο. Μπορεί, όμως, και να εγείρει ερωτήματα εάν οι νέες εταιρείες υπάρχουν μόνο στα χαρτιά και το ουσιαστικό αποτέλεσμα είναι η αποφυγή φόρων.

Αυτή είναι η διάκριση που αποκτά μεγαλύτερη σημασία μετά την ενοποίηση των φορολογικών κινήτρων για εταιρικούς μετασχηματισμούς με τον ν. 5162/2024. Το πλαίσιο καλύπτει, μεταξύ άλλων, συγχωνεύσεις, διασπάσεις, μερικές διασπάσεις και αποσχίσεις κλάδων. Παρέχει φορολογικά πλεονεκτήματα όταν πληρούνται οι όροι του νόμου, αλλά περιλαμβάνει και ειδικό κανόνα για την άρση τους σε περιπτώσεις φοροαποφυγής.

Τι κερδίζει μια επιχείρηση από τον μετασχηματισμό

Η φορολογική ουδετερότητα διευκολύνει μια επιχείρηση να αλλάξει δομή χωρίς ο μετασχηματισμός, από μόνος του, να προκαλεί την άμεση φορολόγηση που θα μπορούσε να προκύψει από μια συνήθη πώληση περιουσιακών στοιχείων. Στους μετασχηματισμούς που υπάγονται στο σχετικό πλαίσιο προβλέπονται επίσης απαλλαγές για τη μεταβίβαση ακινήτων, με ειδικούς όρους και εξαιρέσεις ανάλογα με το είδος της πράξης.

Έτσι, εταιρείες μπορούν να διαχωρίσουν δραστηριότητες με διαφορετικές ανάγκες ή κινδύνους, να οργανώσουν αυτοτελείς κλάδους και να επιλύσουν διαφωνίες μεταξύ εταίρων. Ο διαχωρισμός της εμπορικής δραστηριότητας από τη διαχείριση ακινήτων, για παράδειγμα, δεν είναι από μόνος του ένδειξη καταστρατήγησης. Το ερώτημα είναι τι αλλάζει στην πράξη μετά τη διάσπαση και ποιος είναι ο κύριος λόγος της.

Η φορολογική ουδετερότητα, πάντως, δεν σημαίνει ότι τα κέρδη μιας επιχείρησης ή οι μελλοντικές μεταβιβάσεις της μένουν οριστικά αφορολόγητα. Αφορά τη φορολογική μεταχείριση συγκεκριμένου μετασχηματισμού και εφαρμόζεται υπό προϋποθέσεις.

Πότε χάνεται η απαλλαγή

Η εγκύκλιος Ε.2088/2025 της ΑΑΔΕ εξηγεί ότι τα ευεργετήματα του ν. 5162/2024 μπορούν να αρθούν ολικά ή μερικά όταν μια πράξη έχει ως κύριο στόχο, ή ως έναν από τους κύριους στόχους της, τη φοροδιαφυγή ή τη φοροαποφυγή. Η απουσία οικονομικά θεμιτών λόγων, όπως η αναδιάρθρωση ή η ορθολογικότερη οργάνωση των δραστηριοτήτων, μπορεί να αποτελέσει τεκμήριο για τον σκοπό της πράξης. Ο ειδικός αυτός κανόνας αφορά τόσο τη φορολογία εισοδήματος όσο και άλλα ευεργετήματα του νέου πλαισίου.

Παράλληλα, ο γενικός κανόνας απαγόρευσης καταχρήσεων του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας επιτρέπει στη Φορολογική Διοίκηση να μη λάβει υπόψη μια μη γνήσια διευθέτηση, όταν ένας από τους κύριους σκοπούς της είναι φορολογικό πλεονέκτημα αντίθετο προς τον σκοπό των φορολογικών διατάξεων. Για την κρίση αυτή συνεκτιμώνται όλα τα πραγματικά περιστατικά, ιδίως αν υπάρχουν βάσιμοι εμπορικοί λόγοι που αντανακλούν την οικονομική πραγματικότητα.

Στην πράξη, μια διάσπαση που ακολουθείται από πραγματική μεταφορά δραστηριότητας, προσωπικού, συμβάσεων και επιχειρηματικού κινδύνου έχει διαφορετική εικόνα από μια αλληλουχία κινήσεων που αλλάζει μόνο τον νομικό «φάκελο» περιουσιακών στοιχείων. Κανένα μεμονωμένο στοιχείο δεν αρκεί αυτομάτως για να χαρακτηριστεί ένας μετασχηματισμός καταχρηστικός· απαιτείται εξέταση της συνολικής συναλλαγής.

Τι ισχύει για τα μερίσματα

Ο φόρος στα μερίσματα ανέρχεται σε 5%. Αυτό, όμως, δεν μετατρέπει τη διάσπαση σε μηχανισμό αφορολόγητης εξαγωγής κερδών. Τα κέρδη των εταιρειών και η διανομή τους στους μετόχους αποτελούν διαφορετικά φορολογικά στάδια. Η δημιουργία περισσότερων εταιρειών δεν καταργεί τη φορολογία των κερδών που πραγματοποιούν ούτε καθιστά αφορολόγητη μια μεταφορά αξίας προς τους ιδιοκτήτες τους.

Εάν η ΑΑΔΕ κρίνει, με βάση τα πραγματικά δεδομένα, ότι μια σειρά πράξεων χρησιμοποιήθηκε για να αποκρυβεί διανομή κερδών ή για να αποκτηθεί καταχρηστικά φορολογικό πλεονέκτημα, θα εξετάσει τη φορολογική αντιμετώπισή της. Η διανομή, ωστόσο, δεν τεκμαίρεται απλώς και μόνο επειδή προηγήθηκε διάσπαση.

Ο λογαριασμός ενός αρνητικού ελέγχου

Αν αρθούν οι απαλλαγές, η επιχείρηση μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με καταλογισμό φόρων που δεν καταβλήθηκαν κατά τον μετασχηματισμό. Το ποιοι φόροι οφείλονται εξαρτάται από την πράξη που έγινε, το ευεργέτημα που είχε εφαρμοστεί και τον φορολογικό χαρακτηρισμό που θα προκύψει από τον έλεγχο. Ο γενικός κανόνας προβλέπει ότι, όταν μια διευθέτηση κριθεί μη γνήσια, η φορολογική υποχρέωση και οι σχετικές κυρώσεις υπολογίζονται με βάση τις διατάξεις που θα ίσχυαν χωρίς αυτήν.

Μπορεί να προκύψουν τόκοι και πρόστιμα, εφόσον συντρέχουν οι αντίστοιχες νόμιμες προϋποθέσεις. Ποινική ευθύνη δεν γεννά αυτομάτως η άρση μιας φορολογικής απαλλαγής: αποτελεί χωριστό ζήτημα, που εξαρτάται από τη διαπίστωση συγκεκριμένης παράβασης, το ύψος του φόρου και τις λοιπές απαιτήσεις του νόμου.

Το μήνυμα του πλαισίου είναι σαφές για τις επιχειρήσεις που σχεδιάζουν ένα εταιρικό «διαζύγιο»: ο μετασχηματισμός μπορεί να αξιοποιήσει νόμιμα τα φορολογικά κίνητρα, αρκεί ο επιχειρηματικός σκοπός του να είναι πραγματικός και η νέα δομή να ανταποκρίνεται σε όσα αποτυπώνονται στα έγγραφα.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• ΕΚΤ: Πώς η ακριβή ενέργεια μπορεί να περιορίσει τις νέες αυξήσεις επιτοκίων
• ΜμΕ: Πώς θα φτάσουν στην αγορά δάνεια 5 δισ. ευρώ μετά το Ταμείο Ανάκαμψης
• Η επίσκεψη Ρούμπιο και οι επιλογές της Αθήνας
• Ελλάδα και Κύπρος: Μια επιχειρηματική συμμαχία με ευρωπαϊκό αποτύπωμα