Γιατί έχει «κολλήσει» η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν

Εξήντα ημέρες κατάπαυσης πυρός. Στη συνέχεια, το διαπραγματευτικό κουβάρι μπλέχτηκε ακόμη περισσότερο γύρω από την τύχη του Λιβάνου και την αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων 24 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Η σπίθα αναζωπυρώθηκε μετά την τελευταία ισραηλινή επιδρομή στη Βηρυτό μαζί με νέες εντολές εκκένωσης της Τύρου, γεγονός που προκάλεσε την αντίδραση του Ιράν. 

Επρόκειτο για μια «αποφασιστική και οδυνηρή απάντηση», όπως είχε απειλήσει ο Ebrahim Rezaei, εκπρόσωπος της κοινοβουλευτικής επιτροπής της Ισλαμικής Δημοκρατίας για τις Εξωτερικές Υποθέσεις και την Εθνική Ασφάλεια. Και πράγματι αυτό που έχει εκτυλιχθεί μέχρι στιγμής μοιάζει με ελεγχόμενη κλιμάκωση: προς το παρόν, πλήττει το βόρειο Ισραήλ και όχι το Τελ Αβίβ ή την Ιερουσαλήμ.

Πηγές κοντά στην κυβέρνηση του Λιβάνου επισημαίνουν ότι, αν το Ιράν διέθετε μοχλούς ικανούς να αναγκάσουν το Ισραήλ να αποσυρθεί από τον Λίβανο ή τις Ηνωμένες Πολιτείες να αλλάξουν στάση, θα τους είχε ήδη χρησιμοποιήσει. 

Ο Λίβανος μπήκε στη σύγκρουση στις 2 Μαρτίου, όταν η Hezbollah εξαπέλυσε ρουκέτες κατά του Ισραήλ ως αντίποινα για ισραηλινή επίθεση που είχε σκοτώσει την ανώτατη ηγεσία του Ιράν. Το Ισραήλ απάντησε με εκστρατεία αεροπορικών επιδρομών σε όλη τη χώρα και με χερσαία εισβολή στον Νότο, η οποία εντάθηκε τις τελευταίες εβδομάδες. 

Από τις 17 Απριλίου ισχύει επισήμως κατάπαυση του πυρός, αλλά η εκεχειρία έχει παραβιαστεί επανειλημμένα και από τις δύο πλευρές. Και ενώ όλο το Σαββατοκύριακο το Ισραήλ συνέχισε να πλήττει τον νότιο Λίβανο, η χθεσινή επιδρομή στη Βηρυτό αποτελεί την τρίτη επίθεση στην πρωτεύουσα από την έναρξη της εκεχειρίας. Μια σαφής κλιμάκωση.

Ο πρόεδρος του λιβανικού κοινοβουλίου, Nabih Berri, ηγέτης του κινήματος Αμάλ και πρόσωπο κοντά στη Χεζμπολάχ, απέρριψε αυτή την εβδομάδα τη συμφωνία που μεσολάβησαν οι ΗΠΑ και ανακοινώθηκε μετά τις συνομιλίες μεταξύ της ισραηλινής και της λιβανικής κυβέρνησης. Ο Μπέρι τη χαρακτήρισε «παγίδα», επειδή δεν προβλέπει ταυτόχρονη αποχώρηση του Ισραήλ από τα κατεχόμενα εδάφη στον Νότο της χώρας. Στις διαπραγματεύσεις βαραίνει, πέρα από το αίτημα αφοπλισμού της Χεζμπολάχ, και η απουσία της οργάνωσης από το τραπέζι των συνομιλιών. Ο ηγέτης της, Naim Qassem, δήλωσε την Πέμπτη ότι ο αφοπλισμός της ομάδας θα ισοδυναμούσε με την επίτευξη «των στόχων του εχθρού».

Το Ιράν έχει καταφέρει, τουλάχιστον εν μέρει, να εμποδίσει τις ΗΠΑ να διαπραγματευτούν από θέση ισχύος μέσω του αποκλεισμού των Στενών του Ορμούζ. Όμως αυτός ο μοχλός, παρότι είχε επιπτώσεις στην ιρανική οικονομία, δεν μετατράπηκε σε εργαλείο διπλωματικής νίκης. 

Πιθανή συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν εξαρτάται, σύμφωνα με δηλώσεις της Παρασκευής στο CNN του Mohsen Rezaei, συμβούλου του Ανώτατου Ηγέτη, του αγιατολάχ Μοτζταμπά Χαμενεΐ, από το «πράσινο φως» της κυβέρνησης Τραμπ για την αποδέσμευση 24 δισ. δολαρίων παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων. Ένα σκεπτικό που ο ίδιος ο Ρεζαεΐ συνοψίζει ως εξής: «Η μπάλα είναι στο γήπεδο του Τραμπ». Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, ωστόσο, σε συνέντευξή του στο «Meet the Press» του NBC, επανέλαβε ότι οι διαπραγματεύσεις για τον Λίβανο δεν συνδέονται με εκείνες με την Τεχεράνη και έθεσε ως προϋπόθεση για την αποδέσμευση των 24 δισ. την επίτευξη συμφωνίας.

Το Ισραήλ, ωστόσο, βλέπει τα πράγματα διαφορετικά: για το εβραϊκό κράτος, η σύνδεση των δύο φακέλων είναι αδιανόητη. Για την Τεχεράνη, αντίθετα, τα δύο τραπέζια παραμένουν αδιαχώριστα. Και στο ενδιάμεσο βρίσκεται ο Donald Trump, εγκλωβισμένος σε ένα αδιέξοδο από το οποίο, προς το παρόν, δεν μπορεί να βγει.