Λαγοκέφαλος: Ο τοξικός εισβολέας που καταστρέφει τα δίχτυα και απειλεί τους Έλληνες ψαράδες

• Ο λαγοκέφαλος, ένα τοξικό ψάρι με ισχυρά σαγόνια, έχει εξαπλωθεί από τα Δωδεκάνησα και την Κρήτη έως την Αττική.
• Οι ζημιές σε δίχτυα, παραγάδια και χαμένες ημέρες αλιείας υπολογίζεται ότι κοστίζουν τουλάχιστον 8.500 ευρώ ετησίως ανά ψαρά.
• Η κυβέρνηση εφαρμόζει πιλοτικό πρόγραμμα ύψους 1,5 εκατ. ευρώ στην Κρήτη, προσφέροντας έως 5,33 ευρώ ανά κιλό για την αλίευση του είδους.

Όταν ο Στάθης Ευαγγέλου άρχισε να ψαρεύει σε ηλικία εννέα ετών στην Αστυπάλαια, ο λαγοκέφαλος αποτελούσε ακόμη σπάνιο θέαμα. Ο τέταρτης γενιάς ψαράς συναντούσε τότε τέσσερα ή πέντε ψάρια την ημέρα, συνήθως σε βαθύτερα νερά.

Δύο δεκαετίες αργότερα, όπως λέει, οι λαγοκέφαλοι βρίσκονται πλέον παντού.

Ο Lagocephalus sceleratus, τοξικό είδος της Ερυθράς Θάλασσας που πέρασε στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, έχει βρεθεί αυτό το καλοκαίρι στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος στις ελληνικές παραλίες.

Βίντεο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, στα οποία τα ισχυρά δόντια του κόβουν μεταλλικά κουτάκια και αλιευτικό εξοπλισμό, έχουν εντείνει την ανησυχία. Παρότι τα καταγεγραμμένα περιστατικά δαγκωμάτων παραμένουν περιορισμένα, ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός έχει προειδοποιήσει ότι τα σαγόνια του μπορούν να προκαλέσουν σοβαρά τραύματα και έντονη αιμορραγία.

Νέα απειλή για έναν κλάδο που βρίσκεται ήδη υπό πίεση

Για τους Έλληνες αλιείς μικρής κλίμακας, η εξάπλωση του λαγοκέφαλου αποτελεί ένα ακόμη πλήγμα σε έναν κλάδο που δοκιμάζεται ήδη από:

• το αυξημένο κόστος λειτουργίας,
• τη μείωση των αλιευμάτων,
• την υπεραλίευση,
• την άνοδο της θερμοκρασίας της θάλασσας,
• την εμφάνιση ξενικών ειδών.

Σε πρόσφατη εξόρμηση με το σκάφος του Ευαγγέλου, ο Κυριάκος Χατζηδάκης, ψαράς 83 ετών, έδειξε μεγάλες τρύπες στα δίχτυα που είχαν προκαλέσει λαγοκέφαλοι.

«Μοιάζει σαν να έχουν κοπεί με ψαλίδι», ανέφερε, προσθέτοντας ότι η επισκευή μπορεί να απαιτήσει περισσότερο από μία ημέρα.

Τα δίχτυα που βρίσκονταν στοιβαγμένα στο σκάφος του Ευαγγέλου είχαν αξία περίπου 15.000 ευρώ.

Η δύσκολη οικονομική εξίσωση

Η οικονομική πραγματικότητα της παράκτιας αλιείας έχει γίνει ιδιαίτερα δύσκολη.

Σε μία καλή ημέρα, περίπου 20 κιλά ψαριών μπορούν να αποφέρουν έσοδα κοντά στα 500 ευρώ. Μετά την αφαίρεση περίπου 200 ευρώ λειτουργικών εξόδων, το ημερήσιο εισόδημα μπορεί να παραμείνει ικανοποιητικό.

Ωστόσο, οι καλές ημέρες γίνονται όλο και πιο σπάνιες.

«Παλιά η θάλασσα ήταν πλούσια. Τώρα μπορεί να βγεις και να μη βρεις σχεδόν τίποτα», ανέφερε ο Ευαγγέλου, περιγράφοντας αλιεύματα που περιορίζονται σε λίγα μπαρμπούνια, παπαγαλόψαρα και λεοντόψαρα, ακόμη ένα ξενικό είδος που έχει εξαπλωθεί στις ελληνικές θάλασσες.

Ο ίδιος σημείωσε ότι δεν είναι βιώσιμο να εργάζεται κανείς 18 ή 20 ώρες και να αποκομίζει μόλις 30 ή 40 ευρώ.

Πώς έφτασε ο λαγοκέφαλος στη Μεσόγειο

Η Διώρυγα του Σουέζ λειτουργεί εδώ και δεκαετίες όχι μόνο ως εμπορικός διάδρομος, αλλά και ως οδός μετακίνησης θαλάσσιων ειδών.

Από το άνοιγμά της το 1869, είδη της Ερυθράς Θάλασσας έχουν περάσει στη Μεσόγειο μέσω μιας διαδικασίας που είναι γνωστή ως Λεσσεψιανή μετανάστευση.

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η τάση έχει επιταχυνθεί λόγω:

• της ανόδου της θερμοκρασίας των θαλασσών,
• της διαδοχικής διεύρυνσης και εκβάθυνσης της Διώρυγας,
• της υποβάθμισης των μεσογειακών οικοσυστημάτων.

Κατά τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, η θερμοκρασία των επιφανειακών υδάτων της Μεσογείου έχει αυξηθεί περίπου κατά 1 βαθμό Κελσίου, ενώ τα πρόσφατα θαλάσσια κύματα καύσωνα έχουν ωθήσει τις θερμοκρασίες σε επίπεδα σημαντικά υψηλότερα από τους ιστορικούς μέσους όρους.

Ένας ιδιαίτερα επιθετικός θηρευτής

Οι ψαράδες περιγράφουν τον λαγοκέφαλο ως έναν εξαιρετικά επιθετικό θηρευτή, ο οποίος τρέφεται με:

• καλαμάρια,
• χταπόδια,
• σουπιές,
• νεαρά ψάρια.

Ο Στάθης Ευαγγέλου, ο οποίος είναι και δύτης, ανέφερε ότι παρακολούθησε τρεις λαγοκέφαλους να καταστρέφουν ένα παλαμίδι βάρους τεσσάρων κιλών μέσα σε μόλις έξι λεπτά.

Κατά την εκτίμησή του, το συγκεκριμένο είδος ευθύνεται για μεγάλο μέρος της ζημιάς που παρατηρείται πλέον στη θάλασσα.

Ζημιές τουλάχιστον 8.500 ευρώ ανά ψαρά

Η Παρασκευή Καραχλέ, βιολόγος και ιχθυολόγος στο Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών, εκτίμησε ότι κάθε ψαράς χάνει τουλάχιστον 8.500 ευρώ τον χρόνο εξαιτίας:

• κατεστραμμένων διχτυών,
• κομμένων αλιευτικών γραμμών,
• ημερών κατά τις οποίες δεν μπορεί να βγει στη θάλασσα.

Σύμφωνα με την ίδια, το είδος έχει εξαπλωθεί πέρα από τα Δωδεκάνησα και την Κρήτη, φτάνοντας και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας, συμπεριλαμβανομένης της Αττικής.

Ωστόσο, δεν υπάρχει ακόμη συστηματική παρακολούθηση της συνολικής βιομάζας του είδους, με τα διαθέσιμα στοιχεία να προέρχονται κυρίως από παρατηρήσεις αλιέων.

Ο τουρισμός ως πιο ασφαλής επαγγελματική επιλογή

Για πολλούς νέους στα νησιά, η εποχική εργασία στον τουρισμό έχει γίνει πιο προβλέψιμη και οικονομικά πιο ελκυστική από την αλιεία.

Ο Ευαγγέλου ανέφερε ότι φίλοι του εργάζονται στον τουριστικό κλάδο και μπορούν να εξασφαλίσουν ημερομίσθιο 70 ευρώ, με σαφές ωράριο και μικρότερο οικονομικό ρίσκο.

Ακόμη και ο πατέρας του, Δημήτρης, τον είχε προτρέψει να ακολουθήσει διαφορετικό επάγγελμα, προτείνοντάς του να γίνει υδραυλικός.

Πιλοτικό πρόγραμμα 1,5 εκατ. ευρώ στην Κρήτη

Η ελληνική κυβέρνηση επιχειρεί να αντιμετωπίσει το πρόβλημα μέσω στοχευμένης αλίευσης και απομάκρυνσης του είδους.

Έχει τεθεί σε εφαρμογή πιλοτικό πρόγραμμα ύψους 1,5 εκατ. ευρώ στην Κρήτη, στο πλαίσιο του οποίου οι επαγγελματίες ψαράδες μπορούν να λαμβάνουν έως 5,33 ευρώ ανά κιλό λαγοκέφαλου.

Οι περιφερειακές αρχές αναλαμβάνουν τη συλλογή, τη ζύγιση και την καταστροφή των ψαριών.

Η Ελλάδα ακολουθεί το παράδειγμα της Κύπρου, η οποία έχει εφαρμόσει αντίστοιχο πρόγραμμα επιδότησης της αλίευσης, αν και τα αποτελέσματα μέχρι στιγμής θεωρούνται περιορισμένα.

Οι επιφυλάξεις των περιβαλλοντικών οργανώσεων

Ο Μιχάλης Μαργαρίτης από το WWF ανέφερε ότι η οικονομική στήριξη αποτελεί σημαντική βοήθεια για τους ψαράδες και συμβάλλει στην απομάκρυνση μέρους του πληθυσμού του είδους.

Τόνισε, ωστόσο, ότι απαιτείται επιστημονικός σχεδιασμός ως προς:

• την κατάλληλη περίοδο αλίευσης,
• τις ηλικίες των ψαριών που πρέπει να απομακρύνονται,
• την αποτελεσματικότητα της στοχευμένης αλιείας.

Οι πληθυσμοί των ψαριών στη Μεσόγειο έχουν μειωθεί σημαντικά κατά τις τελευταίες πέντε δεκαετίες, εξαιτίας της υπεραλίευσης, της ρύπανσης, της αύξησης της θερμοκρασίας και της καταστροφής των λιβαδιών Ποσειδωνίας.

«Όταν δεν μπορώ πια να το κάνω, θα φύγω»

Στην Αστυπάλαια, η επιστημονική και πολιτική συζήτηση απέχει πολύ από την καθημερινότητα των ψαράδων, οι οποίοι περνούν ώρες επισκευάζοντας κατεστραμμένα δίχτυα.

Ο Στάθης Ευαγγέλου ελπίζει ότι, όταν αρχίσει η συστηματική αλίευση του λαγοκέφαλου, η παρουσία του είδους στα δίχτυα θα περιοριστεί σταδιακά.

«Όταν δεν μπορώ πια να κάνω αυτή τη δουλειά, θα κλείσω την πόρτα, θα βάλω πωλητήριο και θα φύγω», ανέφερε.

Προς το παρόν, εξακολουθεί να βγαίνει στη θάλασσα.

«Αυτό με μεγάλωσε, αυτό με έθρεψε, αυτό αγαπώ και αυτό θέλω να κάνω. Αλλά με μεγάλη λύπη πιστεύω ότι όλο αυτό θα τελειώσει πολύ γρήγορα», είπε.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:

• Ηλεκτρονική τιμολόγηση: Υποχρεωτική από Οκτώβριο για μικρές επιχειρήσεις – Τι αλλάζει, ποια τα πρόστιμα
• AKTOR: Νέο κεφάλαιο με «προίκα» 1,2 δισ. και επενδυτικό σχέδιο 3 δισ. ευρώ – Τα μηνύματα Εξάρχου για οικονομία, ενέργεια και αγορές
• FIFA: Πουλά το 20% της εμπορικής της αυτοκρατορίας – Η αποτίμηση των 20 δισ. δολαρίων και ο γαμπρός του Τραμπ