Μοχάμεντ Ελ-Εριάν: Γιατί οι αγορές δεν επιστρέφουν στην «παλιά κανονικότητα»
- 17/11/2026, 11:56
- SHARE
Οι πρόσφατες πολιτικές και χρηματιστηριακές εξελίξεις καλλιέργησαν στους επενδυτές την ελπίδα ότι επιστρέφουμε σε ένα πιο οικείο και καθησυχαστικό τοπίο, όπου τα κέρδη των μετοχών δεν εξαρτώνται πλέον από έναν μόνο κλάδο και τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα προσφέρουν ξανά αξιόπιστη προστασία έναντι του κινδύνου. Ωστόσο, σύμφωνα με τον διακεκριμένο οικονομολόγο Μοχάμεντ Ελ-Εριάν, αυτή η εκτίμηση είναι πρόωρη.
Αντί οι επενδυτές να υποθέτουν ότι οι παραδοσιακοί κανόνες κατανομής περιουσιακών στοιχείων ισχύουν ξανά στις σημερινές συνθήκες, θα πρέπει να προετοιμαστούν για μεγαλύτερη μεταβλητότητα, σημαντικές αποκλίσεις αποδόσεων μεταξύ διαφορετικών κατηγοριών περιουσιακών στοιχείων και κλάδων, καθώς και για ευκαιρίες που πηγάζουν από θεματικές κινήσεις της αγοράς.
Όπως επισημαίνει ο Ελ-Εριάν, η συμβατική σοφία γύρω από τη διαφοροποίηση χαρτοφυλακίου έχει αμφισβητηθεί εκ θεμελίων από δύο μεγάλες εξελίξεις: τη δραματική κυριαρχία των τεχνολογικών μετοχών στην απόδοση των χρηματιστηρίων και την ανεπάρκεια των αμερικανικών κρατικών ομολόγων ως μέσων αντιστάθμισης κινδύνου.
Παρότι πρόκειται για ξεχωριστές δυναμικές, η θεαματική ανάπτυξη των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης (AI) διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο και στις δύο. Η υπόσχεση τεράστιων αποδόσεων από την τεχνητή νοημοσύνη προσέλκυσε μαζικές τοποθετήσεις κεφαλαίων, και μάλιστα δικαιολογημένα.
Όπως υπενθυμίζει ο Τζέιμς Μανίκα της Google, η δυναμική της τεχνολογίας εκτείνεται πολύ πέρα από την απλή αύξηση της παραγωγικότητας. Πέρα από το ότι αποτελεί την επόμενη τεχνολογία γενικής χρήσης (όπως η ατμομηχανή ή η ηλεκτροδότηση), συνιστά επίσης μια «εφεύρεση για εφευρέσεις», χάρη στην ικανότητά της να ξεκλειδώνει νέες επιστημονικές ανακαλύψεις, εισάγοντάς μας σε μια περίοδο που παρουσιάζει παραλληλισμούς όχι μόνο με τη Βιομηχανική Επανάσταση, αλλά και με τον Διαφωτισμό.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται σε πλεονεκτική θέση —μοναδική, προς το παρόν— επειδή οι κεφαλαιαγορές τους αποδείχθηκαν πρόθυμες και ικανές να χρηματοδοτήσουν την επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης. Το πρόβλημα, ωστόσο, είναι ότι κανείς δεν είχε υπολογίσει τον χώρο που απαιτείται για ένα νέο κύμα μαζικών εκδόσεων ομολόγων. Καθώς η ομοσπονδιακή κυβέρνηση των ΗΠΑ εξακολουθεί να βασίζεται στις αγορές χρέους για να καλύψει τις δικές της τεράστιες χρηματοδοτικές ανάγκες, το κόστος δανεισμού αυξήθηκε οριζόντια, πιέζοντας προς τα κάτω τις τιμές των αμερικανικών κρατικών ομολόγων και διαβρώνοντας τον παραδοσιακό τους ρόλο ως ασπίδα προστασίας στα διαφοροποιημένα χαρτοφυλάκια.
Στη συνέχεια ήρθαν οι ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ νωρίτερα αυτόν τον μήνα. Οι ανησυχίες ότι οι τιμές των τεχνολογικών μετοχών είχαν τρέξει υπερβολικά πολύ και υπερβολικά γρήγορα επιδεινώθηκαν από τους φόβους ότι η σαρωτική νίκη των Δημοκρατικών θα άλλαζε ριζικά το λειτουργικό περιβάλλον του κλάδου.
Η αγορά προεξόφλησε τον κίνδυνο ότι η προσέγγιση «αφήστε τα όλα ελεύθερα» (let it rip) της κυβέρνησης Τραμπ θα βρει εμπόδια από το νέο Κογκρέσο και τους κυβερνήτες των πολιτειών που υποσχέθηκαν να βάλουν φρένο στην κατασκευή υποδομών τεχνητής νοημοσύνης. Παρ’ όλα αυτά, ως μια θετική παρενέργεια, οι ίδιες ανησυχίες αποσυμπίεσαν εν μέρει το κόστος δανεισμού, επιτρέποντας στα κρατικά ομόλογα να λειτουργήσουν προσωρινά ως ανάχωμα απέναντι στην πτώση των τεχνολογικών μετοχών.
Δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι οι αναλυτές της αγοράς άλλαξαν τις συστάσεις τους. Ενώ προηγουμένως προέτρεπαν τους επενδυτές να ποντάρουν μαζικά στην τεχνολογία με το σύνθημα «άφησε την τάση να γίνει φίλη σου», πολλοί πλέον εισηγούνται μια στρατηγική εναλλαγής τοποθετήσεων (rotation trade), μετακινώντας κεφάλαια από την τεχνολογία σε όλους τους υπόλοιπους κλάδους, συνοδεύοντας αυτή τη στροφή με ανανεωμένη εμπιστοσύνη στα παραδοσιακά οφέλη της διαφοροποίησης μεταξύ μετοχών και ομολόγων.
Παρ’ όλα αυτά, ο Μοχάμεντ Ελ-Εριάν προειδοποιεί ότι οι επενδυτές δεν πρέπει να θεωρήσουν δεδομένη την επιστροφή στην παλιά κανονικότητα. Υπερβολικά μεγάλο μέρος της αγοράς παραμένει βαριά μοχλευμένο στην τεχνητή νοημοσύνη, τόσο στον χρηματοπιστωτικό τομέα όσο και στην ευρύτερη πραγματική οικονομία.
Η εμπιστοσύνη ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα τονώσει την παραγωγικότητα θωράκιζε σταθερά τις αγορές και την οικονομία από τον αντίκτυπο εξωγενών κραδασμών, όπως οι γεωπολιτικά υποκινούμενες αυξήσεις στις τιμές του πετρελαίου. Αν όμως αυτή η εμπιστοσύνη αρχίσει να εξανεμίζεται, οι οικονομικές και χρηματοπιστωτικές επιπτώσεις θα μπορούσαν να είναι βαθιές.
Από το λανσάρισμα του ChatGPT το 2022, η δυναμική της τεχνητής νοημοσύνης τροφοδότησε την οικονομία μέσω τεράστιων κεφαλαιουχικών δαπανών που με τη σειρά τους ενίσχυσαν την απασχόληση.
Επίσης, τόνωσε έμμεσα την ανάπτυξη μέσω της αυξημένης κατανάλωσης των πιο εύπορων στρωμάτων του πληθυσμού, χάρη σε αυτό που οι οικονομολόγοι αποκαλούν «φαινόμενο του πλούτου» (wealth effect), δηλαδή την αυξημένη τάση για δαπάνες επειδή οι πολίτες αισθάνονται πλουσιότεροι στα χαρτιά. Και οι δύο αυτές δυνάμεις αντιστάθμισαν τους αυξανόμενους κινδύνους μιας οικονομίας σχήματος «Κ», όπου οι τυχεροί γίνονται πλουσιότεροι ενώ οι λιγότερο προνομιούχοι παλεύουν απλώς να μείνουν στην επιφάνεια.
Χωρίς τη μηχανή της τεχνητής νοημοσύνης που τροφοδοτεί την ανάπτυξη τα τελευταία χρόνια, οι προοπτικές τόσο για την αμερικανική όσο και για την παγκόσμια οικονομία θα επιδεινώνονταν, δημιουργώντας αντίθετους ανέμους για το σύνολο του χρηματιστηρίου, ενώ αυτό το λιγότερο ευνοϊκό περιβάλλον θα έφερνε και υψηλότερους κινδύνους χρηματοπιστωτικής αστάθειας.
Ο κλάδος της τεχνητής νοημοσύνης έχει διακριθεί για τις εκτεταμένες πρακτικές «κυκλικής χρηματοδότησης», όπου μια εταιρεία δανείζει χρήματα στον πελάτη της για να αγοράσει το προϊόν της. Τέτοιου είδους κλαδικές αλληλεξαρτήσεις αυξάνουν τον κίνδυνο μετάδοσης κρίσεων, όπου τοπικά προβλήματα σε μία επιχείρηση προκαλούν ξαφνικά συστημικούς κλυδωνισμούς.
Ακόμη χειρότερα, η πρόκληση που αντιμετωπίζει η αγορά ομολόγων εκτείνεται πλέον πολύ πέρα από την ανάγκη να καλυφθούν οι εκδόσεις χρέους που σχετίζονται με την τεχνητή νοημοσύνη. Ο επίμονος πληθωρισμός παραμένει πηγή ανησυχίας για πολλούς επενδυτές. Έχοντας αποτύχει σταθερά να πιάσει τον στόχο της για τον πληθωρισμό σε μηνιαία βάση για περισσότερα από πέντε χρόνια, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (Fed) δεν θα δείξει καμία υπομονή προτού προχωρήσει ξανά σε αυξήσεις επιτοκίων. Επιπλέον, υπάρχει η δυνητικά πιο παρατεταμένη, διαρθρωτική πρόκληση της φθίνουσας όρεξης για αμερικανικό χρέος μεταξύ αγοραστών και κατόχων κρατικών ομολόγων που στο παρελθόν θεωρούνταν αξιόπιστοι, συμπεριλαμβανομένων τόσο αντιπάλων όσο και συμμάχων των ΗΠΑ στην Ασία, την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή.
Καταλήγοντας, ο Ελ-Εριάν τονίζει ότι οι επενδυτές θα πρέπει να σκεφτούν δύο φορές προτού συμπεράνουν πως οι πρόσφατες εξελίξεις συνιστούν μια διαρκή επιστροφή στους ιστορικούς κανόνες. Διανύουμε ακόμη μια εποχή διαρθρωτικής αβεβαιότητας, καθώς η αρχιτεκτονική της παγκόσμιας οικονομίας και των αγορών βρίσκεται σε μετάβαση, τόσο λόγω γεωοικονομικών πιέσεων από πάνω προς τα κάτω όσο και λόγω τεχνολογικών δυνάμεων από κάτω προς τα πάνω.
Κάτω από αυτές τις συνθήκες, η επιτυχημένη διαχείριση χαρτοφυλακίου στο μέλλον θα απαιτεί εστίαση στους ισολογισμούς και σε εταιρείες με ισχυρή τιμολογιακή δύναμη, χρήση περισσότερων μετρητών (και λιγότερων ομολόγων) για τον περιορισμό του κινδύνου, καθώς και υιοθέτηση μιας πιο θεματικής και λεπτομερούς προσέγγισης στην κατανομή των περιουσιακών στοιχείων. Σημαίνει επίσης την αναζήτηση ευκαιριών όπου οι επενδυτές αμείβονται για την κάλυψη κενών της αγοράς, όπως συμβαίνει στα ιδιωτικά κεφάλαια (private capital) στις αναδυόμενες αγορές.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ:
- Fortune Greece Exclusive: Το μήνυμα του Mark Cuban στους Έλληνες επιχειρηματίες
- Η ελληνική επιχειρηματικότητα πέρα από τα σύνορα: Τι δείχνει ο χάρτης των θυγατρικών
- DBRS στο Fortune Greece: Τι θα ξεκλειδώσει τον επόμενο γύρο αναβαθμίσεων για τις ελληνικές τράπεζες
- Γεωργιάδης στο Fortune Greece: Τι λέει για τους φόρους σε καπνικά, αλκοόλ και προϊόντα με ζάχαρη ή αλάτι