Ιράν: Οι τρεις επιλογές της Τεχεράνης μετά τη σύγκρουση με τις ΗΠΑ

Δέκα ημέρες μετά την έναρξη της ανταλλαγής στρατιωτικών πληγμάτων με τις Ηνωμένες Πολιτείες για τον έλεγχο του Στενού του Ορμούζ, η ηγεσία του Ιράν βρίσκεται αντιμέτωπη με τρεις βασικές επιλογές. Καμία, ωστόσο, δεν εγγυάται ξεκάθαρη νίκη ή οριστική έξοδο από την κρίση.

Το πρώτο σενάριο προβλέπει ότι η Τεχεράνη θα αποδεχθεί μεγάλο μέρος των αμερικανικών απαιτήσεων. Αυτό θα σήμαινε την αποκατάσταση της ασφαλούς ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ, τον περιορισμό ή την εγκατάλειψη των αποθεμάτων ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού και την αποδοχή αυστηρών επιθεωρήσεων από τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας.

Σε αντάλλαγμα, το Ιράν θα επιδίωκε την άρση των αμερικανικών κυρώσεων, τον τερματισμό του ναυτικού αποκλεισμού των λιμανιών του και εγγυήσεις ότι δεν θα δεχθεί νέες επιθέσεις.

Παρότι πρόκειται για την επιλογή με το μικρότερο οικονομικό και στρατιωτικό κόστος, θεωρείται πολιτικά εξαιρετικά δύσκολη. Η επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ χωρίς την αναγνώριση ενός ενισχυμένου ρόλου του Ιράν στην ασφάλειά του θα μπορούσε να εκληφθεί στο εσωτερικό της χώρας ως υποχώρηση.

Παράλληλα, η εγκατάλειψη του πυρηνικού προγράμματος ή η αποδοχή αυστηρών περιορισμών θα έδινε επιχειρήματα στους σκληροπυρηνικούς κύκλους ότι η στρατιωτική πίεση των ΗΠΑ απέδωσε, ανοίγοντας ενδεχομένως τον δρόμο και για νέες απαιτήσεις σχετικά με το βαλλιστικό πρόγραμμα και τις σχέσεις της Τεχεράνης με οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ, οι φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ και οι Χούθι στην Υεμένη.

Το σενάριο της κλιμάκωσης

Η δεύτερη επιλογή είναι η περαιτέρω στρατιωτική κλιμάκωση. Το Ιράν θα μπορούσε να εντείνει τις επιθέσεις εναντίον αμερικανικών βάσεων στη Μέση Ανατολή, εμπορικών πλοίων αλλά και κρίσιμων ενεργειακών υποδομών στις χώρες του Κόλπου, επιδιώκοντας να αυξήσει το κόστος για τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους τους μέσω υψηλότερων τιμών ενέργειας και μεγαλύτερης αναστάτωσης στις διεθνείς αγορές.

Πρόκειται όμως για την πιο επικίνδυνη επιλογή. Ένα πλήγμα με μεγάλο αριθμό θυμάτων ή σοβαρές ζημιές σε υποδομές θα μπορούσε να οδηγήσει περισσότερες χώρες της περιοχής στην άμεση εμπλοκή, μετατρέποντας τη σύγκρουση σε έναν ευρύτερο πόλεμο.

Η στρατηγική της παρατεταμένης έντασης

Το τρίτο και πιθανότερο σενάριο είναι η διατήρηση μιας ελεγχόμενης αστάθειας. Η Τεχεράνη θα μπορούσε να συνεχίσει να ασκεί πίεση στη ναυσιπλοΐα και στις αγορές ενέργειας, χωρίς όμως να προκαλέσει μια γενικευμένη στρατιωτική σύγκρουση με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η λογική αυτή συμβαδίζει με τη διαχρονική στρατηγική της Ισλαμικής Δημοκρατίας, σύμφωνα με την οποία η επιβίωση απέναντι σε έναν ισχυρότερο αντίπαλο μπορεί να παρουσιαστεί ως πολιτική νίκη.

Ωστόσο, όσο παρατείνονται οι κυρώσεις, οι πολεμικές καταστροφές και οι πληθωριστικές πιέσεις, τόσο αυξάνεται το οικονομικό και κοινωνικό κόστος στο εσωτερικό της χώρας.

Παράλληλα, αναδύεται ένα παράδοξο: όσο περισσότερο το Ιράν χρησιμοποιεί το Στενό του Ορμούζ ως μέσο πίεσης, τόσο αυξάνονται τα κίνητρα άλλων χωρών να αναπτύξουν εναλλακτικές εμπορικές και ενεργειακές διαδρομές, μειώνοντας μακροπρόθεσμα τη στρατηγική σημασία του.

Ποιος παίρνει τις αποφάσεις στην Τεχεράνη

Την αβεβαιότητα ενισχύει και το εσωτερικό πολιτικό σκηνικό του Ιράν. Μετά τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ στην αρχή του πολέμου με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ και τη μεταβίβαση της ηγεσίας στον γιο του, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, δεν είναι σαφές ποιος διαμορφώνει τελικά τη στρατηγική της χώρας.

Ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν και οι διπλωμάτες του εμφανίζονται πιο πρόθυμοι να αναζητήσουν έναν συμβιβασμό που θα περιορίσει τις οικονομικές πιέσεις.

Αντίθετα, οι σκληροπυρηνικοί κύκλοι του κοινοβουλίου, τα ισχυρά μη εκλεγμένα θεσμικά όργανα και μέρος των συντηρητικών μέσων ενημέρωσης θεωρούν ότι σημαντικές παραχωρήσεις θα υπονόμευαν τα ιδεολογικά θεμέλια της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Καθοριστικός παραμένει και ο ρόλος των Φρουρών της Επανάστασης, οι οποίοι ελέγχουν το πυραυλικό πρόγραμμα, μεγάλο μέρος της περιφερειακής στρατηγικής του Ιράν και την πολιτική γύρω από το Στενό του Ορμούζ. Παραμένει, ωστόσο, ασαφές πόση επιρροή διαθέτουν στις αποφάσεις για ενδεχόμενη κλιμάκωση ή διαπραγμάτευση.

Η κοινωνία πληρώνει το τίμημα

Η εικόνα στο εσωτερικό της χώρας αποτυπώνει το αυξανόμενο κόστος της κρίσης. Παρότι ΗΠΑ και Ιράν είχαν υπογράψει τον Ιούνιο μνημόνιο κατανόησης για την επανέναρξη της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ και την αναζήτηση συνολικής συμφωνίας εντός 60 ημερών, η κατάπαυση του πυρός κατέρρευσε λίγες εβδομάδες αργότερα, μετά από νέες επιθέσεις και αμερικανικά αντίποινα.

Κάτοικοι της Τεχεράνης περιγράφουν μια καθημερινότητα που επιδεινώνεται συνεχώς: επιχειρήσεις που κλείνουν, ανεργία, υψηλό πληθωρισμό, διακοπές ηλεκτροδότησης και υδροδότησης, αύξηση της εγκληματικότητας και γενικευμένη αβεβαιότητα για το μέλλον.

Οι μαρτυρίες αυτές δείχνουν ότι, παρότι οι ξένες επιθέσεις ενισχύουν σε αρκετές περιπτώσεις τα αντιδυτικά αισθήματα, η κοινωνική αντοχή απέναντι σε μια παρατεταμένη περίοδο οικονομικών δυσκολιών δεν είναι απεριόριστη.

Χωρίς εύκολη διέξοδο

Όπως η Τεχεράνη, έτσι και η Ουάσιγκτον βρίσκεται μπροστά σε δύσκολες επιλογές: περαιτέρω στρατιωτική κλιμάκωση, συνέχιση της οικονομικής πίεσης ή επιστροφή στη διπλωματία μέσω μιας συμφωνίας που θα επιτρέπει στο Ιράν περιορισμένο πυρηνικό πρόγραμμα υπό αυστηρό διεθνή έλεγχο.

Το πιθανότερο σενάριο είναι ότι η αντιπαράθεση θα συνεχιστεί για μήνες, με εναλλαγές στρατιωτικών επιθέσεων, διαμεσολαβήσεων και προσωρινών εκεχειριών. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν το Ιράν θα καταφέρει να διατηρήσει το Στενό του Ορμούζ ως μοχλό πίεσης χωρίς να προκαλέσει έναν ολοκληρωτικό πόλεμο ή να οδηγήσει τη διεθνή κοινότητα στην αναζήτηση μόνιμων εναλλακτικών διαδρομών για το παγκόσμιο εμπόριο και την ενέργεια.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Πετρέλαιο: Συγκρατημένες οι τιμές παρά τη νέα κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή
• Ιράν: Οι Φρουροί της Επανάστασης ισχυρίζονται ότι έπληξαν υποδομή της Amazon στο Μπαχρέιν
• Πώς το Ορμούζ έγινε το ισχυρότερο όπλο του Ιράν