Η παγίδα της διπλής κάλπης

Υπάρχει ένα παράδοξο στις εκλογές που έρχονται: όλα τα κόμματα μιλούν σαν να υπάρχει μόνο μία κάλπη, την ώρα που μεγάλο μέρος της πολιτικής συζήτησης έχει ήδη μεταφερθεί στην επόμενη ημέρα της πρώτης. Η Νέα Δημοκρατία επιμένει ότι στόχος της είναι η αυτοδυναμία. Όλες οι μετρήσεις τη δείχνουν καθαρά πρώτη, ωστόσο η εκτίμηση ψήφου τη φέρνει πέριξ του 30%, που δεν εξασφαλίζει ακριβώς την αυτοδυναμία. Το ΠΑΣΟΚ δηλώνει κατηγορηματικά ότι δεν πρόκειται να συνεργαστεί με τη Νέα Δημοκρατία, ούτε πριν ούτε μετά τις εκλογές. Και κάπου εδώ αρχίζει η παγίδα.

Διότι, αν οι δημοσκοπικές τάσεις δεν ανατραπούν δραματικά, η αυτοδυναμία από την πρώτη κάλπη δεν μοιάζει σήμερα με το βασικό σενάριο. Άρα, ο ψηφοφόρος γνωρίζει ήδη ότι η πρώτη εκλογική αναμέτρηση μπορεί να μην παράξει κυβέρνηση. Και όταν ένας ψηφοφόρος γνωρίζει ότι η ψήφος του μπορεί να μην είναι η τελική, αλλά η πρώτη από δύο, είναι πιθανό να συμπεριφερθεί διαφορετικά. Μπορεί ας πούμε να ψηφίσει πιο χαλαρά: Να δοκιμάσει ένα μικρότερο κόμμα, να στείλει μήνυμα στην κυβέρνηση ή στην αντιπολίτευση. Να επιλέξει κόμμα που θεωρεί ότι εκφράζει καλύτερα μια συγκεκριμένη διαμαρτυρία. Ή, αντιθέτως, να ψηφίσει στρατηγικά, έχοντας στο μυαλό του όχι τόσο το ποιος θα κυβερνήσει, αλλά το ποιος θα βγει ισχυρότερος από την πρώτη κάλπη. Ένας ψηφοφόρος της ΝΔ, που είναι δυσαρεστημένος από τα λάθη και τις παραλείψεις μιας οκταετίας, ή ακόμη περισσότερο, αγανακτισμένος από την νομιμοποίηση του γάμου των ομόφυλων ζευγαριών, μπορεί να ψηφίσει ευκολότερα το κόμμα Σαμαρά, εάν ξέρει ότι θα υπάρξει και δεύτερος γύρος. Ένας αριστερός ψηφοφόρος μπορεί να ψηφίσει τη Νέα Αριστερά ή και το κόμμα του Γιάνη Βαρουφάκη, αν νιώθει πως έτσι τους βοηθάει να επιβιώσουν πολιτικά. Γενικά η αίσθηση ότι η πρώτη κάλπη δεν θα βγάλει κυβέρνηση, μπορεί να προκαλέσει πολύ μεγαλύτερη αναστάτωση από αυτή που υπολογίζουν τα κομματικά επιτελεία.

Το ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι όλοι έχουν συμφέρον να πείσουν ότι δεν υπάρχει δεύτερη κάλπη. Η Νέα Δημοκρατία θέλει να εμφανίσει την πρώτη εκλογή ως την κρίσιμη μάχη που μπορεί να οδηγήσει σε αυτοδυναμία. Το ΠΑΣΟΚ λέει πως διεκδικεί την πρωτιά, ενώ στην πραγματικότητα θέλει να κερδίσει τη δεύτερη θέση από τον ΣΥΡΙΖΑ, χωρίς όμως να δίνει από τώρα απάντηση στο προφανές ερώτημα: τι θα κάνει εάν βρεθεί μπροστά αλλά χωρίς κοινοβουλευτική πλειοψηφία;

Άρα προκύπτει ένα απλό ερώτημα: αν κανείς δεν θέλει να συνεργαστεί με κανέναν, πώς ακριβώς θα προκύψει κυβέρνηση από την πρώτη κάλπη, εφόσον δεν υπάρχει αυτοδυναμία;

Αυτό είναι το πολιτικό παράδοξο της επόμενης εκλογικής αναμέτρησης. Τα κόμματα πρέπει να μιλούν για μία κάλπη, επειδή κανένα δεν θέλει να εμφανιστεί ότι σχεδιάζει την αποτυχία της πρώτης. Ταυτόχρονα, όμως, οι ψηφοφόροι έχουν ήδη ακούσει τόσες φορές τη συζήτηση για το «τι θα γίνει αν δεν υπάρξει αυτοδυναμία», ώστε είναι δύσκολο να πιστέψουν ότι όλα θα κριθούν την πρώτη Κυριακή.

Και εδώ βρίσκεται ο πραγματικός κίνδυνος: η προσδοκία της δεύτερης κάλπης μπορεί να επηρεάσει την πρώτη. Μια πρώτη εκλογή που όλοι αντιμετωπίζουν ως «προθάλαμο» της δεύτερης μπορεί να παράξει ένα αποτέλεσμα που κανείς δεν έχει σχεδιάσει. Και η «παγίδα της διπλής κάλπης» είναι ακριβώς αυτή: όσο περισσότερο όλοι μιλούν για μία κάλπη, τόσο περισσότερο ο ψηφοφόρος μπορεί να σκέφτεται τη δεύτερη.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

• Η βία γεννά βία. Και πρέπει πάση θυσία να την ξορκίσουμε.
• Οι φθινοπωρινές αποφάσεις και η στρατηγική της μίας Κυριακής
• Πολιτικό Σκηνικό: Νέα Δεδομένα, ίδιο ζητούμενο