Fortune Θέμα: Ένα νέο μοντέλο ανάπτυξης για την Ελλάδα

Η συζήτηση έγινε στο πλαίσιο του CEO Initiative Forum 2020, που διοργάνωσε με μεγάλη επιτυχία το Fortune με την εταιρεία επικοινωνίας Tsomokos, για την ιστορική ευκαιρία δημιουργίας των όρων για βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη στη χώρα μας.

Όταν τα οικονοµικά µεγέθη βασίζονται σε έναν τοµέα, η οικονοµία εκτίθεται σε µεγάλο κίνδυνο τις χρονιές που ο τοµέας αυτός δεν έχει καλή απόδοση. Πρόσφατα παρατηρήσαµε, και εξακολουθούµε να παρατηρούµε, τις προκλήσεις που αντιµετωπίζουν οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες, αλλά και χώρες όπως η Ελλάδα στον τοµέα του τουρισµού, στον οποίο ήρθαν τα πάνω κάτω λόγω της πανδηµίας COVID-19.

Η διαφοροποίηση των παραγωγικών δυνατοτήτων επιτρέπει, εποµένως, σε µια οικονοµία να είναι ανθεκτική, ιδίως σε δύσκολους καιρούς, όπως αυτοί που βιώνουµε αυτή την περίοδο. Στην Ελλάδα, η επέκταση της παραγωγικής βάσης στη µεταποίηση, η ενίσχυση της εξωστρέφειας της οικονοµίας, η προσέλκυση νέων επενδύσεων, η αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων του Ταµείου Ανάκαµψης και ο µετασχηµατισµός της παραγωγικής δοµής θα το επιτύχουν αυτό.

Δεδοµένων των δυνατοτήτων και της διαθεσιµότητας των πόρων, η επέκταση πρέπει να πραγµατοποιηθεί σε τοµείς που απαιτούν υψηλές δεξιότητες ανθρώπινου κεφαλαίου, δηλαδή στην οικονοµία της γνώσης, και συγκεκριµένα σε τοµείς που συµβαδίζουν µε τους στόχους του ευρωπαϊκού προτύπου ανάπτυξης, όπως η ψηφιακή οικονοµία και η πράσινη ανάπτυξη. Τα παραπάνω έγιναν ακόµη πιο επιτακτικά λόγω της πανδηµίας. Η Covid-19, εκτός από µια πολύ σοβαρή υγειονοµική κρίση, παράγει δευτερογενώς µια πρωτοφανούς διαστάσεως οικονοµική κρίση που µας φέρνει αντιµέτωπους µε ένα δύσκολο αύριο.

Ενδεικτικά η Κοµισιόν προχώρησε σε αναθεώρηση προς το χειρότερο των οικονοµικών προβλέψεων για φέτος και κυρίως το 2021 σε όλα τα κράτη µέλη, επικαλούµενη το δεύτερο κύµα της πανδηµίας το οποίο χτυπάει την Ευρώπη. Ειδικά για την Ελλάδα, προβλέπει ότι το ΑΕΠ θα υποχωρήσει κατά 9%, ενώ το 2021 θα αυξηθεί κατά 5,0% και το 2022 κατά 3,5%. Η διαφορά µε τις προηγούµενες προβλέψεις της άνοιξης είναι ότι το δεύτερο κύµα περιορίζει την δύναµη της ανάκαµψης.

Έτσι, βασική προϋπόθεση για να καλυφθεί γρήγορα το χαµένο έδαφος από τα περιοριστικά µέτρα λόγω πανδηµίας, είναι η ταχύρρυθµη εφαρµογή εξυγιαντικών µεταρρυθµίσεων. Η δοκιµασία συνιστά µια καλή ευκαιρία για ένα νέο ξεκίνηµα, για να προχωρήσουν οι απαιτούµενες ριζικές τοµές στην οικονοµία, που θα απελευθερώσουν λιµνάζουσες παραγωγικές δυνάµεις. Για την ακρίβεια, πρόκειται για ιστορική ευκαιρία δηµιουργίας των όρων για βιώσιµη οικονοµική ανάπτυξη στη χώρα µας.

Ποιο είναι, όµως, το νέο παραγωγικό µοντέλο που πρέπει να προκρίνουµε για την επόµενη µέρα; Την απάντηση έδωσαν στο πλαίσιο του CEO Initiative Forum 2020, ο αναπληρωτής υπουργός Οικονοµικών Θόδωρος Σκυλακάκης, ο διευθύνων σύµβουλος της Lamda Development Οδυσσέας Αθανασίου, ο διευθύνων σύµβουλος της Eurobank Φωκίων Καραβίας και ο διευθύνων σύµβουλος της Microsoft για Ελλάδα, Κύπρο και Μάλτα, Θεοδόσης Μιχαλόπουλος.

Θόδωρος Σκυλακάκης

Αναπληρωτής υπουργός Οικονομικών

Το σχέδιο για το Ταμείο Ανάκαμψης, το οποίο «παντρεύει» μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις μαζί, έχει τέσσερις βασικούς άξονες. Οι πρώτοι δύο είναι η πράσινη και η ψηφιακή μετάβαση του κράτους και της ιδιωτικής οικονομίας. Ο τρίτος άξονας περιλαμβάνει τα κοινωνικά θέματα (υγεία, απασχόληση, παιδεία, δεξιότητες, κατάρτιση και ευάλωτες κοινωνικές ομάδες) και ο τέταρτος, που αφορά τις ιδιωτικές επενδύσεις και τον θεσμικό εκσυγχρονισμό, περιλαμβάνει την επιτάχυνση στην απονομή της δικαιοσύνης, τον εκσυγχρονισμό της δημόσιας διοίκησης κ.ά. Το πακέτο συνολικού ύψους 32 δισ. ευρώ (δάνεια και επιδοτήσεις) περιλαμβάνει επίσης μεταρρυθμίσεις που αφορούν τον ιδιωτικό τομέα, ενώ τα δάνεια σκοπεύουμε να κινηθούν αποκλειστικά για να χρηματοδοτήσουν ιδιωτικές επενδύσεις, πολλαπλασιάζοντας έτσι τις επενδυτικές δυνατότητες της χώρας και καλύπτοντας το επενδυτικό κενό. Μιλάμε για 13 δισ. ευρώ δάνεια τα οποία μπορούν να κινητοποιήσουν πάνω από 26 δισ. ευρώ –ανάλογα με τα ποσοστά– ιδιωτικές επενδύσεις.

Το κλειδί για το σχέδιο είναι να κινητοποιήσουμε τουλάχιστον 10 με 15 δισ. ευρώ ιδιωτικούς πόρους, για να μπορέσουμε να προσεγγίσουμε τα 45 έως 50 δισ. ευρώ συνολική οικονομική επίπτωση. Όσον αφορά στην ταχύτητα απορρόφησης των χρημάτων, θα πρέπει να κινηθούμε με αστραπιαίους ρυθμούς και να αλλάξουμε τελείως νοοτροπία, γιατί η πρόκληση είναι πολύ μεγάλη. Το κράτος αυτό και θα κάνει και προειδοποιούμε και όλους τους άλλους εμπλεκόμενους. Αν περιμένουμε να εγκριθεί το σχέδιο, το οποίο μπορεί να γίνει τέλη Μαΐου, και αν αρχίσουμε τότε να κάνουμε απορρόφηση των κονδυλίων, θα πέσουμε έξω μακροοικονομικά και θα υπάρξει χάσμα. Γι’ αυτό καταθέσαμε ένα ολοκληρωμένο προσχέδιο και προχωρούμε με πολύ μεγάλη ταχύτητα στις διαπραγματεύσεις με την Επιτροπή, που προηγούνται της κατάθεσης του τελικού σχεδίου, με στόχο την άμεση εκκίνηση του προγράμματος με χρηματοδότηση ενός μεγάλου αριθμού έργων, συμβατών με τους κανονισμούς του Ταμείου, με εθνικούς πόρους.

Για την απορρόφηση των χρημάτων του Ταμείου Ανακάμψης, θα πρέπει να κινηθούμε με αστραπιαίους ρυθμούς.

Οδυσσέας Αθανασίου

Διευθύνων σύμβουλος Lamda Development

H ψηφιακή οικονομία και η πράσινη ανάπτυξη είναι τομείς στους οποίους πρέπει να εστιάσει η χώρα για την επόμενη μέρα, καθώς αποτελούν στόχους του ευρωπαϊκού προτύπου ανάπτυξης και συνδέονται με το Recovery Fund. Πρόκειται για τομείς που μπορούν να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής, να δημιουργήσουν επιπλέον πλούτο και νέες θέσεις εργασίας, και μάλιστα καλύτερα αμειβόμενες. Ένας τρίτος τομέας που άπτεται του αντικειμένου της Lamda Development είναι τα μοντέρνα οικιστικά και ξενοδοχειακά συγκροτήματα.

Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειες, η βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων, η δημιουργία «έξυπνων» πόλεων και η ανάπτυξη σύγχρονων οικιστικών και ξενοδοχειακών συγκροτημάτων συγκροτημάτων, όπως σκοπεύουμε να κάνουμε στο Ελληνικό, είναι στόχοι και παράλληλα σημαντική ευκαιρία να αντληθούν ιδιωτικά κεφάλαια σε συνδυασμό με τους πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης. Όσον αφορά στην επένδυση στο Ελληνικό, η πανδημία μάς έχει δυσκολέψει, αλλά θα μείνω στα θετικά και στο γεγονός ότι το έργο αυτό θα βάλει την Ελλάδα στον χάρτη των επενδύσεων, ενώ θα αναβαθμίσει παρά πολλούς τομείς. Στο πρώτο δίμηνο του 2021 θα ολοκληρωθεί και επίσημα η έναρξη του έργου. Τα επόμενα πέντε χρόνια, μέσω του project, θα πέσουν στην οικονομία δύο δισ. ευρώ σε πολλαπλούς τομείς και υποδομές, σε όλα τα επίπεδα, από τον τομέα των ακινήτων μέχρι τις τηλεπικοινωνιακές υποδομές, που θα γίνουν πάνω σε δίκτυα 5G.

Το έργο λειτουργεί καταλυτικά και όσον αφορά στην προσέλκυση ξένων επενδυτών. Ήδη, από πλευράς μετοχικής σύνθεσης, το 27% της Lamda Development είναι ξένοι επενδυτές, ενώ η επένδυση του Mohegan – ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, που μπορεί να φθάσει και το ένα δισ. ευρώ για το Ολοκληρωμένο Τουριστικό Συγκρότημα με Καζίνο, αποδεικνύει ότι υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον για τέτοιου είδους έργα.

H ψηφιακή οικονομία και η πράσινη ανάπτυξη είναι τομείς στους οποίους πρέπει να εστιάσει η χώρα για την επόμενη μέρα.

Θεοδόσης Μιχαλόπουλος

Διευθύνων σύμβουλος Microsoft Eλλάδας, Κύπρου, Μάλτας​

Η Ελλάδα έχει μια μοναδική ευκαιρία, που παρουσιάζεται με τον εκσυγχρονισμό του Δημοσίου και με τις επενδύσεις που γίνονται από τον ιδιωτικό τομέα, να χρησιμοποιήσει την τεχνολογία σαν επιταχυντή για να πάει στην επόμενη μέρα. Ένα κομμάτι που εμείς ως Microsoft βλέπουμε ότι υπάρχει ανάγκη να ξανασυζητήσουμε και να φέρουμε στην επιφάνεια είναι αυτό των ανθρώπων. Παρατηρούμε έλλειψη τεχνικού ταλέντου, υπάρχει ανάγκη να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας στην τεχνολογία και φαίνεται ότι αυτήν τη στιγμή το εκπαιδευτικό σύστημα δεν «παράγει» τους ανθρώπους που χρειαζόμαστε – και αυτό δεν είναι μόνο θέμα του «brain gain». Με όλα αυτά που κάνει και η κυβέρνηση, αλλά και οι επιχειρήσεις, οι νέοι θα έρθουν πίσω.

Το θέμα, όμως, είναι ότι πρέπει να σιγουρευτούμε ότι δημιουργούμε τους κατάλληλους ανθρώπους για να απορροφηθούν σε τομείς που έχουν υψηλή ζήτηση την επόμενη μέρα, όπως αυτός της τεχνολογίας. Η επένδυση που ανακοίνωσε η Microsoft για ένα μεγάλο Κέντρο Δεδομένων (Data Center), είναι η μεγαλύτερη που έχουμε κάνει τα τελευταία 28 χρόνια που έχουμε παρουσία στην Ελλάδα. Το μεγαλύτερο πολλαπλασιαστικό όφελος από αυτή θα έρθει, τελικά, από την από την αξία που θα δώσουμε στις επιχειρήσεις και την ευκαιρία για μείωση κόστους, για μεγαλύτερη εξωστρέφεια, για μικρότερο κόστος επενδύσεων και για ασφάλεια στα δεδομένα.

Σήμερα υπολογίζουμε ότι λιγότερο από το 5% των εφαρμογών και ψηφιακών υπηρεσιών, που θα μπορούσαν να τρέχουν στην Ελλάδα σε ένα cloud περιβάλλον, το κάνουν. Αυτό το ποσοστό αναμένουμε να φτάσει 30% -40%. Σήμερα οι εταιρείες τεχνολογίας στην Ελλάδα αντιπροσωπεύουν περίπου το 3% του ΑΕΠ, ενώ παγκοσμίως είναι στο 5% και αυτό το ποσοστό αναμένεται μέσα στα επόμενα πέντε έως χρόνια να φτάσει το 10%.

Η ευκαιρία που προκύπτει για την Ελλάδα, ώστε μέσα από την τεχνολογία να δημιουργήσει σημαντικό όφελος για το ΑΕΠ της, είναι μεγάλη.

Φωκίων Καραβίας

Διευθύνων σύμβουλος Eurobank

Οι τράπεζες αποτελούν μέρος της λύσης για την επόμενη μέρα της ελληνικής οικονομίας, και αυτό φάνηκε κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Τους τελευταίους δέκα μήνες πήραμε αμέσως πολύ γενναίες πρωτοβουλίες, στηρίξαμε πελάτες, νοικοκυριά και επιχειρήσεις, που κατεξοχήν πλήττονται, ενώ προχωρήσαμε σε αναστολές πληρωμών για δάνεια ύψους 20 δισ. ευρώ. Στη Eurobank ειδικά, πήραμε μέτρα για τη στήριξη του τουριστικού κλάδου, αναστέλλοντας πληρωμές κεφαλαίου όχι μόνο για φέτος, αλλά και για όλο το 2021. Παράλληλα, διοχετεύτηκαν αποτελεσματικά στην οικονομία τα προγράμματα δανειοδότησης του Ταμείου Εγγυοδοσίας.

Παρά την όποια κριτική, η πραγματικότητα είναι ότι υποστηρίχθηκαν υγιείς επιχειρήσεις με προοπτική, επιχειρήσεις με συνολικό κύκλο εργασιών που ξεπερνάει το 60% του ΑΕΠ της χώρας, οι οποίες θα είναι εδώ και αύριο προσφέροντας θέσεις εργασίας. Με βάση τα επίσημα στοιχεία του 2020, θα πετύχουμε στον τομέα των χορηγήσεων προς επιχειρήσεις τη μεγαλύτερη πιστωτική επέκταση της τελευταίας δεκαετίας. Θα ήθελα, επίσης, να σημειώσω ότι με βάση τα δεδομένα που έχουμε για τη διαθεσιμότητα κεφαλαίων (κεφάλαια από την Ευρωπαϊκή Ένωση, κεφάλαια από τις αγορές και κεφάλαια από το τραπεζικό σύστημα) πλέον η χρηματοδότηση των επενδύσεων δεν είναι το βασικό πρόβλημα. Το ζητούμενο είναι να εντοπίσουμε ποια είναι τα συγκεκριμένα έργα που θα μπορέσουν να απορροφήσουν τα διαθέσιμα κεφάλαια και που τελικά θα δώσουν το μέγιστο αποτέλεσμα για την οικονομία.

Όσον αφορά στους τομείς που πρέπει να στραφεί η ελληνική οικονομία, η ενέργεια συγκεντρώνει σημαντικό ενδιαφέρον από εγχώρια και ξένα κεφάλαια. Επίσης, παρά την πανδημία, το ενδιαφέρον για τον τουρισμό παραμένει αμείωτο. Στις εμπορευματικές ροές, η χώρα έχει ήδη σημαντικό πλεονέκτημα το οποίο μπορεί να γίνει ακόμα πιο έντονο με την ανάπτυξη υποδομών στο σιδηροδρομικό δίκτυο. Είναι σημαντικό ότι και στη βιομηχανία διαπιστώνουμε κινητικότητα, και φυσικά και στον τομέα των ακινήτων, όπως είπε ο κ. Αθανασίου. Αλλά οι πρόσφατες ανακοινώσεις για επενδύσεις σε data centers ή σε μπαταρίες υψηλής τεχνολογίας δείχνουν ότι στις νέες τεχνολογίες πραγματικά η χώρα μπορεί να αποκτήσει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.

Οι τράπεζες αποτελούν μέρος της λύσης για την επόμενη μέρα της ελληνικής οικονομίας, και αυτό φάνηκε κατά τη διάρκεια της πανδημίας.

Δείτε το βίντεο με τη συζήτηση στο πλαίσιο του CEO Initiative Forum 2020:

*To άρθρο δημοσιεύεται στο περιοδικό Fortune που κυκλοφορεί Τρίτη 29 Δεκεμβρίου στα περίπτερα.